“Ο ΜΑΓΟΣ ΤΟΥ ΚΡΕΜΛΙΝΟΥ”: ΠΩΣ ΕΓΙΝΕ ΤΑΙΝΙΑ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΟΥ ΠΟΥΤΙΝ ΣΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ

«Στην πραγματικότητα η πολιτική δεν αλλάζει ποτέ. Αυτό που αλλάζει είναι τα εργαλεία».

Πώς κάνεις μια ταινία για την άνοδο του Πούτιν στην εξουσία; Για τον σκηνοθέτη Ολιβιέ Ασαγιάς, η απάντηση ήταν: Κάνε μια ταινία για την εξουσία… γενικώς. Είναι πολλά αυτά που μπορείς να μάθεις για μια κατάσταση, αν εξετάσεις τι είναι αυτό που έχει να πει ευρύτερα για την ανθρώπινη κατάσταση.

Με φόντο τη Ρωσία της δεκαετίας του ’90 και την εποχή που διαμορφώνονται οι νέοι μηχανισμοί εξουσίας, ο Μάγος του Κρεμλίνου περιστρέφεται μεν γύρω από τον τότε πράκτορα Βλάντιμιρ Πούτιν, όμως εξετάζει όλα όσα βρίσκονται γύρω από την αφήγησή του: ένα πολιτικό δράμα για τη γέννηση της εικόνας, της αφήγησης και της προπαγάνδας στη μετασοβιετική πραγματικότητα.

Η ταινία είναι βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Τζουλιάνο Ντα Έμπολι και μα μεταφέρει στη Ρωσία των ‘90s. Μέσα στο χάος της μετασοβιετικής περιόδου, ο χαρισματικός Βαντίμ Μπαράνοφ (ένα φανταστικό πρόσωπο δημιουργημένο για τις ανάγκες της ιστορίας μέσα από σύνθεση άλλων) χαράζει την πορεία του: από πρωτοποριακός καλλιτέχνης γίνεται παραγωγός τηλεριάλιτι και σύντομα ανεβαίνει στην καρδιά της εξουσίας ως άτυπος σύμβουλος ενός πρώην πράκτορα της KGB: Του Βλάντιμιρ Πούτιν.

Στο κέντρο του συστήματος, ο Μπαράνοφ διαμορφώνει λόγους, εικόνες και αντιλήψεις θολώνοντας τα όρια ανάμεσα σε αλήθεια και ψέμα, πίστη και χειραγώγηση. 15 χρόνια αργότερα, αποφασίζει να μιλήσει.

Για τον σκηνοθέτη Ολιβιέ Ασαγιάς – που έχει εμπειρία από το πολιτικό δράμα μέσα από τη σκηνοθεσία της εξαιρετικής μίνι σειράς Κάρλος, το Τσακάλι – η ταινία επιχειρεί να δώσει ανθρώπινη μορφή σε σύνθετες πολιτικές πραγματικότητες, όχι μόνο ως αφήγηση για τη Ρωσία, αλλά ως ιστορία που ανοίγει καθολικά ερωτήματα γύρω από την εξουσία.

Τον Πούτιν παίζει ο Τζουντ Λο σε ένα από τα πιο απρόσμενα κάστινγκ της πρόσφατης μνήμης, ενώ στον κεντρικό ρόλο του Μπαράνοφ συναντάμε τον πολύ αγαπητό (σε όλους εκτός από τον Ταραντίνο) ηθοποιό Πολ Ντέινο.

Ο Ασαγιάς κι ο Ντέινο μίλησαν στο NEWS24/7 στο πλαίσιο του φεστιβάλ Βενετίας, όπου προβλήθηκε σε παγκόσμια πρεμιέρα η ταινία. Για να εξηγήσουν τις σκέψεις, την προσέγγιση, τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν και όλα όσα έμαθαν, καθώς αναμετρήθηκαν κινηματογραφικά με την ιστορία του Πούτιν.

Η ταινία βασίζεται στο μυθιστόρημα του Τζουλιάνο ντα Έμπολι. Πόσο πιστά το ακολουθεί;

Ολιβιέ Ασαγιάς: Η ταινία προσπαθεί να αποτυπώσει το πνεύμα του βιβλίου, όχι να το ακολουθήσει κατά γράμμα. Κάναμε πολλές αλλαγές και χρησιμοποιήσαμε μόνο μέρος του υλικού, έτσι λειτουργεί κάθε διασκευή. Η πρόθεση ήταν να μην προδώσουμε τον πυρήνα του, αλλά έπρεπε να αφαιρέσουμε ολόκληρα κομμάτια. Διαφορετικά θα είχαμε καταλήξει να κάνουμε μίνι σειρά.

Πώς προέκυψε η ιδέα να το διασκευάσετε;

Ολιβιέ Ασαγιάς: Ήταν μια διαδικασία. Όταν εκδόθηκε το βιβλίο, ο εκδότης ρώτησε τον Τζουλιάνο αν υπήρχε κάποιος σκηνοθέτης που θα μπορούσε να ενδιαφερθεί. Το πρώτο όνομα που πρότεινε ήταν το δικό μου, πιθανότατα επειδή είχα κάνει το “Κάρλος, το Τσακάλι” και θεώρησε ότι μπορώ να χειριστώ τη σύγχρονη ιστορία μέσα από ανθρώπινους χαρακτήρες.

Αρχικά όμως ήμουν πολύ διστακτικός. Θαύμαζα το βιβλίο, αλλά φοβόμουν να το μεταφέρω στον κινηματογράφο γιατί σε μεγάλο βαθμό είναι ένας εκτενής μονόλογος.

Και η ταινία είναι στα αγγλικά.

Ολιβιέ Ασαγιάς: Ναι, και αυτό με έκανε ακόμη πιο διστακτικό. Πίστευα ότι μια τέτοια ταινία θα έπρεπε να γίνει στα ρωσικά.

Αλλά ήταν αδύνατο. Για πολιτικούς λόγους Ρώσοι ηθοποιοί δεν θα άγγιζαν ένα τέτοιο πρότζεκτ. Επιπλέον δεν θα μπορούσε να χρηματοδοτηθεί μια διεθνής παραγωγή σε αυτές τις συνθήκες. Οπότε από την αρχή ήταν δεδομένο ότι η ταινία θα γινόταν στα αγγλικά.

Γιατί κάποια πρόσωπα στο βιβλίο κρατούν τα πραγματικά τους ονόματα και άλλα όχι;

Ολιβιέ Ασαγιάς: Είναι κυρίως νομικό ζήτημα.

Ο Μπερεζόφσκι, για παράδειγμα, δεν είναι πια εν ζωή και εμφανίζεται για λίγο στην ταινία. Στην περίπτωση του Χοντορκόφσκι δεν θέλαμε να δημιουργήσουμε πρόβλημα σε έναν άνθρωπο της ρωσικής αντιπολίτευσης, οπότε δημιουργήσαμε έναν φανταστικό χαρακτήρα.

Τι ήταν τελικά αυτό που σας έπεισε;

Ολιβιέ Ασαγιάς: Ξανά… ήταν μια διαδικασία. Άρχισα να το συζητώ με τον φίλο μου Εμανουέλ Καρέρ, που είναι μισός Ρώσος και γνωρίζει πολύ καλύτερα τη χώρα. Σκέφτηκα ότι αν δουλεύαμε μαζί στο σενάριο θα είχα και μια βαθύτερη κατανόηση της ρωσικής πραγματικότητας.

Σιγά-σιγά κατάλαβα ότι όχι μόνο ήταν εφικτό, αλλά και εξαιρετικά ενδιαφέρον. Στην αρχή με τρόμαζε η πρόκληση, αλλά κάποια στιγμή σκέφτηκα ότι δεν έχει νόημα να κάνω άλλη μια ταινία αν δεν είναι κάτι πραγματικά νέο για μένα.

Φαίνεται πάντως ότι σας ελκύουν τα πολιτικά θέματα.

Ολιβιέ Ασαγιάς: Δεν θα έλεγα ότι είμαι ειδικός στη γεωπολιτική. Αλλά η διεθνής πολιτική είναι συναρπαστική γιατί εκεί διαμορφώνεται η σύγχρονη ιστορία.

Το βιβλίο του Τζουλιάνο μάς έδωσε ένα εξαιρετικό σημείο αναφοράς για τον μετασχηματισμό της σύγχρονης πολιτικής. Αυτό που με ενδιέφερε όμως περισσότερο ήταν το πώς οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν την πολιτική. Πώς επηρεάζει τη ζωή τους και πώς η ζωή τους επηρεάζει την πολιτική.

Υπήρξαν πράγματα που καταλάβατε για τη σύγχρονη πολιτική δουλεύοντας πάνω στην ταινία;

Πολ Ντέινο: Ως ηθοποιός η δουλειά σου είναι να προσπαθείς να κατανοήσεις μια διαφορετική οπτική. Και η υποκειμενικότητα της σύγχρονης πολιτικής είναι πραγματικά συναρπαστική. Ζούμε σε μια εποχή ακραίας πόλωσης και δεν ξέρω πώς θα γεφυρωθεί ξανά αυτό το χάσμα.

Το να μελετάς μια στιγμή όπου ο κόσμος μετασχηματίζεται σε έναν κόσμο “μετα-αλήθειας” είναι πολύ σημαντικό. Ακόμη με σοκάρει ότι χρησιμοποιούμε αυτόν τον όρο! Σχετίζεται με το διαδίκτυο, με τους αλγόριθμους, με τον τρόπο που διαδίδεται και χειραγωγείται η πληροφορία.

Η πολιτική είναι, με έναν τρόπο, ένα θέατρο. Και γι’ αυτό είναι ενδιαφέρον να αφηγείσαι την ιστορία ενός ανθρώπου που προέρχεται από το θέατρο και στη συνέχεια εκμεταλλεύεται τη δύναμη της τηλεόρασης.

Η τηλεόραση άλλαξε την πολιτική τον περασμένο αιώνα. Σήμερα αυτό έχει μεταφερθεί στο διαδίκτυο, και ποιος ξέρει τι θα ακολουθήσει με την τεχνητή νοημοσύνη. Αλλά για μένα το σημαντικό είναι να θέτεις ερωτήματα. Δεν έχω τις απαντήσεις.

Θα δεχόσασταν να παίξετε έναν αντίστοιχο «σκιώδη σύμβουλο» του Τραμπ;

Πολ Ντέινο: Δεν ξέρω, θα εξαρτιόταν από το υλικό. Αυτό που με τράβηξε εδώ ήταν το σενάριο του Ολιβιέ. Και είναι σημαντικό ότι η ταινία δεν αφορά μόνο τον Πούτιν ή τη Ρωσία. Αφορά τη σύγχρονη πολιτική και τη σύγχρονη εξουσία. Με άλλα λόγια, αφορά τον κόσμο μας.

Στην ταινία γίνεται αναφορά στον Ρασπούτιν και σε τέτοιες σκιώδεις φιγούρες της Ιστορίας. Τι έχει αλλάξει σήμερα;

Ολιβιέ Ασαγιάς: Στην πραγματικότητα η πολιτική δεν αλλάζει ποτέ. Έχει πάντα να κάνει με την εξουσία: πώς την αποκτάς, πώς τη διατηρείς, πώς τη χάνεις. Αυτό που αλλάζει είναι τα εργαλεία. Σήμερα το πιο ισχυρό εργαλείο είναι το διαδίκτυο.

Αλλά οι βασικές αρχές της πολιτικής παραμένουν ίδιες. Όσα λέει το βιβλίο του Τζουλιάνο για την εξουσία υπάρχουν ήδη στον Μακιαβέλι, στον Μπαλτάσαρ Γκραθιάν ή στον Σουν Τζου. Οι συγκρούσεις μεταξύ ανθρώπων και κρατών πάντα καταλήγουν στα ίδια θεμελιώδη ζητήματα. Απλώς αλλάζουν οι μορφές τους.

Πώς προσεγγίσατε έναν χαρακτήρα που δρα κυρίως στο παρασκήνιο;

Πολ Ντέινο: Όταν διάβασα το σενάριο σκέφτηκα ότι αν πρόκειται να είμαι ηθοποιός, πρέπει να δοκιμάσω κάτι τέτοιο. Είναι ένα τεράστιο παζλ που θα μπορούσα να δουλεύω πάνω του για μήνες. Ψάχνεις παντού για στοιχεία: στην Ιστορία, στο πολιτικό πλαίσιο, στη φαντασία σου.

Υπάρχει κάποια έμπνευση από πραγματικά πρόσωπα στο βιβλίο, αλλά στο τέλος ο χαρακτήρας προκύπτει από το σενάριο, τη δική μου ερμηνεία και την έρευνα που κάνεις. Το υλικό ήταν εξαιρετικά πλούσιο, και η γλώσσα του χαρακτήρα επίσης. Το γράψιμο του Ολιβιέ ήταν πραγματικά απολαυστικό.

Αλλά κάποια στιγμή πρέπει απλώς να ξεκινήσεις. Αλλιώς μπορείς να τρελαθείς προσπαθώντας να προετοιμαστείς για πάντα.

Ολιβιέ Ασαγιάς: Και χρειάστηκε να αναβάλουμε τα γυρίσματα μερικές φορές, οπότε είχες περισσότερο χρόνο να δουλέψεις τον χαρακτήρα.

Δεν είναι δύσκολο να δουλεύεις πάνω σε μια ιστορία που ακόμη εξελίσσεται;

Ολιβιέ Ασαγιάς: Όταν έγραφα το σενάριο πίστευα ότι μέχρι να βγει η ταινία ο κόσμος θα είχε αλλάξει σημαντικά. Αυτό που με εξέπληξε είναι ότι όχι μόνο δεν άλλαξε τόσο πολύ, αλλά η πραγματικότητα πλησίασε ακόμη περισσότερο αυτό που δείχνουμε στην ταινία.

Το βιβλίο δημοσιεύθηκε το 2022, πριν από την εισβολή στην Ουκρανία. Και τελικά όσα λέει για τη ρωσική πολιτική αποδείχθηκαν ακόμη πιο ακριβή με τον χρόνο. Με έναν τρόπο, η πραγματικότητα ήρθε πιο κοντά στην ταινία.