Το μόνο ασφαλές όριο αριθμού των πυρηνικών όπλων

Η σημερινή λήξη της συνθήκης New START (5 Φεβρουαρίου 2026) αφήνει για πρώτη φορά μετά από μισό αιώνα τις ΗΠΑ και τη Ρωσία χωρίς κανένα νομικά δεσμευτικό όριο στα στρατηγικά πυρηνικά τους όπλα.

Οι εκτιμήσεις για το παγκόσμιο πυρηνικό οπλοστάσιο στις αρχές του 2025 κυμαίνονται γύρω στις 12.100 έως 12.300 κεφαλές. Παρά τη συνολική μείωση σε σχέση με τον Ψυχρό Πόλεμο, η τάση αυτή φαίνεται να ανατρέπεται καθώς οι πυρηνικές δυνάμεις εκσυγχρονίζουν και επεκτείνουν τα οπλοστάσιά τους.

Το Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) εκτιμά το παγκόσμιο σύνολο σε περίπου 12.241 κεφαλές (Ιανουάριος 2025). Η Ομοσπονδία Αμερικανών Επιστημόνων (FAS) ανεβάζει την εκτίμηση για το 2026 σε περίπου 12.321 κεφαλές.

Από αυτές, περίπου 9.600 βρίσκονται σε στρατιωτικά αποθέματα για πιθανή χρήση, ενώ οι υπόλοιπες είναι αποσυρμένες αλλά δεν έχουν ακόμη αποσυναρμολογηθεί.

Η Ρωσία (5.459) και οι ΗΠΑ (5.177) κατέχουν μαζί σχεδόν το 90% των παγκόσμιων πυρηνικών όπλων.

Η Κίνα αναπτύσσει το οπλοστάσιό της ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη χώρα, φτάνοντας τις 600 κεφαλές το 2025, με ρυθμό προσθήκης περίπου 100 ετησίως.

Η λήξη της συνθήκης New START που υπεγράφη το 2010, αυξάνει τον κίνδυνο ενός νέου ανεξέλεγκτου ανταγωνισμού εξοπλισμών, καθώς οι χώρες δεν θα έχουν πλέον πρόσβαση σε επαληθεύσιμα δεδομένα για τις κινήσεις του αντιπάλου. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει εκφράσει προσχηματικά την επιθυμία για μια νέα συμφωνία που θα περιλαμβάνει απαραίτητα και την Κίνα, κάτι που το Πεκίνο αρνείται επίμονα όσο το οπλοστάσιό του παραμένει πολύ μικρότερο έναντι των άλλων δυνάμεων.

Η λήξη της συνθήκης New START: ένα σύμπτωμα ενός αποτυχημένου συστήματος

Ο πρόεδρος ΔΣ του ελληνικού γραφείου της οργάνωσης “Κόσμος Χωρίς Πολέμους & Βία” Νίκος Στεργίου, η Μαρία Αρβανίτη – Σωτηροπούλου, γιατρός συγγραφέας – Πρόεδρος Ελληνικού κλάδου της IPPNW (International Physicians for the Prevention of Nuclear War / Διεθνείς Γιατροί για την Πρόληψη του Πυρηνικού Πολέμου) και ο Κώστας Φωτεινάκης, Πρόεδρος Ελληνικού Δικτύου “ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ”/Naturefriends Greece συνυπογράφουν κάλεσμα προς την Πολιτεία στο οποίο ζητούν να γίνει η Ελλάδα πλήρες μέλος της Συνθήκης Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων του ΟΗΕ (TPNW), και επισημαίνουν αναλυτικά:

“Η λήξη της συνθήκης δεν είναι απλώς μια διπλωματική αποτυχία, είναι μια επικίνδυνη οπισθοδρόμηση για την παγκόσμια ασφάλεια, που αναδεικνύει την ανάγκη για μια εντελώς νέα προσέγγιση: την πλήρη εγκατάλειψη της πυρηνικής αποτροπής και την υιοθέτηση του μόνο πραγματικά ασφαλούς δρόμου – της Συνθήκης Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων (TPNW).

Η συνθήκη New START, που περιορίζει τις αναπτυγμένες στρατηγικές πυρηνικές κεφαλές σε 1.550 ανά πλευρά, λήγει χωρίς να υπάρχει διάδοχη συμφωνία. Η Ρωσία πρότεινε μια άτυπη μονοετή παράταση, αλλά οι ΗΠΑ δεν έχουν απαντήσει μέχρι και σήμερα. Το αποτέλεσμα είναι ότι από σήμερα, οι δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις θα μπορούν να αναπτύξουν απεριόριστο αριθμό πυρηνικών όπλων, χωρίς διαφάνεια, χωρίς επιθεωρήσεις, χωρίς κανέναν φραγμό.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτό δεν είναι απλώς μια επιστροφή στον Ψυχρό Πόλεμο, είναι κάτι χειρότερο. Σήμερα υπάρχουν περισσότερες πυρηνικές χώρες, περισσότερες τεχνολογίες, περισσότερες πιθανότητες λάθους και περισσότερες κρίσεις που μπορούν να ξεφύγουν από τον έλεγχο.

Τα πυρηνικά όπλα είναι όπλα μαζικής καταστροφής – όχι “εργαλεία ασφάλειας”

Η λήξη της συνθήκης New START υπενθυμίζει κάτι θεμελιώδες: τα πυρηνικά όπλα δεν είναι “στρατηγικά εργαλεία”, αλλά όπλα μαζικής καταστροφής. Η χρήση τους – ακόμη και “περιορισμένη” – θα προκαλούσε εκατομμύρια θανάτους, κατάρρευση οικοσυστημάτων, παγκόσμια οικονομική κρίση και μακροχρόνιες κλιματικές επιπτώσεις.

Η θεωρία της πυρηνικής αποτροπής, που υποτίθεται ότι “διατηρεί την ειρήνη”, έχει δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα έλυσε:

• έχει οδηγήσει σε συνεχή εξοπλισμό,

• έχει αυξήσει τον κίνδυνο ατυχημάτων,

• έχει ενισχύσει την καχυποψία μεταξύ κρατών,

• και έχει νομιμοποιήσει την ιδέα ότι η ασφάλεια μπορεί να βασίζεται στην απειλή μαζικής εξόντωσης.

Οι ΗΠΑ και η Ρωσία παραμένουν δεσμευμένες από την NPT – αλλά την παραβιάζουν στην πράξη

Παρά τη λήξη της New START, οι δύο χώρες παραμένουν συμβαλλόμενα μέρη στη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT) των Ηνωμένων Εθνών, η οποία τις υποχρεώνει νομικά να προχωρήσουν σε πλήρη πυρηνικό αφοπλισμό.

Ωστόσο, η συμπεριφορά τους – η απουσία διαπραγματεύσεων, η ανάπτυξη νέων συστημάτων, η απειλή χρήσης – δείχνει ότι η NPT έχει μετατραπεί σε μια συνθήκη που οι πυρηνικές δυνάμεις επικαλούνται αλλά δεν εφαρμόζουν.

Η TPNW είναι το μόνο ασφαλές μονοπάτι για την αποκλιμάκωση

Σε αντίθεση με την NPT, η Συνθήκη Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων (TPNW) προσφέρει ένα σαφές, δεσμευτικό και ηθικά συνεπές πλαίσιο: απαγορεύει πλήρως τα πυρηνικά όπλα και θέτει τις βάσεις για την πλήρη εξάλειψή τους.

Ήδη 99 κράτη, δηλαδή περισσότερα από τα μισά διεθνώς, είναι πλήρη μέλη της.

Η TPNW δεν είναι “ουτοπία”. Είναι η πρώτη συνθήκη που αντιμετωπίζει τα πυρηνικά όπλα όπως πραγματικά είναι: όπλα μαζικής καταστροφής, ανάλογα με τα χημικά και βιολογικά όπλα, τα οποία η διεθνής κοινότητα έχει ήδη απαγορεύσει. Με την TPNW, τα πυρηνικά όπλα εκτός από ανήθικα, έγιναν και παράνομα στο διεθνές δίκαιο.

Η Ελλάδα πρέπει να κάνει το επόμενο βήμα

Η Ελλάδα είναι μέλος όλων των διεθνών συνθηκών για τα όπλα μαζικής καταστροφής – εκτός από μία: την TPNW.

Ως χώρα που στηρίζει το διεθνές δίκαιο, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ειρήνη, η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να γίνει πλήρες μέλος της TPNW.

Η συμμετοχή της θα:

• ενισχύσει τη διεθνή νομιμοποίηση της συνθήκης,

• ευθυγραμμίσει τη χώρα με τις ηθικές και ανθρωπιστικές της αρχές,

• και θα στείλει μήνυμα ότι η ασφάλεια δεν μπορεί να βασίζεται σε όπλα μαζικής καταστροφής.

Το μόνο αποδεκτό όριο πυρηνικών όπλων είναι το μηδέν

Η λήξη της New START αποδεικνύει ότι όσο τα πυρηνικά όπλα υπάρχουν, θα υπάρχει και ο κίνδυνος χρήσης τους.

Αυτό ισχύει όχι μόνο για τις ΗΠΑ και τη Ρωσία, αλλά και για τις άλλες επτά πυρηνικές χώρες: Κίνα, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Ινδία, Πακιστάν, Βόρεια Κορέα, Ισραήλ.

Το μόνο πραγματικά ασφαλές όριο είναι «0».

Καλούμε για άλλη μία φορά, την Ελληνική Κυβέρνηση, και σύσσωμα τα πολιτικά κόμματα, εντός και εκτός Κοινοβουλίου, να υποστηρίξουν έμπρακτα τον πυρηνικό αφοπλισμό, και να καταστήσουν την Ελλάδα πλήρες μέλος της Συνθήκης Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων του ΟΗΕ (TPNW). Τους καλούμε να κάνουν το αυτονόητο”.

Χαμένοι σε γενικόλογες “πυρηνικές δεσμεύσεις”

Η TPNW είναι αποτέλεσμα τις Διάσκεψης που κάλεσε η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών το 2017 και τέθηκε σε ισχύ στις 22 Ιανουαρίου του 2021. Η TPNW περιλαμβάνει ένα ολοκληρωμένο σύνολο απαγορεύσεων συμμετοχής σε δραστηριότητες πυρηνικών όπλων, δηλαδή απαγορεύει από τα συμβαλλόμενα κράτη να αναπτύσσουν, να δοκιμάζουν, να παράγουν, να αποκτούν, να διαθέτουν, να αποθηκεύουν και να χρησιμοποιούν ή να απειλούν ότι θα κάνουν χρήση πυρηνικών όπλων.

Μέχρι τις αρχές του 2026, 95 κράτη έχουν υπογράψει τη συνθήκη και 74 την έχουν επικυρώσει.

Καμία από τις χώρες που κατέχουν επίσημα πυρηνικά όπλα (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα) δεν έχει προσχωρήσει στη συνθήκη, υποστηρίζοντας ότι η Συνθήκη Μη Διάδοσης (NPT) που παραβιάζουν διαρκώς, είναι το κατάλληλο πλαίσιο για τον αφοπλισμό.

Σημειωτέον πως το Άρθρο VI της NPT υποχρεώνει τα 5 “πυρηνικά κράτη” (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Γαλλία, Μεγάλη Βρετανία) να διεξάγουν διαπραγματεύσεις “καλή τη πίστει” για τον τερματισμό του ανταγωνισμού των εξοπλισμών και τον πλήρη πυρηνικό αφοπλισμό.

Ωστόσο, δεν ορίζεται συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για το πότε πρέπει να γίνει αυτό.