ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ Η ΑΥΤΑΠΑΤΗ; Ο ΑΔΩΝΙΣ ΕΧΕΙ ΔΙΚΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΦΤΗ ΣΤΑ SOCIAL MEDIA

Ο Άδωνις Γεωργιάδης έχει δίκιο. 

Ναι, of all people, o Άδωνις Γεωργιάδης έχει το δίκιο, και μάλιστα απόλυτο. 

Μπορεί από το πολιτικό του παλμαρέ, ειδικά στο σημερινό του αξίωμα ως υπουργού Υγείας, να μην προκύπτει από πουθενά κάποιο ιστορικό σύγκρουσης με τα συμφέροντα, μπορεί να είναι αντιπρόεδρος ενός κόμματος και κορυφαίο μέλος μιας κυβέρνησης που μόνο τον αέρα που αναπνέουμε δεν έχει καρτελοποιήσει, αλλά είχε 100% δίκιο όταν είπε στη συνέντευξη Τύπου για την απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στους ανήλικους κάτω των 15 ετών: 

«Εδώ πρέπει να πολεμήσουμε λίγο τον καπιταλισμό». 

Ξέρω, οι καχύποπτοι εντοπίσατε στην πρόθεση της κυβέρνησης να επιβάλει περιορισμούς όσον αφορά τα σόσιαλ στους έφηβους μια διάθεση αλλαγής ατζέντας από τη λαίλαπα του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ. Όσο και να πεις ότι η ευρωπαία εισαγγελέας Κοβέσι μας μισεί, όσο και να δικαιολογήσεις το ρουσφέτι (που υποτίθεται θα πολεμούσες) ως «κοινωνική πολιτική», όσο και να λέει ο Πρωθυπουργός ότι δίνει τον «μεγάλο αγώνα εναντίον των διαχρονικών παθογενειών» με 20+ υπουργούς και βουλευτές του στις δικογραφίες, η μπάλα δε θα φτάσει στ’ αλήθεια στην εξέδρα αν δεν αλλάξει στ’ αλήθεια το θέμα. 

Αν και η απαγόρευση της χρήσης των σόσιαλ στους νέους κάτω των 15 (για την ακρίβεια η απαγόρευση της πρόσβασης σε τέσσερις πλατφόρμες: Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok) είναι ένα πολύ σοβαρό και πολυδιάστατο θέμα για να το απομειώνουμε αποκλειστικά σε αλλαγή ατζέντας, ακόμα κι αν εξυπηρετεί μια τέτοια σκοπιμότητα. Οι εξαγγελίες έγιναν: το σχετικό νομοσχέδιο θα ψηφιστεί το καλοκαίρι, η εφαρμογή των μέτρων θα ξεκινήσει την 1η Ιανουαρίου 2027. Η εξειδίκευσή τους προβλέπει την χρήση του εργαλείου Kids Wallet που ήδη χρησιμοποιείται για την απαγόρευση της πρόσβασης των ανηλίκων στην αγορά αλκοόλ και καπνικών προϊόντων.

Η σπουδή δεν είναι ελληνική. Η κουβέντα ξεκίνησε από την Αυστραλία, όπου το μέτρο εφαρμόζεται ήδη από τον Δεκέμβριο του 2025 (με το όριο στα 16 έτη), ανάλογος νόμος έχει περάσει στη Γαλλία (από την οποία άλλωστε η παρούσα ελληνική κυβέρνηση πάντα εμπνέεται), στην Αυστρία σκέφτονται να κατεβάσουν το όριο στα 14, ενώ κάποιου είδους απαγόρευση σχεδιάζουν σε Ισπανία, Δανία, Σλοβενία αλλά και Μαλαισία, Ινδονησία μεταξύ άλλων, με ηπιότερα μέτρα να συζητούνται σε Πορτογαλία, Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ.

Πέτυχε όπου εφαρμόστηκε η απαγόρευση; Στην πραγματικότητα, δεν έχουμε αρκετά δεδομένα για να απαντήσουμε. Στη Γαλλία το ψήφισαν, αλλά ακόμα δεν έχουν αποφασίσει πώς θα το εφαρμόσουν, επομένως μόνο τρεις μήνες εφαρμογής στην Αυστραλία μπορούν να μας διαφωτίσουν. Τι έγινε εκεί; Αρχικά, έκλεισαν 4-5 εκατομμύρια λογαριασμοί ανηλίκων στις ΜΚΔ. Όμως, συμφωνα με δημοσιεύματα σε Guardian και Reuters, τα 2/3 των εφήβων έχουν βρει τρόπο να παραμείνουν στις πλατφόρμες και περίπου 20% όσων είναι κάτω των 16 ξαναμπήκαν γρήγορα σε Snapchat και TikTok, αφού εκμεταλλεύονται τις τρύπες των συστημάτων επαλήθευσης ηλικίας. Ένα πρώτο συμπέρασμα, λοιπόν, είναι ότι το μέτρο απέδωσε μερικώς, αλλά όχι συνολικά κι εντυπωσιακά γιατί βασίζεται σε τεχνολογία που δεν είναι ακόμα πλήρως αξιόπιστη. 

Κι εδώ είναι το πρώτο σημείο που είναι καλό να έχουμε στο μυαλό μας, τώρα που το debate μας χτύπησε την πόρτα. Οι έφηβοι, μετά το αρχικό μούδιασμα, θα βρουν τον τρόπο να παρακάμψουν τις απαγορεύσεις. Όχι μόνο με τεχνικά κόλπα π.χ. χρήση δικτύων VPN (κάτι για το οποίο ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρης Παπαστεργίου, είπε ότι «μπορεί να γίνει αλλά όχι μέσω συσκευής που χρησιμοποιεί ελληνικό δίκτυο κινητής τηλεφωνίας»), αλλά ίσως και με τη συγκατάθεση των γονιών τους σε αυτήν την αέναη διαπραγμάτευση που πάντα συνεπάγεται η γονεϊκότητα.

Μετά, ίσως πρέπει να αναρωτηθούμε αφού «το κακό έχει γίνει», πόσο κακό έχει γίνει; Μήπως, αυτή η σύγχρονη ανησυχία για τα παιδιά on line πλησιάζει τα όρια της υστερίας; Μήπως δε διαφέρει και πολύ αυτό που συμβαίνει σήμερα με τις οθόνες, με αυτό που έκαναν οι προηγούμενες γενιές (γονιών και παιδιών) με την τηλεόραση ως «θεραπεία διά πάσα νόσο»; Μήπως το αντίστοιχο shortform περιεχόμενο που καίει τους σημερινούς εφήβους σε TikTok και reels, ήταν κάποτε οι διαφημίσεις που σήμερα θυμόμαστε νοσταλγικά και τρυφερά πόσο μας άρεσαν όταν ήμασταν παιδιά;

Νομίζω ναι, αλλά κυρίως όχι. 

Κάθε γενιά και κάθε εποχή είχε, έχει και θα έχει τον δικό της αλγοριθμικό εθισμό (ακόμα κι αν δεν το παραδέχεται ή δεν το λέει έτσι). Όμως, τα στοιχεία που εύκολα βρίσκει κανείς με μια basic αναζήτηση σε έγκυρες έρευνες ή αυτά που έδωσαν οι υπουργοί στη συνέντευξη Τύπου της περασμένης εβδομάδας είναι αφοπλιστικά: Πάνω από 1 στους 3 έφηβους αλληλεπιδρά με αγνώστους on line // Σχεδόν 1 στους 3 εμπλέκεται ενεργά, ως θύτης ή θύμα, σε περιστατικά cyberbullying // 1 στους 4 αισθάνεται ανασφαλής όταν δεν έχει πρόσβαση στο κινητό του. 

Κι όμως, πέρα από αυτά, είναι οι μακροχρόνιες συνέπειες που μοιάζουν περισσότερο ανησυχητικές. Τα “That Girl” πρότυπα ομορφιάς που αυξάνουν την ανασφάλεια στα νεαρά κορίτσια και τα ωθούν να ψάχνονται για επεμβάσεις στα 15, 16, 17 τους χρόνια. Το αντίστοιχο “looksmaxxing” μοντέλο που όχι μόνο σπρώχνει τα συνομήλικά τους αγόρια στα άκρα, επίσης μέσω επεμβάσεων και συμπληρωμάτων, αλλά τους μυεί και στον άγριο on line κόσμο των incels που συγκροτούν την περίφημη και πολυσυζητημένη manosphere («ανδρόσφαιρα»): έναν κόσμο μηδενικού σεβασμού (αν όχι δαιμονοποίησης) προς τις γυναίκες, ομοφοβίας, περιθωριακής συμπεριφοράς και βίας.

Θα γίνουν όλα τα παιδιά έτσι επειδή μπαίνουν στα σόσιαλ; Φυσικά και όχι. Γι’ αυτό θέλει ένα κάποιο φρένο στον ηθικό πανικό. 

Έχουμε από τη μία έναν (επαναλαμβάνομαι, αλλά αυτή είναι η λέξη) άγριο on line κόσμο που οι γονείς και οι δάσκαλοι-καθηγητές -όσο συνεπείς κι επιμελείς κι αν είναι- δε θα μπορέσουν ποτέ να ελέγξουν απόλυτα. Κι από την άλλη, μια απόφαση που καλούμαστε να πάρουμε ατομικά και κοινωνικά, αρά και πολιτικά, αν θέλουμε να προχωρήσουμε μπροστά περιορίζοντας τις ατομικές ελευθερίες από τόσο μικρή ηλικία, πάντα με τον κίνδυνο να επαναπαυθούμε ότι αφού το λέει ο Νόμος έχουμε κάνει όσα χρειάζεται σε επίπεδο οικογένειας κι εκπαίδευσης (λες και δεν ξέρουμε, λες και δε θυμόμαστε ότι «το απαγορευμένο είναι πιο γλυκό»). Έτσι κι αλλιώς είναι πάντα πιο εύκολο όταν ομονοούμε σε έναν μπαμπούλα: σήμερα είναι τα σόσιαλ, χθες ήταν το τραπ, αύριο θα βρούμε κάτι άλλο. 

Δεν είναι εύκολες αυτές οι απαντήσεις, μην ξεχνάμε ότι στην πραγματικότητα είμαστε οι γενιές-πειραματόζωα που καλούμαστε να τις βρούμε σε αυτό το πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα που η ψηφιακή επανάσταση άλλαξε εντελώς τις ζωές μας. 

Ίσως όμως όσο εγκλωβιζόμαστε, το ένα κράτος μετά το άλλο, στο δίλημμα υπέρ ή κατα της απαγόρευσης, λεπτολογώντας πάνω στην εξειδίκευσή της, αγνοούμε τη ρίζα του προβλήματος. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης πρέπει επιτέλους να αναλάβουν την ευθύνη του περιεχομένου που φιλοξενούν και όχι να σηκώνουν ανήξερες τα χέρια ψηλά. Βέβαια, με τα αφεντικά τους ομοτράπεζους του Τραμπ, είναι μάλλον δύσκολο να πιστεύουμε ότι αυτό μπορεί να συμβεί από τη μία μέρα στην άλλη, αν και η πρόσφατη απόφαση του αμερικανικού δικαστηρίου που δικαίωσε νεαρή γυναίκα για τις επιπτώσεις στην ψυχική της υγεία που προκάλεσε ο εθισμός που της δημιούργησαν Facebook και You Tube, μπορεί να είναι από ενθαρρυντική ώς επαναστατική. 

«Οι εταιρείες που δε θα συμμορφώνονται, θα αντιμετωπίζουν εξοντωτικά πρόστιμα, τα οποία μπορεί να φθάσουν έως και στο 6% του παγκόσμιου τζίρου τους», σημείωσε στη συνέντευξη τύπου ο Δημήτρης Παπαστεργίου. Θα το καταφέρει αυτό η Ελλάδα (ο Άδωνις Γεωργιάδης δήλωσε πάντως έτοιμος); Μαζί με την Ισπανία του φορμαρισμένου Πέδρο Σάντσεθ; Μαζί με την ΕΕ που έχει λειτουργήσει ουκ ολίγες φορές ως ρυθμιστικό ανάχωμα στο αχαλίνωτο big tech; Μαζί με μια επόμενη ηγεσία των ΗΠΑ;

Το διαδίκτυο, πάντως, δεν πρόκειται να γίνει πιο ασφαλές μέρος με καμία απαγόρευση, αν δεν αναγκαστούν να το κάνουν τέτοιο οι κολοσσοί που το διαμορφώνουν. Κι αυτό θα είναι το πιο αποφασιστικό βήμα για να προστατευθούν τα νέα παιδιά. Θα βοηθήσει ασφαλώς και να μην βλέπουν δίπλα τους εμάς τους μεγαλύτερους να σπάμε εβδομάδα παρά εβδομάδα το screen time ρεκόρ μας…