Τραμπ όπως Νίξον: Η “θεωρία του τρελού” και η στροφή από τις απειλές στην εκεχειρία

Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει κρύψει τον θαυμασμό του για τον Ρίτσαρντ Νίξον. Αλλά ο «φόρος τιμής» προς τον 37ο πρόεδρο των ΗΠΑ έφτασε σε νέα επίπεδα.

Αρχικά απείλησε με «αφανισμό» το Ιράν και λίγα 24ωρα αργότερα έκανε βήμα πίσω από το χείλος του γκρεμού όταν το καθεστώς της Τεχεράνης συμφώνησε -με τίμημα- να ανοίξει ξανά το οικονομικά ζωτικής σημασίας στενό του Ορμούζ.

Η στρατηγική του Τραμπ παραπέμπει στην περίφημη «madman theory» (θεωρία του τρελού) του Νίξον – μια στρατηγική εξωτερικής πολιτικής όπου ένας ηγέτης προσπαθεί να πείσει τους αντιπάλους του ότι είναι παρορμητικός, απρόβλεπτος ή ακόμα και παράφρων.

Ο Νίξον ανέλυσε την ιδέα αυτή στον τότε επικείμενο αρχηγό του προσωπικού του Λευκού Οίκου, Μπομπ Χάλντεμαν, προτού εκλεγεί πρόεδρος, υπονοώντας ότι αυτό θα μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο στο Βιετνάμ, γράφει ο Guardian.

Fast Forward 5 δεκαετίες αργότερα, ο Τραμπ βαδίζει στα ίδια χνάρια. Εκεί που απειλούσε να «τερματίσει τον πολιτισμό του Ιράν» και να το «στείλει πίσω στην λίθινη εποχή», εν τέλει συμφώνησε σε εκεχειρία 2 εβδομάδων.

Η ανταμοιβή για αυτή την υποχώρηση είναι η συμφωνία της Τεχεράνης να ανοίξει ξανά το στενό του Ορμούζ – το στρατηγικό ενεργειακό σημείο από το οποίο διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου – και το οποίο ήταν ανοιχτό μέχρι που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ άρχισαν να εξαπολύουν στρατιωτικές επιθέσεις στις 28 Φεβρουαρίου.

Το ιρανικό καθεστώς έχει επίσης εξασφαλίσει μια τιμή 2 εκατομμυρίων δολαρίων για κάθε πλοίο που διέρχεται από το στενό, πράγμα που σημαίνει ότι θα επωφεληθεί όπως ποτέ άλλοτε.

Η «νίκη» αυτή είναι πύρρειος – όπως και του Νίξον στο Βόρειου Βιετνάμ το 1972.

Ωστόσο, καθώς το Ιράν δεν δείχνει σημάδια υποχώρησης μετά από σχεδόν έξι εβδομάδες βομβαρδισμών, ο Τραμπ – όπως και ο Νίξον πριν από αυτόν – χρειαζόταν απεγνωσμένα ένα στήριγμα για να αποφύγει να φανεί αδύναμος. Και οι μεγάλες απειλές μπορεί να μια τέτοια ακριβώς κίνηση.

«Επειδή δεν έχει καταφέρει να πετύχει καμία καθαρή νίκη από αυτή τη σύγκρουση μέχρι στιγμής, πιθανότατα αναζητά κάποιο είδος αριστοτεχνικού χτυπήματος για να μπορέσει να αποχωρήσει από αυτή και να ανακηρύξει τη νίκη χωρίς οι επικριτές του να μπορούν να του χαλάσουν το αφήγημα», εξηγεί ο Αλί Βαέζ, διευθυντής προγράμματος για το Ιράν της Διεθνούς Ομάδας Κρίσεων.

Το να θεωρηθεί ότι εκφοβίζει την Τεχεράνη για να ανοίξει ξανά το Στενό του Ορμούζ μπορεί επίσης να γλιτώσει τον Τραμπ από την τρομακτική επιλογή μιας χερσαίας εισβολής.

Οποιαδήποτε εισβολή με στόχο την κατάσχεση των αποθεμάτων ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού του Ιράν θα ήταν «μια εξαιρετικά περίπλοκη, δαπανηρή και χρονοβόρα επιχείρηση», προειδοποιεί ο Βαέζ.

Δραματική μεταστροφή με γνώμονα μια αλήθεια

Η δραματική μεταστροφή Τραμπ ήρθε καθώς οι ενδιάμεσοι φορείς με επικεφαλής το Πακιστάν εργάζονταν πυρετωδώς για να αποτρέψουν μια περαιτέρω κλιμάκωση. Ακόμη και η Κίνα, ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ιράν και ο σημαντικότερος οικονομικός ανταγωνιστής της Αμερικής, άσκησε σιωπηλά πιέσεις για μια εκεχειρία, σύμφωνα με δύο αξιωματούχους που ενημερώθηκαν για το θέμα, που επικαλείται το Associated Press.

Αυτό συνέβη περίπου 90 λεπτά πριν από λήξει η προθεσμία που είχε θέσει στην Τεχεράνη για να ανοίξει το κρίσιμο Στενό του Ορμούζ – διαφορετικά θα έβλεπε τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας και άλλες κρίσιμες υποδομές της να εξαφανίζονται, όπως είχε πει ο ίδιος.

Τελικά, ο Τραμπ μπορεί να υποχώρησε λόγω μιας απλής αλήθειας: Η κλιμάκωση θα μπορούσε να διακινδυνεύσει να εμπλέξει τις Ηνωμένες Πολιτείες στο είδος του «αιώνιου πολέμου» που είχε ταλαιπωρήσει προκατόχους του στον Λευκό Οίκο – μεταξύ των οποίων και ο Νίξον.

Καθώς ο Τραμπ καυχιόταν για τις στρατιωτικές επιτυχίες των ΗΠΑ και του Ισραήλ τις τελευταίες έξι εβδομάδες, φαινόταν να εργάζεται με βάση την υπόθεση ότι θα μπορούσε να βομβαρδίσει το Ιράν μέχρι συνθηκολόγησης.

Ξεκινώντας με τη δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ στις εναρκτήριες ομοβροντίες, φάνηκε να αγνοεί το ενδεχόμενο η ιρανική ηγεσία να επιλέξει έναν μακρύ και αιματηρό πόλεμο.

Η ηγεσία του Ιράν εξέφραζε την πεποίθηση ότι θα μπορούσε να βάλει την υπερδύναμη του κόσμου σε τέλμα με μια δαπανηρή και παρατεταμένη σύγκρουση, ακόμη και αν δεν νικούσε τον αμερικανικό στρατό.

Οι αμυντικοί αναλυτές συμφωνούν σε μεγάλο βαθμό ότι ο αμερικανικός στρατός θα μπορούσε γρήγορα να αναλάβει τον έλεγχο της στενής πλωτής οδού του Περσικού Κόλπου μεταξύ Ιράν και Ομάν, μέσω της οποίας διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου οποιαδήποτε δεδομένη ημέρα. Ωστόσο, η διατήρηση της ασφάλειας πάνω από το Στενό του Ορμούζ θα απαιτούσε μια επιχείρηση υψηλού κινδύνου και πόρων, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει μια μακροχρόνια αμερικανική δέσμευση.

Μοτίβο υποχώρησης από μαξιμαλιστικές απαιτήσεις

Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα διατυπώσει μαξιμαλιστικές απαιτήσεις κατά τη διάρκεια των πρώτων 15 μηνών της δεύτερης θητείας του στον Λευκό Οίκο, μόνο και μόνο για να κάνει πίσω αργότερα.

Ο Αμερικανός πρόεδρος απέσυρε πολλούς από τους σαρωτικούς δασμούς που ανακοίνωσε για πρώτη φορά τον Απρίλιο του 2025, αφότου προκάλεσαν αναταραχή στις αγορές. Κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης του Ιανουαρίου του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, ο Τραμπ επέμενε ότι ήθελε οι ΗΠΑ να αναλάβουν τον έλεγχο της Γροιλανδίας -για να αλλάξει τροπάριο και να εγκαταλείψει την απειλή του μετά.

Οι δύο εβδομάδες, εξάλλου, έχουν γίνει το αγαπημένο διάστημα του Τραμπ για να ”αγοράζει” χρόνο όταν λαμβάνει σημαντικές αποφάσεις για σημαντικά πολιτικά ζητήματα. Το περασμένο καλοκαίρι, ο Λευκός Οίκος δήλωσε ότι θα αποφάσιζε να ξεκινήσει μια εκστρατεία βομβαρδισμών κατά του Ιράν εντός δύο εβδομάδων, μόνο και μόνο για να διατάξει ο Τραμπ αεροπορικές επιδρομές που, όπως είπε, «εξαφάνισαν» το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν πριν λήξει αυτό το διάστημα.

Ο ρόλος του Βανς

Η προθεσμία του Τραμπ πλησίαζε χωρίς να διαφαίνεται κάποια λύση, όταν ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος εδώ και καιρό πιέζει για αυτοσυγκράτηση στις στρατιωτικές επεμβάσεις των ΗΠΑ στο εξωτερικό, ενεπλάκη στη συζήτηση, σύμφωνα με αξιωματούχο μιας από τις μεσολαβούσες χώρες.

Ο Βανς, ο οποίος ταξίδευε στην Ουγγαρία για να υποστηρίξει τον πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν πριν από τις επερχόμενες εκλογές, δήλωσε την Τετάρτη ότι η συμφωνία με το Ιράν ήταν «μια εύθραυστη εκεχειρία».

«Νομίζω ότι αν διαπραγματευτούν καλή τη πίστει, θα μπορέσουμε να βρούμε μια συμφωνία. Αυτό είναι ένα μεγάλο ”αν”. Και τελικά, εξαρτάται από τους Ιρανούς πώς θα διαπραγματευτούν. Ελπίζω να λάβουν τη σωστή απόφαση», είπε.