ΜΠΗΚΑΜΕ ΣΤΗ ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΗ “ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΜΙΑΣ ΚΛΕΜΜΕΝΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ”

Κανονίσαμε να δω ένα κομμάτι πρόβας για να μιλήσουμε μετά όλοι μαζί με τη σκηνοθέτη και τους ηθοποιούς. Και μετά τα 20 λεπτά ήθελα κι άλλο. Είχα μείνει αποσβολωμένη στη θέση μου, να μην μπορώ να κουνηθώ, επιθυμώντας μόνο να έβλεπα κι άλλο, να το έβλεπα όλο. Προφανώς ακούμπησε κάποια χορδή μέσα μου και τσίμπησε την καρδιά μου.

Δεν έχω ζήσει κάτι τέτοιο, αλλά όταν κάνεις μία σχέση με κάποιον αρκετά μεγαλύτερό σου σε ανώριμη ηλικία, οριακά ενήλικη, και εκείνος αποδεικνύεται συν των χρόνω, ένας χειριστικός κακός άνθρωπος (το λέω απλά και ευγενικά), τότε ναι, κάτι σε αγγίζει παραπάνω.

Ετσι λοιπόν βρέθηκα εκεί, με αυτούς τους εξαίσιους ανθρώπους για να μοιραστούμε τις σκέψεις τους δυο τρεις ημέρες πριν την πρεμιέρα τους. Και ειλικρινά νομίζω ότι συνομίλησα με μια από τις πιο φρέσκες και «καθαρές» ομάδες που έχω συναντήσει. Δεν ξέρω πώς ακριβώς να το εκφράσω αλλά να, ένιωσα αυθεντικά όμορφα με αυθεντικά ωραίους ανθρώπους που θα μας προσφέρουν κάτι αυθεντικά ενδιαφέρον και αξιομνημόνευτο.

Με τον Κλέωνα Γρηγοριάδη, που γνωρίζω από πολύ νέο, γλυκό και πάντα στεντόρειο με μια μικρή συστολή που υποδύεται ασφαλώς τον μεγάλο συγγραφέα. Με τη σκηνοθέτη, την Ειρήνη Λαμπρινούδακη, ένα νέο κορίτσι μόλις 28 ετών που ψύχραιμα και ώριμα «ζωγραφίζει» παραστατικά ένα τόσο ακανθώδες θέμα.

Με την πρωταγωνίστρια, τη γοητευτική εξωστρεφή Βένια Σταματιάδη, τη γαλλοτραφή ηθοποιό που είχε και την ιδέα για το έργο. Και με τη μικρή Μαριλένα, την 25χρονη έτερη πρωταγωνίστρια που πραγματικά υποδύεται άριστα αυτό το μαγεμένο και τελικά «κακοποιημένο» με έναν τρόπο, κορίτσι.

Η συναισθηματική δύναμη του έργου και η εξαιρετική ατμόσφαιρα που δημιουργείται και με τα σκηνογραφικά τεχνάσματα και με την παρουσία του Andy Val και τη live μουσική, θα σε καθηλώσουν όπως και εμένα. Είμαι σίγουρη.

Η παράσταση, λοιπόν, ερευνά μια υπόθεση που σημάδεψε τη γαλλική πνευματική ζωή και αναζωπύρωσε διεθνώς το ερώτημα των ορίων της συναίνεσης.

Παρίσι, 1986. Η δεκατετράχρονη Vanessa Springora έρχεται σε επαφή με τον συγγραφέα Gabriel Matzneff, έναν ήδη καταξιωμένο –και θεσμικά περιχαρακωμένο– εκπρόσωπο των γαλλικών Γραμμάτων. Η σχέση που ακολουθεί, καλλιεργημένη μέσα σε ένα περιβάλλον το οποίο φέρεται να αποθεώνει την «απελευθέρωση» και να αποστιγματίζει κάθε όριο, εκτυλίσσεται ως μια επικίνδυνη συνδιαλλαγή εξουσίας και ευαλωτότητας.

Η νεαρή Vanessa μετατρέπεται σταδιακά από ανθρώπινη ύπαρξη σε «μούσα», σε πρόσωπο παγιδευμένο σε μια συνθήκη στην οποία επισήμως έχει «συναινέσει» — ένα αφήγημα που καταρρέει όταν, χρόνια αργότερα, αποφασίζει να το αμφισβητήσει δημόσια.

Ποιο είναι το πρώτο συναίσθημα, το πρώτο και κυρίαρχο που θα θέλατε να μου πείτε σε σχέση με την παράσταση;

Κλέων Γρηγοριάδης: Όποιος έχει μία υπεροπλία, είναι πολύ δύσκολο να αντισταθεί στο να μην τη χρησιμοποιήσει για να εξουσιάζει στις σχέσεις. Κυρίως γιατί έτσι διευκολύνει τη ζωή του. Πόσοι άνθρωποι, ακόμη και συνομήλικοι δεν χρησιμοποιούν το πλεονέκτημα τους; Με δύο λόγια, όπου υπάρχει απόλυτη εξουσία κινδυνεύει να υπάρξει ασύδοτη εκμετάλλευση.

Ειρήνη Λαμπρινοπούλου: Μεγάλη σημασία και κάτι που τονίζουμε στην παράσταση έχει το γεγονός ότι αυτός είναι ένας πολύ διάσημος άνθρωπος. Την ώρα δηλαδή που το κορίτσι ανακαλύπτει το όνειρο της και το αρθρώνει, βρίσκεται μπροστά σε κάποιον ο όποιος σε αυτό είναι στην κορυφή. Αυτό παίζει τεράστιο ρόλο γιατί είναι κάποιος που θαυμάζει πάρα πολύ. Οπότε ουσιαστικά, όταν ερωτεύεσαι πάρα πολύ, από μόνος του ο έρωτας δίνει την εξουσία στον άλλον άνθρωπο. Κι εκείνος πια εκμεταλλεύεται τα πάντα: τη διασημότητα, την ηλικιακή διαφορά, το φύλο, τις γνώσεις του. Όλα.

Ο ρόλος της μάνας, Βένια, ποιος είναι τελικά στην όλη ιστορία;

Βένια Σταματιάδη: Προφανώς ο ρόλος της μάνας είναι να προστατεύει το παιδί της αλλά όταν υπάρχει μία περιρρέουσα ατμόσφαιρα στην κοινωνία η οποία λέει κάτι άλλο, τα πράγματα θολώνουν. Και η αλήθεια είναι ότι στην πραγματική ιστορία αυτό είναι πολύ εμφανές. Στο βιβλίο λέει ότι στην αρχή η μητέρα της δεν ήταν σύμφωνη με όλο αυτό που συνέβαινε αλλά όταν όλοι γύρω τριγύρω πάνε να την βγάλουν τρελή και της λένε ότι αυτός ο άνθρωπος θα προσφέρει και να κάνει πραγματικότητα όλα τα όνειρα της κόρης της, εκείνη κάπως μπερδεύεται.

Πατέρας υπάρχει κάπου;

Ειρήνη: Όχι είναι απών. Έχουν χωρίσει και εκείνος δεν εμφανίζεται ποτέ και μάλιστα στην παράσταση αυτό το χρησιμοποιούμε σε κάποια στιγμή που όταν της χαμογελάει o Mantzeff, είναι προφανές ότι η μικρή το νιώθει καταρχάς σαν πατρικό χαμόγελο, αυτό που της έχει λείψει. Σίγουρα, δηλαδή, αυτός κάλυψε ένα κενό που υπήρχε στην ιστορία της ζωής της.

Βένια: Ουσιαστικά είναι έκδηλο τούτο το μπλέξιμο για την ίδια, γιατί πολλές φορές λαμβάνει το ερωτικό ενδιαφέρον σαν το ουσιαστικό ενδιαφέρον που έπρεπε να έχει λάβει από τον πατέρα της. Οπότε η απουσία του ευνοεί αυτή την παρεξήγηση. Τώρα για να επανέλθουμε στη μητέρα, εννοείται ότι θα μπορούσε πολλά να έχει κάνει αλλά ας θυμηθούμε και όλοι πώς θα αντιδρούσαμε στην εφηβεία μας.

Εγώ τουλάχιστον τη δική μου μητέρα δεν την άκουγα καθόλου – νόμιζα ότι τα ξέρω όλα. Και πού είναι το όριο τελικά της παρέμβασης που μπορεί να έχει ένας γονιός, ειδικά όταν η κοινωνική συνθήκη, έρχεται να επιβεβαιώσει αυτό που θέλει κόρη;

Εσύ Μαριλένα που είσαι και η μικρότερη, πως νιώθεις αλήθεια όλο αυτό που περνά το κορίτσι; Πότε, εσύ η ίδια αισθάνθηκες έτοιμη να μπεις σε μία τέτοια σχέση;

Μαριλένα Μπαρταλούτσι: Νομίζω ότι έχει μεγάλη διαφορά το πότε κάποιος αισθάνεται έτοιμος ή νομίζει ότι μπορεί να μπει σε μία τέτοια σχέση με το πότε είναι πραγματικά έτοιμος. Τώρα μάλιστα που υποδύομαι τη Βανέσα καταλαβαίνω ακριβώς πώς το αισθάνεται η ίδια όλο αυτό – αρχικά ως κάτι πολύ όμορφο: για εκείνη είναι πολύ σημαντικό ότι ένας τέτοιος άντρας την πρόσεξε, τη θεωρεί όμορφη, της γράφει γράμματα και ασχολείται μαζί της. Τον ερωτεύεται δηλαδή πολύ και βαθιά, οπότε ζει το όνειρό της.

Έχω την αίσθηση ότι λόγω internet και social media η σημερινή γενιά δεν ζει ως παιδί. Εσύ νιώθεις ότι δεν έχεις ζήσει ως παιδί;

Κλέων: Δεν μπορεί να ξέρει τι έχουμε ζήσει εμείς ως παιδιά για να καταλάβει τη διαφορά.

Μαριλένα: Εγώ δεν νιώθω ότι η παιδική αθωότητα με την παιδική σεξουαλικότητα που μπορεί να υπάρχει, διαχωρίζονται. Θέλω να πω ότι για πολλούς ανθρώπους όπως και για μένα ένα φλερτ στα 12-13 δεν σημαίνει ότι σε βγάζει από την αθωότητά σου. Σημασία έχει πώς το διαχειρίζεται κάποιος αυτό. Στη δική μου περίπτωση, νομίζω ότι πέρασα πολύ ομαλά από την αθωότητα στην προ εφηβεία και από την εφηβεία στην ενηλικίωση. Η καθοριστική διαφορά βεβαίως στη δική μου περίπτωση είναι ότι οι σχέσεις που έκανα ήταν ισότιμες.

Εξαιρετική ατμόσφαιρα πάντως και εξαιρετικό σκηνικό. Όλα αυτά, Ειρήνη και κυρίως το σκηνικό με τα τεράστια ρολά πάνω στα οποία γράφουν, τα εμπνεύστηκες από κάπου;

Ειρήνη: Όχι τα δημιουργήσαμε εμείς μαζί με την Άρτεμη που είναι σκηνογράφος και τη βοηθό της, την Αγγελική. Σκεφτόμασταν ότι το πιο σημαντικό στοιχείο είναι ότι αυτή ως μελλοντική συγγραφέας προσπαθεί να βρει τον τρόπο έκφρασής της. Κρατούσε ημερολόγιο από μικρή και αγαπούσε πολύ τα βιβλία ∙ εκείνος μπήκε μέσα μέσα στον κόσμο της. Επίσης, θέλαμε να τονίσουμε ότι αυτός εμπνέεται από τέτοιες πράξεις για να γράψει. Θέλω να πω ότι γενικά γύρω από τη γραφή παίζουν πολλά συναισθήματα στο έργο οπότε και γι’ αυτό προσπαθήσαμε να τη χρησιμοποιήσουμε τόσο έντονα.

Κλέων: Ξέρετε είναι πολύ χαρακτηριστικό το γεγονός ότι αν δεν υπήρχε αυτή, αυτός πολλά βιβλία δεν θα τα είχε γράψει κι αν δεν υπήρχε αυτός, εκείνη θα είχε γίνει λογοτέχνης πολύ νωρίτερα. Γιατί ουσιαστικά της έκοψε τα φτερά, τη «βίασε» στο κομμάτι της γραφής. Γι’ αυτό και σε ένα σημείο που θέλει να της γράψει την έκθεση της εκείνη παρότι τον αγαπάει και τον θαυμάζει δεν το θέλει.

Μαριλένα: Και δυστυχώς της απορρόφησε και την αυτοπεποίθηση που είχε τότε. Γιατί προφανώς για να είναι μαζί της κάποιος τον οποίο εκείνη θαύμαζε πάρα πολύ, θα ένιωθε ότι το αξίζει. Της τόνωνε και το εγώ της, κάτι που στην πορεία το έχασε τελείως.

Κλέων: Ναι, και βέβαια ας μην ξεχνάμε ότι επρόκειτο για ένα κορίτσι μόλις 13 και κάτι χρονών. Είναι τόσο τρομερό το να την βλέπεις να κάνει τη γυναίκα και ξαφνικά να ρωτάει κάτι που θυμίζει ότι είναι απλώς ένα μικρό παιδάκι.

Βένια: Θα τονίσω πάλι για να καταλάβουμε το μέγεθος του πράγματος ότι δεν τον είχε μόνο εκείνη πρότυπο – αυτός ήταν πρότυπο για όλη τη γαλλική κοινωνία εκείνης της εποχής. Ήταν ένας άνθρωπος που έγραφε και φιλοσοφικά δοκίμια, ήταν φίλος του Μιτεράν, έπαιρνε συνεχώς βραβεία. Ήταν ένας άνθρωπος πραγματικά πολύ αξιοσέβαστος. Εμείς κρίνουμε όλο αυτό που συνέβη έχοντας την ύστερη γνώση. Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι τότε η πράξη της να πάει μαζί του ήταν επαναστατική σε εισαγωγικά, φάνηκε ότι η Βανέσα που από μικρή πάταγε πόδι, το πάτησε και κάνοντας σχέση μαζί του.

Κι εσύ, Ειρήνη που σκηνοθετείς, είσαι νέος άνθρωπος, μόλις 28 ετών. Έχει σημασία η οπτική με την ηλικία;

Κλέων: Συγνώμη που επεμβαίνω αλλά δεν πιστεύω ότι έχει σχέση η ηλικία αλλά κυρίως το γεγονός ότι σκηνοθετεί το έργο ένας θηλυκός άνθρωπος. Δε νομίζω ότι ένας άντρας θα μπορούσε να το κάνει όπως πρέπει αυτό το έργο. Η πατριαρχική κοινωνία είναι στο πετσί μας και έχει μία σημασία να το κάνει γυναίκα.

Στην πραγματικότητα, έφθασε στο δικαστήριο;

Βένια: Από τα 15-16 που χώρισε μαζί του μέχρι τα 40 πάλευε με το φάντασμα του. Κατά διαστήματα αυτός προσπαθούσε να επικοινωνήσει μαζί της αλλά εκείνη δεν ήθελε. Επίσης, προσπάθησε να ξεκινήσει μία καταγγελία αλλά από τον εκδοτικό οίκο της είπανε να μην το κάνει. Να σημειωθεί, ότι όταν ξεκίνησε το Ιντερνετ ανακάλυψε ένα site το οποίο είχε μέσα φωτογραφίες της.

Πήγε, λοιπόν, τότε σε δικηγόρο και είπε ότι αυτές είναι οι φωτογραφίες της και ο δικηγόρος της είπε ότι αυτό δεν αποδεικνύεται σε κανένα δικαστήριο στον κόσμο, γιατί ήταν τότε πολύ μικρή και έχει αλλάξει πολύ. Της είπαν, επίσης, ότι αυτός είχε έναν καταπληκτικό δικηγόρο και ότι αποκλείεται να έβγαζε άκρη. Το 2013 εκείνος βραβεύτηκε και εκείνη ξεκινάει να γράφει ένα βιβλίο βασιζόμενη στη Λολίτα το οποίο σύντομα θα αλλάξει για να διηγηθεί τη δική της ιστορία.

Νομίζω ότι αυτό το έργο είναι και μια πολύ ισχυρή απάντηση σε όλα αυτά τα γιατί τώρα. Που είναι μία ερώτηση την οποία, προσωπικά, θεωρώ τρομερά χυδαία.

Κλέων: Εγώ θα έλεγα απλώς ότι ο καθένας έχει δικαίωμα να μιλήσει για μία ιστορία που τον πονάει όποτε το αντέχει. Όταν μίλησε η Σοφία Μπεκατώρου, αρκετοί έλεγαν αυτό το «γιατί τώρα»… «τώρα το θυμήθηκε»… Αυτό είναι τρομερός φασισμός: παίρνεις δηλαδή την πληροφορία ότι ένα παιδί υπέστη βιασμό και η πρώτη σου σκέψη είναι γιατί άργησε να το πει. Αν είναι δυνατόν!

Αρα, ο Matzneff δεν τιμωρήθηκε ποτέ;

Βένια: Δικαστικά δεν προχώρησε ποτέ αυτή η υπόθεση. Αυτό όμως που συνέβη είναι ότι όταν βγήκε το βιβλίο της, αυτός προσπάθησε να γράψει ένα βιβλίο απαντήση αλλά κανένας εκδοτικός δεν το εξέδιδε, το έκανα αυτοέκδοση και δεν έβρισκε πουθενά το πουλήσει.

Επίσης τότε η γαλλική δικαιοσύνη άνοιξε ξανά τους φακέλους αναζητώντας κοπέλες που είχαν υποστεί το ίδιο πράγμα από αυτόν αλλά και από άλλους και τελικά με τις τόσες υποθέσεις που άνοιξαν έφτασε να γίνει νομοθετική αλλαγή και να αλλάξει το όριο συναίνεσης στη Γαλλία από τα 14 στα 15. Ήτανε μια πολύ μεγάλη νίκη και από τις λίγες περιπτώσεις που ένα έργο τέχνης, το βιβλίο, επηρεάζει ουσιαστικά την κοινωνία. Υπήρξε, επίσης, σοβαρή ηθική δικαίωση διότι αυτός που ζούσε από το γαλλικό κράτος μέχρι το 2020 και ήταν αξιοσέβαστος έγινε κατάπτυστος.

Αν συνέβαινε στην κόρη σου, Κλέωνα, τι θα έκανες;

Κλέων: Δεν διαχωρίζω την κόρη μου από τις κόρες όλου του κόσμου – δυστυχώς είναι μαρξιστής οπότε νιώθω ότι έχω ευθύνη για όλα τα παιδιά. Αν συνέβαινε πάντως σε οποιοδήποτε παιδί θα το θεωρούσα μία εγκληματική πράξη. Επίσης θα πάλευα για την ουσία που είναι να μην υπάρχει η δυνατότητα να το κάνει κάποιος αυτό.

Δε με διαφέρει καν η τιμωρία – η τιμωρία είναι δευτερεύον. Πρέπει να υπάρχει τρόπος να μην μπορεί να συμβεί αυτό. Επίσης, πολλές φορές έχει σημασία ακόμα κι αν έχουν παραγραφεί τα αδικήματα να βγαίνουν στη φόρα ώστε οι επίγονοι να το βλέπουν και να μην μπορούν να το κάνουν. Να μην τολμούν να το κάνουν.

Και τι θα πει «παραγραφή» τελικά;

Κλέων: Ο όρος παραγραφή υπάρχει στην ουσία γιατί ο νόμος θέλει να δώσει το δικαίωμα σε κάποιον μέσα σε 20 χρόνια, για παράδειγμα, να έχει αλλάξει και να έχει παραδειγματιστεί. Το θέμα είναι ότι αυτό θα πρέπει κάπως να αποδεικνύεται και να μην θεωρείται δεδομένο ότι έχει συμβεί. Επίσης για κάποιες πράξεις δεν θα έπρεπε καν να υπάρχει παραγραφή όπως για την περίπτωση των κοριτσιών στον Κολωνό που στα 12 την βίαζαν τόσα «τέρατα».