Το Pandorogate, η Κιάρα Φεράνι και τα πολιτικά πρόσωπα που εμπλέκονται

Η πτώση του πιο πολιτικά ισχυρού ζευγαριού του ιταλικού Instagram — μέσα σε ένα σκάνδαλο απάτης γύρω από τις πωλήσεις του γλυκού χριστουγεννιάτικου παντόρο — έχει καθηλώσει τη χώρα, με εμφανίσεις ακόμη και της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι και του αναπληρωτή της, Ματέο Σαλβίνι.

Όπως γράφει το POLITICO, η Κιάρα Φεράνι, άλλοτε το πρόσωπο της ιταλικής μόδας στα social media, αντιμετωπίζει αυτή την εβδομάδα το ενδεχόμενο φυλάκισης, λόγω του αποκαλούμενου σκανδάλου Pandorogate. Κατηγορείται ότι το 2023 παραπλάνησε καταναλωτές προωθώντας πωλήσεις πολυτελών, πασπαλισμένων με ζάχαρη μπριός, των οποίων οι διογκωμένες τιμές υποτίθεται ότι θα στήριζαν άρρωστα παιδιά.

Η δίκη της ξεκίνησε σε δικαστήριο του Μιλάνου στα τέλη Νοεμβρίου, με την απόφαση να αναμένεται στις 14 Ιανουαρίου. Οι εισαγγελείς έχουν ζητήσει ποινή φυλάκισης 20 μηνών. Η Φεράνι αρνείται κατηγορηματικά οποιαδήποτε. «Ό,τι κάναμε, το κάναμε με καλή πίστη, κανείς μας δεν αποκόμισε κέρδος», δήλωσε στο δικαστήριο στις 25 Νοεμβρίου. Ο πρώην σύζυγός της, Φεντερίκο Λούτσια, γνωστός ως Fedez, δεν κατηγορήθηκε στο σκάνδαλο, όμως ο γάμος τους κατέρρευσε υπό τη δημόσια πίεση και εκείνος έκανε μια εντυπωσιακή στροφή προς την πολιτική Δεξιά.

Ακόμη και πριν αρχίσει η δίκη, η υπόθεση είχε πολιτική διάσταση. Το λαμπερό ζευγάρι είχε γίνει διάσημο για τη στήριξη προοδευτικών σκοπών, ερχόμενο συχνά σε σύγκρουση με το πιο παραδοσιακό καθολικό κατεστημένο. Αντιμετώπισαν τις διακρίσεις, έκαναν εκστρατείες υπέρ των δικαιωμάτων ΛΟΑΤΚΙ+ και συγκέντρωσαν χρήματα για μονάδες εντατικής θεραπείας κατά την πανδημία της Covid.

Μόλις ξέσπασε το σκάνδαλο, η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι έσπευσε να κατονομάσει τη Φεράνι ως λάθος είδους πρότυπο.

«Τα πραγματικά πρότυπα … δεν είναι οι influencers που βγάζουν πολλά χρήματα προωθώντας ακριβά πανετόνε που υποτίθεται ότι είναι για φιλανθρωπικό σκοπό», δήλωσε η Μελόνι από το βήμα της συγκέντρωσης Atreju της ιταλικής ακροδεξιάς το 2023. Μήνες αργότερα, το 2024, η Μελόνι παρουσίασε ένα νομοσχέδιο — που πλέον αποκαλείται «νόμος Φεράνι» — το οποίο στοχεύει άμεσα influencers που κατηγορούνται ότι παραπλανούν το κοινό τους με φανταχτερές προωθητικές καμπάνιες. Η προτεινόμενη νομοθεσία δεν αποτελεί τη νομική βάση της δίωξης της Φεράνι, η οποία στηρίζεται σε υφιστάμενους νόμους περί προστασίας καταναλωτή και απάτης, ωστόσο ερμηνεύτηκε ευρέως ως πολιτική αντίδραση στο σκάνδαλο που φέρει το όνομά της.

Αντίθετα, ο αναπληρωτής της Μελόνι, ο Σαλβίνι της Λέγκας, υπερασπίστηκε τη Φεράνι, δηλώνοντας ότι είναι «σοκαρισμένος» από την «κακία και τη χολή» που στράφηκαν εναντίον της influencer και της οικογένειάς της. Πράγματι, φαίνεται να διαμορφώνεται πλέον ένας δεσμός ανάμεσα στον Fedez και τον Σαλβίνι μετά το Pandorogate.

Κάποτε έντονος επικριτής της ιταλικής ακροδεξιάς, ο Fedez εμφανίζεται πλέον δίπλα σε δεξιές προσωπικότητες, έχει καλέσει τον σκληροπυρηνικό της Λέγκας Ρομπέρτο Βανατσάκι στο podcast του και έχει παραστεί στο συνέδριο νεολαίας του συντηρητικού κόμματος Forza Italia. Στα απομνημονεύματά του μάλιστα επαινεί τον Σαλβίνι, λέγοντας ότι ήταν από τους λίγους δημόσιους παράγοντες που επικοινώνησαν συχνά μαζί του κατά τη δύσκολη περίοδο μετά το διαζύγιό του.

«Ήταν ο μόνος που μου έδειξε πραγματική ενσυναίσθηση. Και αυτό παρότι είχαμε πολύ διαφορετικές ιδέες και είχαμε πει τα πάντα ο ένας για τον άλλον στο παρελθόν», έγραψε.

Το POLITICO επικοινώνησε τόσο με την εταιρεία Chiara Ferragni Brand και τους δικηγόρους της όσο και με το γραφείο Τύπου του Fedez για σχόλια, χωρίς να λάβει απάντηση.

Μια αυτοκρατορία των millennials

Πριν από το δικαστικό δράμα, η 38χρονη Φεράνι και ο 36χρονος Fedez πέρασαν μια δεκαετία χτίζοντας κάτι μοναδικό στη δημόσια ζωή της Ιταλίας: μια αυτοκρατορία των millennials που συνέδεε μόδα, επιχειρηματικότητα, ακτιβισμό και ψυχαγωγία σε μια ενιαία, εξαιρετικά επικερδή μηχανή επιρροής.

Η Φεράνι, πρώην φοιτήτρια Νομικής, ξεκίνησε το blog “The Blonde Salad” με τον τότε σύντροφό της το 2009. Μέχρι το 2016 είχε εξελιχθεί σε lifestyle περιοδικό και πλατφόρμα ηλεκτρονικού εμπορίου, που πωλούσε γόβες, αποσκευές και φούτερ σχεδιασμένα από τη Φεράνι, με το γνωστό σαρκαστικό λογότυπο-μάτι κεντημένο στο στήθος. Οι οίκοι πολυτελείας το πρόσεξαν. Από τον κόσμο των blogs πέρασε στις πρώτες σειρές των εβδομάδων μόδας, εξασφαλίζοντας επικερδείς συνεργασίες και αποτελώντας αντικείμενο μελέτης στο Harvard Business School.

Η πορεία του Fedez ήταν διαφορετική. Ήταν δεξιοτέχνης «στο να συλλαμβάνει τις πολιτισμικές αλλαγές στην Ιταλία», δήλωσε ο Φραντσέσκο Οτζιάνο, δημοσιογράφος και ειδικός στην ψηφιακή και πολιτική επικοινωνία.

Ήδη καθιερωμένος ως ράπερ στις αρχές της δεκαετίας του 2010, ο Fedez επανεφηύρε τον εαυτό του ως πολιτικό πυροκροτητή. Προκάλεσε δημόσια τη Μελόνι, έγραψε το επίσημο τραγούδι του λαϊκιστικού Κινήματος Πέντε Αστέρων το 2014 και χρησιμοποίησε τηλεοπτικές εμφανίσεις στο φεστιβάλ του Σανρέμο για να επικρίνει δεξιούς πολιτικούς. Ήταν θορυβώδης, μαχητικός και άνετος στο να αναμειγνύει τη διασημότητά του με τον ακτιβισμό. Όταν η Φεράνι και ο Fedez γνωρίστηκαν το 2016, η σχέση τους έγινε γρήγορα ένα κοινό brand. Ο γάμος τους το 2018 ήταν ένα χορηγούμενο από παντού μιντιακό γεγονός. Η οικογενειακή τους ζωή εξελίχθηκε σε ένα επιμελώς σχεδιασμένο, άκρως λαμπερό reality show, το οποίο παρακολουθούσαν εκατομμύρια.

Και αυτό λειτούργησε. «Η Ιταλία ήταν πάντα ορφανή από βασιλικά ζευγάρια», εξήγησε ο Οτζιάνο. Η χώρα «αυταπατήθηκε ότι [η Φεράνι και ο Fedez] ήταν το τέλειο ζευγάρι» και βοήθησε να χτιστεί ο μύθος τους παρακολουθώντας κάθε τους κίνηση.

Στήριξαν δυναμικά το νομοσχέδιο Ζαν, που στόχευε στην προστασία ανθρώπων από βία και διακρίσεις λόγω φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας φύλου και αναπηρίας, αλλά δεν ψηφίστηκε ποτέ. Χρησιμοποίησαν επίσης την πλατφόρμα τους για να αναδείξουν την υπόθεση της Μαλίκα, στηρίζοντας μια νεαρή γυναίκα που εκδιώχθηκε από το σπίτι της επειδή αγαπούσε μια άλλη γυναίκα· και συγκέντρωσαν εκατομμύρια για μονάδες εντατικής θεραπείας κατά την πανδημία.

Το δίδυμο εξελίχθηκε σε ένα είδος ήπιας ισχύος, προσφέροντας διέξοδο σε μια Ιταλία των millennials που αντιτασσόταν στα παραδοσιακά εθνικιστικά και καθολικά πλαίσια. Δεν ήταν πολιτικοί, όμως η επιρροή τους ανταγωνιζόταν εκείνη πολιτικών που πάλευαν να προσαρμοστούν σε ένα μεταβαλλόμενο μιντιακό τοπίο.

Γλυκό σκάνδαλο

Η προοδευτική πολιτική τους έκανε το «Pandorogate» μια θεαματική πτώση από το βάθρο.

Στα τέλη του 2023, η Φεράνι συνεργάστηκε με τον ζαχαροπλάστη Balocco για να προωθήσει ένα ροζ, συλλεκτικό παντόρο με σκοπό τη στήριξη του παιδιατρικού νοσοκομείου Regina Margherita του Τορίνο. Το μήνυμα ήταν απλό: Αγόρασε το παντόρο για να στηρίξεις την έρευνα κατά του καρκίνου.

Όμως, η συμφωνία δεν συνδεόταν με τις πωλήσεις. Όπως αποκάλυψε πρώτη η δημοσιογράφος Σελβάτζια Λουκαρέλι, η Balocco είχε ήδη δωρίσει ένα σταθερό ποσό €50.000 μήνες νωρίτερα, ενώ η Φεράνι έλαβε εμπορική αμοιβή για την καμπάνια. Ακόμη και το ίδιο το νοσοκομείο αρχικά παρεξήγησε τον τρόπο λειτουργίας της προώθησης.

Η Ιταλική Αρχή Ανταγωνισμού (AGCM) επιβεβαίωσε αργότερα αυτά τα ευρήματα, καταλήγοντας στο ότι η συσκευασία, τα δελτία Τύπου και οι αναρτήσεις στα social media δημιουργούσαν την παραπλανητική εντύπωση ότι οι καταναλωτές στήριζαν άμεσα τη φιλανθρωπία. Στην πραγματικότητα, κανένα ποσοστό των πωλήσεων δεν δωρίστηκε, ενώ οι εταιρείες της Φεράνι κέρδισαν πάνω από €1 εκατομμύριο από την καμπάνια.

Οι αρχές ανταγωνισμού επέβαλαν πρόστιμα άνω των €1,4 εκατομμυρίων στη Φεράνι και την Balocco για παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές, αναφέροντας ότι εταιρείες που συνδέονται με τη Φεράνι αποκόμισαν κέρδη από το σχήμα. Οργανώσεις καταναλωτών κάλεσαν τους εισαγγελείς να διερευνήσουν ενδεχόμενη απάτη και να εξετάσουν το πάγωμα των λογαριασμών των εταιρειών της. Μέχρι το 2025, η υπόθεση είχε μετατραπεί σε ποινική διαδικασία. Οι εισαγγελείς του Μιλάνου ενσωμάτωσαν τα συμπεράσματα της AGCM στην υπόθεσή τους, κατηγορώντας τη Φεράνι για κακουργηματική απάτη, με την αιτιολογία ότι δημιούργησε ψευδείς προσδοκίες στους αγοραστές.

Για τους πολιτικούς της αντιπάλους, το Pandorogate ήταν μια περίπτωση όπου η φιλανθρωπία χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο μάρκετινγκ. Ο εισαγγελέας ανέφερε στο διάταγμα που όρισε τη διεξαγωγή της δίκης στο Μιλάνο ότι η Φεράνι «χρησιμοποίησε» τη φιλανθρωπία «για να ενισχύσει την εικόνα της».

Φήμη σε φούσκα

Το σκάνδαλο δεν έπληξε μόνο το εμπορικό brand του ζευγαριού. Αμαύρωσε και την προοδευτική εικόνα που είχαν χτίσει.

«Ο Fedez ήταν πάντα καλύτερος στο να ελέγχει το αφήγημα», είπε ο Οτζιάνο, κάτι που ίσως εξηγεί γιατί κατάφερε να παραμείνει επίκαιρος στο ιταλικό μιντιακό τοπίο.

Μετά το διαζύγιο, ο Fedez ανέλαβε ξανά τον έλεγχο της δημόσιας συζήτησης γράφοντας μια αυτοβιογραφία. Σε αυτήν περιγράφει πώς, ενώ ήδη πάλευε μετά από χειρουργείο καρκίνου, πέρασε από νοσηλείες, κρίσεις πανικού, βαριά φαρμακευτική αγωγή και περιόδους αλλοπρόσαλλης συμπεριφοράς, βρίσκοντας στήριξη σε απροσδόκητα πρόσωπα, μεταξύ των οποίων και ο Σαλβίνι.

Ακολούθησε μια δημόσια επανατοποθέτηση. Ο Fedez ξεκίνησε νέο podcast, όπου συχνά φιλοξενεί μερικές από τις πιο ακραίες δεξιές φωνές της Ιταλίας, από πολιτικούς έως καλλιτέχνες και influencers. Ο ίδιος το αποκαλεί «διάλογο», ενώ οι επικριτές του το θεωρούν πολιτική στροφή. Και το κοινό του έχει αλλάξει: περισσότερο ανδρικό, πιο σκεπτικιστικό και όλο και πιο κοντά σε ένα περιβάλλον τύπου Joe Rogan, που προτιμά την ακατέργαστη κουβέντα από την ιδεολογική σαφήνεια. Η Φεράνι, αντίθετα, επέλεξε τη σιωπή. Τα νομικά προβλήματα, η κατάρρευση της φήμης και η αποχώρηση συνεργαζόμενων brands την ωθούν πλέον σε μεγάλο βαθμό εκτός δημόσιας ζωής.

Η πτώση τους αφαιρεί ένα από τα λίγα υψηλής προβολής αντίβαρα σε μια εθνικιστική κυβέρνηση που πλέον κυριαρχεί στην ψηφιακή επικοινωνία.

Τι απομένει από την κληρονομιά τους; Σε εθνικό επίπεδο, όσον αφορά τις καμπάνιες μάρκετινγκ, «οι μάρκες είναι σίγουρα πιο προσεκτικές», είπε ο Οτζιάνο.

Η Φεράνι αντιμετωπίζει πλέον μια δύσκολη νομική μάχη και μια απότομη ανηφόρα για να ανακτήσει την εμπιστοσύνη του κοινού. Ο Fedez αντάλλαξε τον ακτιβισμό με ψυχαγωγία βασισμένη στη γνώμη μέσω του podcast του. Το κοινό τους όραμα επιχειρηματικής αισιοδοξίας και προοδευτικής υπεράσπισης έχει εξατμιστεί.

Εκείνη πλήρωσε βαρύτερο τίμημα από τον Fedez, αλλά και οι δύο καριέρες τους ήταν πάντα χτισμένες πάνω σε ένα συμβιβασμό.

Όπως το θέτει ο Οτζιάνο: «Πρέπει να διαλέξεις ανάμεσα στην προσοχή και τη φήμη. Κάποιοι διαλέγουν τη φήμη πάνω απ’ όλα, και τη στιγμή που θα υπάρξει έστω και το παραμικρό σκάνδαλο, όλα καταρρέουν».