ΥΠΟΘΕΣΗ “ΒΙΟΛΑΝΤΑ”: ΤΟ ΚΕΝΟ ΣΤΟΥΣ ΕΛΕΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΩΝ
Αναρμόδια για τον έλεγχο των δεξαμενών και σωληνώσεων υγραερίου δηλώνουν οι φορείς του δημοσίου που κάνουν τους ελέγχους στους βιομηχανικούς χώρους, με την ασφάλεια των εργαζομένων να εναπόκειται στους ελέγχους της επιχείρησης.
Το ερώτημα όλων μετά τις ανακοινώσεις της πυροσβεστικής με τα πρώτα συμπεράσματα που προκάλεσαν την έκρηξη στο εργοστάσιο της Βιολάντα στα Τρίκαλα, δεν είναι άλλο από ποιός είναι υπεύθυνος να ελέγχει τις εγκαταστάσεις που σχετίζονται με τα υγραέρια στους βιομηχανικούς χώρους.
Το ερώτημα πλέον απασχολεί και την εισαγγελία Τρικάλων αφού οι ερευνες της στρέφονται και στην διερεύνηση των ενεργειών των αρμόδιων υπηρεσιών, σχετικά με τις προϋποθέσεις λειτουργίας της επιχείρησης, ώστε να διευκρινιστεί αν κάτι δεν έγινε σωστά και να καταλογιστούν οι ευθύνες αν και όπου εντοπιστούν.
Πώς προκλήθηκε η έκρηξη
Όπως εξήγησε ο υποστράτηγος Αναστάσιος Μιχαλόπουλος (λινκ) η έκρηξη, που οδήγησε στον θάνατο πέντε εργαζόμενες, δημιουργήθηκε ως εξής: Υπήρχαν δυο υπέργειες δεξαμενές προπανίου οι οποίες χρησιμοποιούνταν για να λειτουργήσουν οι φούρνοι. Η διασύνδεση των δεξαμενών με τους φρούρνους πραγματοποιούταν μέσω υπόγειων σωληνώσεων , οι οποίες εισέρχονταν στο ισόγειο.
Με τους ελέγχους που έκανε η πυροσβεστική διαπιστώθηκε πολύμηνη διαρροή με υψηλές συγκεντρώσεις προπανίου. Το προπάνιο ως βαρύτερο από τον αέρα, μετακινήθηκε στο έδαφος σε απόσταση περίπου 25 μέτρων, συγκρατήθηκε στον υπόγειο χώρο που υπήρχε κάτω από τον χώρο παραγωγής και με έναν σπινθηρισμό που προκλήθηκε από ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό της εγκατάστασης, προκάλεσε έκρηξη.
Ήδη από τις μαρτυρίες εργαζομένων και συγγενών των γυναικών που σκοτώθηκαν, άρχισε να γίνεται γνωστό στα πρώτα 24ωρα μετά την τραγωδία, ότι το τελευταίο διάστημα μύριζε υγραέριο σε χώρους του εργοστασίου.
Μαλιστα, όπως υποστηρίζουν μέσα από τις καταθέσεις τους επτά εργαζόμενοι, είχαν αναφέρει ότι μύριζαν θείο στους υπεύθυνους βάρδιας και τον τεχνικό ασφαλείας. Ο τελευταίος όμως αρνείται ότι έφτασε στα αυτιά του αυτή η υπόδειξη. Όπως και να έχει, η διοίκηση δεν έκανε τίποτα για την διερεύνηση του.
Είναι δυνατόν ένα τόσο σημαντικό ζήτημα, όπως η πιθανότητα διαρροής υγραερίου σε έναν χώρο εργασίας να εναπόκειται αποκλειστικά και μόνο στο αν θα αποφασίσει να κάνει έλεγχο η εργοδοσία;
Το NEWS 24/7 αναζήτησε τους εμπλεκόμενους κρατικούς φορείς που διενεργούν ελέγχους στους χώρους εργασίας και το συμπέρασμα δεν είναι άλλο από ένα εκκωφαντικό κενό: στην πραγματικότητα δεν υπάρχει κανένας δημόσιος φορέας που να είναι επιφορτισμένος με το να κάνει τακτικούς επιτόπιους ελέγχους μέσα στις βιομηχανικές μονάδες σε ζητήματα εγκαταστάσεων όπως οι σωληνώσεις υγραερίου. Η εταιρία είναι αυτή που υποχρεούται να κάνει τους ελέγχους, όμως κανείς δεν την ελέγχει για το αν τελικά τους κάνει.
ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΔΗΛΩΝΕΙ ΑΝΑΡΜΟΔΙΑ ΓΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΠΑΡΟΧΗ ΥΓΡΑΕΡΙΟΥ ΣΕ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ
Αν και η επιθεώρηση εργασίας είναι επιφορτισμένη με τον έλεγχο της ασφάλειας βιομηχανικών μονάδων, μας διευκρινίζουν από την ανεξάρτητη αρχή ότι, εστιάζει στους ελέγχους της σε πολύ συγκεκριμένα μέτρα που αφορούν για παράδειγμα την συντήρηση των μηχανημάτων, αν υπάρχουν τα κατάλληλα προστατευτικά μέσα για τους εργαζόμενους και τυπικά θέματα όπως το αν υπάρχει τεχνικός ασφαλείας. Ελέγχους κάνει δειγματοληπτικά για διάφορα ζητήματα ή κατόπιν καταγγελιών ή εργατικών ατυχημάτων.
Σε καμία περίπτωση όμως, όπως μας τόνισαν, δεν κάνει ελέγχους που αφορούν τις παροχές αερίου, με την ίδια λογική που δεν κάνει ελέγχους που αφορούν τα στατικά ζητήματα των κτιρίων καθώς πρόκειται για πολύ εξειδικευμένους ελέγχους.
Μας ενημέρωσα ότι τα ζητήματα εγκαταστάσεων όπως είναι αυτές του υγραέριου αδειοδοτούνται και ελέγχονται από την πυροσβεστική. Ακόμη και στην περίπτωση που κάποιος τους έκανε σχετική καταγγελία θα ειδοποιούνταν η πυροσβεστική για να επιληφθούν του ελέγχου.
Πράγματι σύμφωνα με την υπουργική απόφαση Δ3/14858/1993 Υ.Α. μια επιχείρηση που χρησιμοποιεί στις εγκαταστάσεις της υγραέριο υποχρεούνται να υποβάλλουν στην κατά τόπο αρµόδια Πυροσβεστική Υπηρεσία µελέτη πυροπροστασίας για έγκριση, η οποία συντάσσεταικαι υπογράφεται από τεχνικό επιστήµονα που έχει τα προσόντα σύµφωνα µε τις ισχύουσες διατάξεις. Το πιστοποιητικό πυρασφάλειας πρέπει να ανανεώνεται κάθε φορά που υπάρχει κάποια αλλαγή στις υποδομές αλλά και γενικά ανα πέντε έτη.
Στην συγκεκριμένη περίπτωση του εργοστασίου Βιολάντα, το τελευταίο επικαιροποιημένο σχέδιο πυρασφάλειας κατατέθηκε, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν γίνει γνωστές, τον Φεβρουάριο του 2025. Μια σημαντική πληροφορία για την συγκεκριμένη περίπτωση όμως, είναι ότι υπόγειο στο οποίο σημειώθηκε ο σπινθηρας που προκάλεσε την έκρηξη του συσσωρευμένου προπανίου δεν είχε δηλωθεί, επομένως δεν συμπεριλαμβάνονταν στα σχέδια πυρόσβεσης.
Από την πλευρά της η επιθεώρηση εργασίας μας ανέφερε ότι μέσα στο 2025 είχαν γίνει τέσσερις έλεγχοι στο συγκεκριμένο εργοστάσιο. Ο ένας, αυτός του καλοκαιριού στον οποίο συμμετείχε και το Εργατικό Κέντρο Τρικάλων, αφορούσε μέτρα θερμικής καταπόνισης (για παράδειγμα το κατα πόσο κάνουν μεγαλύτερα διαλείμματα οι εργαζόμενοι όταν οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν). Ένας ακόμη έλεγχος έγινε μετά από εργατικό ατύχημα τον Νοέμβριο του 2025 όταν κόπηκε στο δάχτυλο μια εργαζόμενη.
ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΟΝΟ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ
Παλαιότερα υπήρχε το Υπουργείο Βιομηχανίας, το οποίο έχει μεταφερθεί πλέον στο Υπουργείο Ανάπτυξης ως Γενική Γραμματεία κάποιες αρμοδιότητές της έχουν μεταφερθεί στις περιφέρειες, όπως αυτές που αφορούν την αδειοδότηση των βιομηχανιών.
Κάθε περιφερειακή ενότητα έχει μια Διεύθυνση Ανάπτυξης η οποία μεταξύ άλλων είναι αρμόδια για την αρχική αδειοδότηση των βιομηχανιών. Ουσιαστικά σε αυτή προσκομίζει η κάθε επιχείρηση που θέλει να ξεκινήσει την λειτουργία της, τα πιστοποιητικά από τους άλλους δημόσιους φορείς (π.χ. Πιστοποιητικό δεξαμενής υγραερίου προπανίου, έγκριση περιβαλλοντικών όρων, πιστοποιητικό πυρασφάλειας κ.ο.κ).
Όπως μας λένε όμως άνθρωποι που γνωρίζουν καλά το χώρο η υπηρεσία αυτή ουσιαστικά ελέγχει χαρτιά και δεν κάνει επιτόπιους ελέγχους. Σε ορισμένες περιπτώσεις η αδειοδότηση είναι περιορισμένου χρόνου και θα ζητήσει μετά από μερικά ακόμα χρόνια να προσκομίσει η εταιρία ξανά κάποια πιστοποιητικά, όπως στην περίπτωση του πιστοποιητικού πυρασφάλειας.
ΕΥΘΥΝΗ ΤΗΣ ΕΡΓΟΔΟΣΙΑΣ ΤΟ ΝΑ ΕΛΕΓΧΕΙ ΣΩΛΗΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΕΞΑΜΕΝΕΣ
Άρα, όπως καταλήγουν όλοι οι συνεντευξιαζόμενοι με τους οποίους ήρθαμε σε επαφή για αυτό το ρεπορτάζ, ο τακτικός έλεγχος των δεξαμενών υγραερίων εναπόκειται ουσιαστικά στην επιχείρηση.
Στην υπουργική απόφαση 1257/Β/2003 ορίζεται ότι οι δεξαμενές υγραερίου (υγραέριο είναι και το προπάνιο) οφείλουν να ελέγχονται ανα πεντε χρόνια.
Στις περιπτώσεις που οι δεξαμενές βρίσκονται εκτός κτιρίου και οι σωληνώσεις εντός εδάφους, όπως στην περίπτωση του εργοστασίου της Βιολάντα, «πρέπει να ελέγχεται η στεγανότητα των σωληνώσεων εκτός κτιρίου, εντός εδάφους κάθε πέντε έτη από αδειούχο τεχνίτη (π.χ. ακόμη και με αφρίζον μέσο υπό πίεση λειτουργίας). Πρέπει να εκδίδεται αντίστοιχο πιστοποιητικό επανελέγχου» σημειώνει η απόφαση.
Πιο συγκεκριμένα, όπως εξηγεί στο NEWS 24/7, ο πρόεδρος Συλλόγου Τεχνικών Ασφαλείας Ελλάδος, Παναγιώτης Χατζηδημητράκης, στην αρχή για την αδειοδότηση μιας βιομηχανίας εκδίδεται ένα πιστοποιητικό για την καλή εγκατάστασης και λειτουργία των εγκαταστάσεων διανομής υγραερίου και κατόπιν ανά πενταετία γίνεται ξανά ο έλεγχος και εκδίδεται το πιστοποιητικό εγκαταστάσεων και διανομής φυσικού αερίου/υγραερίου.
Ο έλεγχος αυτός όμως είναι τόσο εξειδικευμένος και απαιτεί ειδικά όργανα και τεχνογνωσία που προβλέπεται να γίνεται μόνο από ειδικό πιστοποιημένο φορέα ελέγχου ή από εξειδικευμένο τεχνίτη. Ο έλεγχος όπως μας εξηγεί ο ίδιος, περιλαμβάνει ελέγχους στις σωληνώσεις που τις βάζουν να λειτουργήσουν ύπο πίεση για να βεβαιωθούν ότι δεν έχουν σκουριάσει, μετράνε το πάχος των τοιχωμάτων στους σωλήνες και στις δεξαμενές κ.α.
«Αυτή είναι η υποχρέωση της επιχείρησης και δεν ελέγχεται από κανέναν αν έχει κάνει ή δεν έχει κάνει αυτόν τον έλεγχο» μας διευκρινίζει κ. Χατζηδημητράκης. «Ένας κρατικός φορέας δεν μπορεί να κάνει όλους τους ελέγχους του απαιτούνται για την λειτουργία μιας επιχείρησης. Σου λέει, “είσαι υποχρεωμένος ως επιχείρηση να έχεις κάνει αυτούς τους ελέγχους, να έχεις να έχεις αυτά τα πιστοποιητικά. Αν δεν τα έχεις, αν γίνει κάτι έχεις όλη την υπαιτιότητα”», συνεχίζει ο ίδιος.
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ
Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία όλες οι επιχειρήσεις εφόσον απασχολούν έστω και έναν εργαζόμενο πρέπει να έχουν τεχνικό ασφάλειας. Συνήθως πρόκειται για έναν μηχανικό (ανάλογα με την φύση της επιχείρησης απαιτείται να είναι κάτι συγκεκριμένο, για παράδειγμα για τις βιομηχανικές μονάδες μπορεί να είναι μηχανολόγος μηχανικός ή ηλεκτρολόγος μηχανικός) ο οποίος είναι εξωτερικός συνεργάτης και μπορεί να είναι τεχνικός ασφαλείας σε δεκάδες επιχειρήσεις ταυτόχρονα.
«Ο τεχνικος ασφαλείας κάνει υποδείξεις και δρα συμβουλευτικά» τονίζει ο κ. Χατζηδημητράκης. «Υπάρχουν εκατομμύρια κίνδυνοι και έτσι για να μπορεί δηλαδή να κάνει μία υπόδειξη ο τεχνικός ασφαλείας, πρέπει να είναι είτε εμφανής είτε να του τον έχουν γνωστοποιήσει είτε να είναι επαναλαμβανόμενος».
Από την πλευρά του ο Δημήτρης Καραγεωργόπουλος, μέλος διοίκησης της ΓΣΕΕ, τονίζει ότι ειδικά για χώρους εργοστασιακούς όπου υπάρχουν φούρνοι, υγραέρια, ηλεκτροφόρα καλώδια, υψηλές τάσεις κ.ο.κ, «οι έλεγχοι θα πρέπει να είναι τακτικοί, σε καθημερινή βάση, να υπάρχουν πρωτόκολλα ελέγχων, να υπογράφουν αρμόδια άτομα και επιφορτισμένα με το καθήκον αυτό.
Ειδικά για το εργοστάσιο της Βιολάντα θα πρέπει να μας πει η επιθεώρηση εργασίας αν έλεγξαν το βιβλίο με τις παρατηρήσεις του τεχνικού ασφαλείας και αν ο τεχνικός ασφαλείας κατέγραψε στο δελτίο ελέγχου κάτι σχετικό με την ασφάλεια των εγκαταστάσεων προπανίου. Όταν έρχεται ένα κλιμάκιο από την επιθεώρηση εργασίας το πρώτο πράγμα που ζητά είναι τα βιβλία του τεχνικού ασφαλείας προκειμένου να δει τις παρατηρήσεις για να δουν αν συμμορφώθηκε η εταιρεία με τις παρατηρήσεις αυτές. Έγινε αυτό;».
«Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΙΑ ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΖΩΝΗ»
Όπως εξηγεί σε συνομιλία μας ο πρόεδρος της ΟΣΕΤΕΕ και αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία, Ανδρέας Στοϊμενίδης, σε χώρες του εξωτερικού – ανάμεσα σε αυτές και η Κύπρος- έχουν συσταθεί επιτροπές ασφάλειας και υγείας στην εργασία στις επιχειρήσεις.
«Αυτές επικοινωνούν στον εργοδότη τα θέματά που προκύπτουν. Στην χώρα μας βέβαια βλέπουμε ότι οι εργαζόμενοι λένε ότι διαρρέει υγραέριο και δεν ακούγεται η φωνή τους. Εμείς ζητήσαμε να είναι υποχρεωτική η σύσταση μιας τέτοιας επιτροπής όπως γίνεται και στην Κύπρο. Αν υπήρχε επιτροπή, θα επικοινωνούνταν τα προβλήματα και πολύ πιθανόν ο εργοδότης να ήταν υποχρεωμένος να τους αντιμετωπίσει» εξηγεί.
Η θανατηφόρα έκρηξη στο εργοστάσιο Βιολάντα έρχεται να μας υπενθυμίσει με τον πιο ηχηρό τρόπο τους μεγάλους αριθμούς που καταγράφει η χώρα μας στα εργατικά θανατηφόρα δυστυχήματα. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της επιθεώρησης εργασίας, ο αριθμός αυτός για το 2025 φτάνει τους 42 νεκρούς (5 άλλες υποθέσεις διερευνώνται), όμως μέσα από την έρευνα της ομοσπονδίας συλλόγων εργαζομένων τεχνικών επιχειρήσεων Ελλάδος (Ο.Σ.Ε.Τ.Ε.Ε) ο αριθμός αυτός αγγίζει τους 201 θανάτους.
Αν και δυσθεώρητος, πρόκειται για έναν αριθμό που δεν κάνει εντύπωση στους ανθρώπους στις εργατικές ομοσπονδίες που παρακολουθούν στενά τις συνθήκες τις οποίες βιώνουν οι εργαζόμενοι. Είναι χαρακτηριστικά τα όσα τονίζει ο κ. Καραγεωργόπουλος:
«Αυτό το οποίο έχει δείξει η πείρα η δική μας είναι ότι η βιομηχανία της Ελλάδας είναι μια μεγάλη και επικίνδυνη ζώνη. Δεν τηρούνται οι οδηγίες SEVESO που αφορά τα βιομηχανικά ατυχήματα. Δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις παρα μόνο σε ελάχιστες βιομηχανίες. Οι περισσότερες βιομηχανίες είναι επικίνδυνες ζώνες και είναι θέμα τύχης ότι δεν έχουμε τέτοιες εκρήξεις και ατυχήματα σε άλλα εργοστάσια. Αλλά έχουμε πολλά εργατικά ατυχήματα κάθε εβδομάδα».
