Βικιπαίδεια: Στο στόχαστρο εταιρεία δημοσίων σχέσεων για “black hat” παρεμβάσεις σε λήμματα

Η εταιρεία δημοσίων σχέσεων Portland Communications, που ιδρύθηκε από τον σημερινό επικεφαλής επικοινωνίας του βρετανού πρωθυπουργού, Κιρ Στάρμερ, βρίσκεται στο επίκεντρο καταγγελιών ότι ανέθεσε παρεμβάσεις σε λήμματα της Wikipedia με στόχο τη βελτίωση της εικόνας των πελατών της.

Η Portland Communications, την οποία ίδρυσε ο Τιμ Άλαν, φέρεται να συνδέεται με τις λεγόμενες “black hat” επεξεργασίες ή αλλιώς πρακτικές “Wikilaundering”.

Οι παρεμβάσεις αυτές πραγματοποιήθηκαν μέσω ενός δικτύου χρηστών της Wikipedia, το οποίο, σύμφωνα με τις καταγγελίες, καθοδηγούνταν από εξωτερικό συνεργάτη που δρούσε για λογαριασμό της εταιρείας.

Τι είναι οι “black hat” επεξεργασίες

Οι «black hat» επεξεργασίες στη Wikipedia αναφέρονται στη μη δηλωμένη αμειβόμενη προπαγάνδα, κατά την οποία άτομα ή ομάδες δημιουργούν προωθητικά λήμματα ή χειραγωγούν υπάρχοντα για λογαριασμό πελατών, παραβιάζοντας τους κανόνες της Wikipedia σχετικά με τις συγκρούσεις συμφερόντων και την υποχρέωση δήλωσης της αμειβόμενης εργασίας. Η πρακτική αυτή ήρθε στο προσκήνιο το 2015, όταν αποκλείστηκαν εκατοντάδες λογαριασμοί «sock puppet», καθώς και μέσα από πρόσφατες έρευνες για εταιρείες δημοσίων σχέσεων που χρησιμοποιούν «σκοτεινές πρακτικές» προκειμένου να εξωραΐζουν σελίδες ισχυρών πελατών. Οι πρακτικές αυτές περιλαμβάνουν παραπλανητικές, μη ουδέτερες επεξεργασίες, οι οποίες υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των αναγνωστών.

Η έρευνα και τα ευρήματα του Bureau of Investigative Journalism (TBIJ)

Όπως αναφέρει η Guardian, έρευνα του Bureau of Investigative Journalism (TBIJ) αναφέρει ότι η Portland ανέθεσε σε τρίτους την επεξεργασία λημμάτων που αφορούσαν σημαντικούς πελάτες της, ανάμεσά τους και το κράτος του Κατάρ.

Το TBIJ υποστηρίζει πως έχει συγκεντρώσει στοιχεία για τέτοιες παρεμβάσεις που πραγματοποιήθηκαν την περίοδο 2016–2024. Ιδιαίτερα μεταξύ 2016 και 2021, πολλές επεξεργασίες αποδίδονται στη Web3 Consulting, εταιρεία που διευθύνεται από σύμβουλο ο οποίος φέρεται να συνεργάστηκε με την Portland.

Η Portland ιδρύθηκε το 2001 από τον Άλαν, πρώην σύμβουλο του Τόνι Μπλερ. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο ίδιος έδωσε εντολή για τις συγκεκριμένες ενέργειες ή ότι είχε γνώση τους.

Το 2012 πούλησε το μεγαλύτερο μέρος των μετοχών του και αποχώρησε από την εταιρεία το 2019.

Εκπρόσωπος της Portland δήλωσε ότι η εταιρεία δεν έχει καμία συνεργασία με την επιχείρηση που αναφέρεται στην έρευνα και ότι ακολουθεί αυστηρά τις κατευθυντήριες γραμμές όλων των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης.

Παράλληλα, εργαζόμενος της εταιρείας ανέφερε πως, αν τέτοιες πρακτικές είχαν χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν, επρόκειτο για λανθασμένες ενέργειες και ότι σήμερα δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο.

Σύμφωνα με το TBIJ, ορισμένες από τις επεξεργασίες στόχευαν στη βελτίωση της δημόσιας εικόνας του Κατάρ, περιορίζοντας ή υποβαθμίζοντας αναφορές σε επικριτικά δημοσιεύματα πριν από το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2022. Άλλες παρεμβάσεις φέρεται να αφορούσαν την αφαίρεση αναφορών σε αποτυχημένο φιλανθρωπικό πρόγραμμα δισεκατομμυρίων δολαρίων άλλου πελάτη της εταιρείας.

Η έρευνα εντόπισε επίσης πιο έμμεσες πρακτικές, όπως τη μετακίνηση αρνητικών πληροφοριών σε λιγότερο εμφανή σημεία των λημμάτων ή την αντικατάσταση επικριτικών πηγών με πιο ευνοϊκές.

Η μη δηλωμένη αμειβόμενη παρέμβαση στη Wikipedia παραβιάζει τους κανόνες του Wikimedia Foundation, του οργανισμού που στηρίζει την εγκυκλοπαίδεια.

Η πρακτική αυτή θεωρείται καταδικαστέα και στον χώρο των δημοσίων σχέσεων. Το Chartered Institute of Public Relations (CIPR) επισημαίνει ότι η σκόπιμη παραπλάνηση και η ανώνυμη δράση παραβιάζουν τους επαγγελματικούς κανόνες δεοντολογίας. Σημειώνεται πως η Portland δεν είναι μέλος του CIPR.

Με την εξάπλωση των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, τα λήμματα της Wikipedia έχουν αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς συχνά χρησιμοποιούνται ως βασικές πηγές πληροφόρησης.

Η Portland έχει βρεθεί ξανά στο παρελθόν στο επίκεντρο κριτικής για παρεμβάσεις στη Wikipedia: το 2012 είχε αποκαλυφθεί ότι έκανε αλλαγές για λογαριασμό της εταιρείας παραγωγής της Stella Artois, αφαιρώντας αναφορές στο αρνητικό παρατσούκλι “wife beater”.

Πρώην εργαζόμενοι ανέφεραν στο TBIJ ότι στη συνέχεια η εταιρεία άρχισε να αναθέτει τέτοιες παρεμβάσεις σε εξωτερικούς συνεργάτες, με στόχο να συνεχίσει τη συγκεκριμένη πρακτική χωρίς να εντοπίζεται.

Πολλές πηγές υποστήριξαν ότι χρησιμοποιήθηκαν οι υπηρεσίες του διαδικτυακού συμβούλου Ράντεκ Κότλαρεκ, μέσω δικτύου λογαριασμών που συνδέονταν με τη Web3 Consulting.

Η έρευνα έκανε λόγο για 26 λογαριασμούς που συμμετείχαν σε αυτές τις επεξεργασίες, οι οποίοι τελικά αποκλείστηκαν το 2024 από εθελοντές συντάκτες της Wikipedia.

Έξι πρώην εργαζόμενοι της Portland δήλωσαν ότι τα αιτήματα για παρεμβάσεις σε λήμματα σχετικά με το Κατάρ, και ειδικά για ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων γύρω από τα έργα του Μουντιάλ, ήταν συνηθισμένα.

Ο Άλαν, από τότε που ανέλαβε εκτελεστικός διευθυντής επικοινωνίας στην Ντάουνινγκ Στριτ, έχει βρεθεί στο επίκεντρο αντιδράσεων. Διατηρεί οικονομική συμμετοχή σε άλλη εταιρεία δημοσίων σχέσεων, τη Strand Partners, χωρίς όμως να εμπλέκεται στη διοίκησή της.

Παράλληλα, έχει προωθήσει αλλαγές στον τρόπο πρόσβασης των πολιτικών συντακτών στην κυβέρνηση, προκαλώντας ανησυχίες για περιορισμό της διαφάνειας και του δημοσιογραφικού ελέγχου.