Το “παιχνίδι αναμονής” του Τραμπ για το Ιράν – “Θέλει επ’ αόριστον συμφωνία”

Σε έναν κόσμο που αγωνιά για το τι θα κάνει στη Μέση Ανατολή ο Ντόναλντ Τραμπ, η πιο μακρά ομιλία για την «κατάσταση του Έθνους» στην αμερικανική ιστορία που έδωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεν φαίνεται να έδωσε σαφείς απαντήσεις.

Ο ισχυρότερος ηγέτης του κόσμου επέλεξε να μην παρουσιάσει πλήρως τα επιχειρήματά του για πιθανή στρατιωτική δράση κατά του Ιράν, παρά τη μεγαλύτερη συγκέντρωση αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος στη Μέση Ανατολή από την εισβολή του 2003 στο Ιράκ.

Όπως εξηγεί το BBC, πιθανώς, η επιλογή αυτή αντανακλά την πολιτική βάση του Τραμπ, που τον εξέλεξε για να αποφεύγει τους «αιώνιους πολέμους», ενώ οι ανησυχίες της επικεντρώνονται στην οικονομία και τη μετανάστευση, λίγους μήνες πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές. Ή ίσως δείχνει ότι ο ίδιος δεν έχει ακόμα αποφασίσει ποιον δρόμο θα ακολουθήσει, συνεχίζοντας να δηλώνει ότι προτιμά μια διπλωματική συμφωνία παρά έναν καταστροφικό πόλεμο.

Ο τρίτος κρίσιμος γύρος συνομιλιών στη Γενεύη την Πέμπτη αναμένεται να παίξει καθοριστικό ρόλο στην απόφασή του. Διπλωμάτης που παρακολουθεί τη διαδικασία εκτιμά ότι «αν ο Τραμπ δεν λάβει μέσω των απεσταλμένων του ένα αποδεκτό κείμενο από την Τεχεράνη, πιθανότατα θα διατάξει κάποια μορφή στρατιωτικής δράσης».

“Οι Ιρανοί δεν έχουν πει τις «μυστικές λέξεις»”

Κατά την ομιλία του, ο Τραμπ υπογράμμισε ότι οι Ιρανοί δεν έχουν πει τις «μυστικές λέξεις»: «Δεν θέλουμε ποτέ πυρηνικά όπλα». Ωστόσο, λίγες ώρες νωρίτερα, ο Αμπάς Αραγτσί
επανέλαβε σχεδόν την ίδια φράση: «Το Ιράν υπό καμία συνθήκη δεν θα αναπτύξει ποτέ πυρηνικό όπλο».

Η επιβεβαίωση αυτή είναι κρίσιμη για την εμπιστοσύνη στις διαπραγματεύσεις, που μεσολαβούνται από το κράτος του Ομάν. Το Ιράν έχει δηλώσει ότι είναι έτοιμο να κάνει συμβιβασμούς στο πυρηνικό του πρόγραμμα σε αντάλλαγμα για την άρση των κυρώσεων που πλήττουν σοβαρά την οικονομία του.

Οι τιμές που εκτοξεύθηκαν και η κατάρρευση του νομίσματος προκάλεσαν κύμα αναταραχών τον Ιανουάριο, με περισσότερους από 7.000 επιβεβαιωμένους θανάτους σύμφωνα με την HRANA, ενώ η ιρανική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι ήταν περίπου 3.100. Στην ομιλία του, ο Τραμπ ανέφερε ότι οι αρχές είχαν «σκοτώσει, φαίνεται, τουλάχιστον 32.000 διαδηλωτές», κάτι που το Ιράν καταδίκασε ως «μεγάλες ψευδείς δηλώσεις».

Ο Τραμπ επίσης υπογράμμισε για πρώτη φορά ότι το Ιράν «εργάζεται για την κατασκευή πυραύλων που σύντομα θα φτάσουν στις ΗΠΑ», κάτι που θεωρήθηκε νέα «κόκκινη γραμμή». Το Ιράν όμως απορρίπτει επανειλημμένα την ένταξη του προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων στις συνομιλίες, υποστηρίζοντας ότι τα όπλα αμύνης του είναι απαραίτητα.

“Οποιαδήποτε μελλοντική πυρηνική συμφωνία με το Ιράν να παραμένει σε ισχύ επ’ αόριστον”

Ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου, Στιβ Γουίτκοφ, δήλωσε σε ιδιωτική συγκέντρωση την Τρίτη ότι η κυβέρνηση Τραμπ απαιτεί από το Ιράν να συμφωνήσει ότι οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα θα παραμένει σε ισχύ επ’ αόριστον, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο και δύο άλλες πηγές με γνώση των δηλώσεών του που επικαλείται το Axios.

Γιατί είναι σημαντικό

Ο Τραμπ και άλλοι επικριτές της συμφωνίας του 2015 που είχε διαπραγματευτεί η κυβέρνηση Ομπάμα θεωρούν τις «ρήτρες λήξης» (sunset provisions) ένα από τα κύρια μειονεκτήματά της. Σύμφωνα με τη συμφωνία του 2015, οι περισσότερες περιοριστικές διατάξεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έληγαν σταδιακά μεταξύ 8 και 25 ετών μετά την υπογραφή, ενώ το Ιράν δεσμευόταν να μην επιδιώξει ποτέ πυρηνικό όπλο.

Η κατάργηση αυτών των ρητρών θα ενίσχυε τη συμφωνία και θα διευκόλυνε τον Τραμπ να την παρουσιάσει ως αναβάθμιση της συμφωνίας Ομπάμα.

Ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε ότι το Ιράν θα μπορούσε να υπογράψει μια «καλύτερη» συμφωνία που θα διασφαλίζει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα θα παραμείνει ειρηνικό για πάντα.

Παρασκηνιακά

Ο Γουίτκοφ είπε σε συγκέντρωση δωρητών της AIPAC ότι η βασική αρχή των συνομιλιών με τους Ιρανούς είναι η απουσία ρητρών λήξης: «Είτε υπάρξει συμφωνία είτε όχι, η αρχή μας είναι: πρέπει να συμπεριφέρεστε για το υπόλοιπο της ζωής σας».

Σημείωσε ότι οι τρέχουσες συνομιλίες επικεντρώνονται στο πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά αν επιτευχθεί συμφωνία, η κυβέρνηση Τραμπ θα ήθελε να ακολουθήσουν συνομιλίες για το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων και την υποστήριξη παραστρατιωτικών ομάδων, με συμμετοχή και άλλων χωρών της περιοχής.

Δύο βασικά θέματα στις συνομιλίες είναι η δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν και η τύχη του υπάρχοντος αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου. Η απαίτηση του Ιράν να συνεχίσει τον εμπλουτισμό στο έδαφός του παραμένει βασικό εμπόδιο. Αμερικανοί αξιωματούχοι λένε ότι ο Τραμπ μπορεί να δεχθεί έναν «συμβολικό» εμπλουτισμό, εφόσον δεν επιτρέπει την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου.

Τι ακολουθεί

Ο επόμενος γύρος, με τους απεσταλμένους του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, αναμένεται να δώσει μεγαλύτερη σαφήνεια για τα σημεία διαφωνίας και εάν μπορούν να γεφυρωθούν. Και οι δύο πλευρές γνωρίζουν ότι ο χρόνος μετρά αντίστροφα.

Η διαφορά σε σχέση με πέρυσι είναι η μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική συγκέντρωση κατά του Ιράν, η αποφασιστικότητα και των δύο πλευρών να συγκρουστούν, καθώς και η σοβαρότερη κρίση νομιμοποίησης για τη Ισλαμική Δημοκρατία, με απειλή αλλαγής καθεστώτος.

Η συμμετοχή του Rafael Grossi και η εμπλοκή του Ali Larijani στις τεχνικές λεπτομέρειες και η πρόταση του Ιράν για αραίωση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου (60% καθαρότητα) δείχνουν ότι οι συνομιλίες έχουν πλέον πιο ρεαλιστικές πιθανότητες συμφωνίας.