MARLENE MONTEIRO FREITAS: “Η ΣΕΧΡΑΖΑΤ ΤΟΥ 2026 ΕΙΝΑΙ Η ΙΔΙΑ Η ΕΙΡΗΝΗ”

Η Marlene Monteiro Freitas, μια από τις πιο εκρηκτικές και καινοτόμες προσωπικότητες της σύγχρονης χορευτικής σκηνής, φέρνει στο Onassis Dance Days την πολυαναμενόμενη παράστασή της, “NÔT”. Εμπνευσμένη από την αραβική κλασική λογοτεχνία και συγκεκριμένα από τις Χίλιες και μία Νύχτες, η δημιουργία της φέρει στην επιφάνεια μια έντονη αίσθηση επιβίωσης, φαντασίας και ανατροπής. Στο έργο, η νύχτα γίνεται το κεντρικό μοτίβο, προσφέροντας μια υπερβατική και υπνωτιστική χορογραφική αφήγηση που συνδυάζει το ιερό με το γκροτέσκο, το τραγικό με το σαρδόνιο.

Η σκηνή μεταμορφώνεται σε έναν μυστηριώδη τόπο, μια κοιλάδα γεμάτη λευκά κρεβάτια και αιματοβαμμένα κλινοσκεπάσματα, όπου τα σώματα κινούνται σε εκστατική αταξία και η βία συναντά την ηδονή σε ένα αλλόκοτο χορευτικό τελετουργικό. Τα μαχαίρια, σύμβολα του κινδύνου και της απειλής, μεταμορφώνονται σε κρουστά όργανα, συνθέτοντας ένα μουσικό τοπίο γεμάτο ένταση και πάθος.

Η Marlene Monteiro Freitas –  που τον χειμώνα του 2025 βρέθηκε στην Αθήνα για τη δραματουργική έρευνα του “NÔT” σε υποστήριξη από το Onassis AiR – σμιλεύει με το NÔT μια σκοτεινή, καρναβαλική τελετουργία, στην οποία η επιβίωση διαφαίνεται μέσα από πράξεις βίας, ηδονής και θυσίας. Αντλεί έμπνευση όχι μόνο από τις Χίλιες και Μία Νύχτες, το αριστούργημα της αραβικής λογοτεχνίας, αλλά και από τις καρναβαλικές τελετουργίες του Πράσινου Ακρωτηρίου, της γενέτειράς της και δημιουργεί έναν κόσμο στον οποίο η παράδοση συναντά το σύγχρονο, το ιερό συγχωνεύεται με το γκροτέσκο και το τραγικό εναρμονίζεται με το σαρδόνιο.

Αυτή η ελευθερία έκφρασης και δημιουργίας, που έχει διαμορφώσει το προσωπικό της καλλιτεχνικό ιδίωμα, πηγάζει από τις εμπειρίες της στην πατρίδα της, όπου η έλλειψη επίσημων δομών και δασκάλων την έκανε να αναζητήσει νέους τρόπους έκφρασης. Στο Πράσινο Ακρωτήρι, όπως η ίδια εξηγεί, «δεν υπήρχε αυτή η μορφή του “δασκάλου”. Οπότε ψάχναμε όπου μπορούσαμε: σε βιντεοκλίπ, σε περιοδικά, σε οτιδήποτε. Και δημιουργούσαμε. Φτιάχναμε σόου, χορογραφίες, βάζαμε κίνηση πάνω στη μουσική — στη μουσική που μας άρεσε». Αυτή η αυθόρμητη και πηγαία προσέγγιση στον χορό, η οποία αναδύεται από την ανάγκη να εκφραστείς χωρίς περιορισμούς, είναι κάτι που η Freitas κουβαλάει και φέρνει στις δημιουργίες της.

Η μουσική, για εκείνη, δεν είναι απλώς ένας συνοδευτικός ήχος, αλλά ο πυρήνας της δραματουργίας. «Αγαπώ τη μουσική. Πραγματικά αγαπώ τη μουσική», λέει, και αυτή η αγάπη καθορίζει τον τρόπο που δημιουργεί. Στο NÔT, τα τραγούδια δεν είναι απλώς υπόβαθρο, αλλά αναπόσπαστο κομμάτι του χορευτικού σώματος, της αφήγησης, του κόσμου που δημιουργείται πάνω στη σκηνή.

Με τις Χίλιες και μία Νύχτες ήρθε σε επαφή όταν ήταν 13 – 14 χρόνων. Στη συζήτηση που είχαμε μέσω zoom moy λέει πως “βρήκα το βιβλίο στη βιβλιοθήκη της αδελφής μου και διάβασα μερικές ιστορίες πριν το ξαναβάλω στη θέση του, γιατί θεώρησα πως δεν ήταν κατάλληλο για την ηλικία μου. Ό,τι ήξερα για αυτό το έργο μέχρι τότε, προερχόταν από τις αναπαραστάσεις του Χόλιγουντ προερχόταν και κυρίως μέσα από άλλους καλλιτέχνες — από το πώς χρησιμοποιούσαν τον τίτλο «Χίλιες και μία Νύχτες», από παραπομπές, σχόλια ή αναφορές.

Και μετά, άρχισα να σκέφτομαι πως ίσως θα μπορούσα να δουλέψω πάνω σε αυτό σαν να κάνω ένα μακρινό ταξίδι. Βούτηξα μέσα στο υλικό και τότε, άρχισα να καταλαβαίνω πολύ περισσότερα πράγματα. Με εντυπωσίασε το πόσες επιρροές και εικόνες προέρχονται από διαφορετικές παραδόσεις: περσικές, αραβικές, ινδικές… Αυτές οι ιστορίες ήταν μέρος μιας προφορικής παράδοσης πριν καταγραφούν: ταξίδευαν και μεταφέρονταν μέσα στον χρόνο, διατηρώντας πάντα την ενέργεια των ιστοριών που συνεχώς αναδημιουργούνται”.

Και συνεχίζει μιλώντας για το τι ήταν αυτό που τη γοήτευσε πιο πολύ στο έργο αυτό: “Αυτό που με ενδιέφερε ιδιαίτερα ήταν η δομή του: η αφήγηση μέσα στην αφήγηση, οι ιστορίες που χωρούν άλλες ιστορίες. Με γοήτευσε επίσης η ιδέα του σασπένς — της αναστολής, της καθυστέρησης, της παύσης-  που όμως ανοίγει τον δρόμο για μια συνέχεια. Όλα αυτά χτίζουν έναν ρυθμό που με αφορά προσωπικά, που συνάδει με τα δικά μου ενδιαφέροντα.

Επίσης, με απασχόλησε η έννοια των κλιμάκων του έργου: το μικρό και το μεγάλο. Το απόλυτα οικείο, το βαθιά προσωπικό και την ίδια στιγμή το άπειρο. Δηλαδή, πώς ένα μικρό, φαινομενικά ασήμαντο στοιχείο μπορεί να ανοίξει μια ολόκληρη κατάσταση, έναν ολόκληρο κόσμο. Αυτού του τύπου οι σχέσεις είναι εκείνες που με ενδιαφέρουν πολύ και με μαγνητίζουν.

Τέλος ήταν μία μεγάλη πρόκληση με την έννοια ότι μέσα στο έργο υπήρχε η η ιδέα της επιβίωσης μέσα από τη φαντασία και μια ένταση ανάμεσα στη φυλάκιση και την ελευθερία. Είχα έντονα στο μυαλό μου τη φιγούρα της Σεχραζάτ που λέει ιστορίες για να επιβιώσει.

Και με γοήτευε αφάνταστα αυτή η ένταση ενός ανθρώπου που είναι παγιδευμένος ανάμεσα σε δύο τόπους: ανάμεσα στη νύχτα και τη μέρα, ανάμεσα σε γάμους και δολοφονίες, ανάμεσα στον νόμο και την επιθυμία. Ανάμεσα σε τόσες ιδέες που μπορεί να είναι αντιφατικές — αλλά συνυπάρχουν.

Η Marlene Monteiro Freitas και η Νύχτα

Στην παράσταση η νύχτα είναι κεντρικό μοτίβο. Πώς «βουτήξατε» στο σκοτάδι της νύχτας;

Δεν είναι μόνο η νύχτα. Η Σεχραζάτ ξεκινά να λέει ιστορίες τη νύχτα και τις διακόπτει την αυγή. Οπότε είναι κάτι που βρίσκεται ανάμεσα στην αυγή και στο σούρουπο. Ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι. Ανάμεσα στη μέρα και στη νύχτα. Ανάμεσα στην εγρήγορση και στο όνειρο.

Δεν πιστεύω στο σκοτάδι ως σκοτάδι. Είναι περισσότερο αυτός ο ενδιάμεσος χώρος που με ελκύει. Γιατί τη νύχτα αλλάζει η αίσθηση των πραγμάτων. Γι’ αυτό και τότε ονειρευόμαστε. Τα πράγματα χάνουν τις αναφορές τους — ή αποκτούν άλλες αναφορές.
Η νύχτα μου έχει σκοτάδι δηλαδή, αλλά μέσα της περιέχει ένα χρονικό πλαίσιο που αιωρείται ανάμεσα σε δύο πράγματα.

Τι συμβολίζει για εσάς η νύχτα;

Μου αρέσει να κοιμάμαι, έχω και λίγη αϋπνία, αλλά ονειρεύομαι πολύ. Αγαπώ την ιδέα ότι, σχεδόν κόντρα στη θέλησή μας, επιτρέπουμε στα όνειρα να έρθουν, έρχονται ακούσια σε εμάς με έναν τρόπο που χάνουμε τις αναφορές μας — χάνουμε το πλαίσιο.

Νομίζουμε ότι είναι ακούσιο…

Έχεις δίκιο. Με έναν τρόπο, τα όνειρα «κρατούν» τόσα πολλά πλαίσια. Έχουμε πλαίσια ηθικής, πλαίσια συμπεριφοράς και πολλά άλλα. Κι όμως, μέσα στα όνειρα, αυτά τα πλαίσια μετακινούνται, σπάνε, αναδιατάσσονται, αλλά ταυτόχρονα συνεχίζουν να υπάρχουν και να βγάζουν νόημα.
Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει καμιά φορά και στα παραμύθια. Έχουν μορφές που έρχονται από διαφορετικούς κόσμους, λένε διαφορετικές ιστορίες, συναντιούνται στο ίδιο δωμάτιο. Και δεν έχεις ιδέα πώς αυτό είναι δυνατό. Κάποιοι έχουν ταξιδέψει χρόνια. Άλλοι έχουν διασχίσει ολόκληρες γεωγραφίες σε ελάχιστο χρόνο. Άλλοι περνούν από τη μία πόρτα στην άλλη και έχουν περάσει εκατό χρόνια. Τα παραμύθια έχουν την ελευθερία των ονείρων. Και αυτό είναι κάτι που με συγκινεί βαθιά.

Μιλήσατε πριν για ιστορίες επιβίωσης. Ποια είναι η Σεχραζάτ του 2026;

Νομίζω πως η σύγχρονη Σεχραζάτ είναι η ίδια η είρηνη. Γιατί μοιάζει να παλεύει για την επιβίωσή της κάθε βράδυ. Βέβαια, δεν υπάρχει μία μόνο απάντηση στην ερώτηση αυτή. Γιατί ο μικρός σπόρος της Σεχραζάτ υπάρχει μέσα στον καθένα μας. Απλώς αποκαλύπτεται με διαφορετικούς τρόπους.
Όλοι έχουμε την πιθανότητα να γίνουμε κάτι άλλο — ανάλογα με το πλαίσιο. Υπάρχει πολύ αίμα σε αυτή την ιστορία. Άλλο είναι πιο κοντά, άλλα πιο μακριά. Γι’ αυτό τα νιώθουμε διαφορετικά. Υπάρχει αίμα της παρθενίας. Υπάρχει αίμα της περιόδου. Υπάρχει αίμα του βιασμού. Υπάρχει αίμα του φόνου.

Ιστορίες επιβίωσης

Έχουμε άραγε αρκετές ιστορίες να λέμε για να επιβιώσουμε;

Νομίζω πως τις δημιουργούμε. Νομίζω ότι χρησιμοποιούμε τη μνήμη για να εφεύρουμε — περισσότερο απ’ όσο χρησιμοποιούμε τη μνήμη για να… θυμηθούμε.
Γιατί έτσι κι αλλιώς η μνήμη λειτουργεί με πολλούς τρόπους. Και η μνήμη είναι κι αυτή μια επινόηση.
Οπότε ναι, πιστεύω ότι είναι η δημιουργικότητα, η φαντασία, η ίδια η πράξη της δημιουργίας που επιτρέπει στα πράγματα να κινούνται, να προχωρούν.

Αν έχουμε την ελευθερία να το κάνουμε αυτό…

Kάποτε γνώρισα κάποιον που μου είπε: «Δεν μπορώ να γράψω, γιατί μου έκλεψαν τις νύχτες, τα όνειρα, τον ύπνο”. Το είπε επειδή ζούσε υπό πίεση.
Ο εγκλεισμός, για κάποιους, μπορεί να γίνει μια κατάσταση που γεννά δημιουργία, φαντασία, παραγωγή. Για άλλους, φυσικά, όχι. Στην περίπτωση της Σεχραζάτ, όμως, αυτό συνέβη.
Αλλά νομίζω πως το ένστικτο της επιβίωσης είναι κάτι πολύ κοινό. Είναι κάτι που όλοι το έχουμε. Το μοιραζόμαστε. Ειδικά όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον θάνατο.