ΟΜΑΔΑ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΜΝΗΜΗ: “Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΝΟΠΛΙΑ ΕΝΟΣ ΛΑΟΥ”

Ενδιαφέρει η ιστορία στις ημέρες μας; Και αν η απάντηση στο προηγούμενο ερώτημα είναι καταφατική, ποιοι είναι αυτοί που ενδιαφέρονται και για ποιους λόγους;

Ως προς το πρώτο, πράγματι μπορούμε να απαντήσουμε καταφατικά. Το ενδιαφέρον που συγκεντρώνουν οι μέχρι στιγμής της ομάδας της “Συλλογικής Μνήμης” και κυρίως το γεγονός ότι δημιουργήθηκε η εν λόγω ομάδα αποδεικνύουν του λόγου του αληθές.

Η ιστορία (κυρίως η σχετικά πρόσφατη) και ενδιαφέρει και προκαλεί συζητήσεις και αποτελεί πεδίο αντιπαράθεσης, ενίοτε και σφοδρής.

Εν αρχή όμως, ας δούμε πως ακριβώς αυτοπροσδιορίζεται η ομάδα “Συλλογική Μνήμη”:

Η ομάδα ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΜΝΗΜΗ αποτελείται από ένα βασικό πυρήνα ανθρώπων, επαγγελματιών και ερασιτεχνών, οι οποίοι έχουν ενδιαφέρον τόσο για την ιστορία, όσο και για την ανάδειξή της μέσω ενός αξιόλογου καλλιτεχνικού αποτελέσματος. Δεν πρόκειται για ομάδα με τη στενή έννοια του όρου, καθώς πλαισιώνεται ανά καιρούς με ανθρώπους που συμμετέχουν ανά project συνεισφέροντας στην υλοποίηση των ντοκιμαντέρ.

Πρόκειται για μια ανεξάρτητη ομάδα, η οποία πραγματοποιεί τα έργα της χωρίς να έχει κάποια συναλλαγή με φορείς που ενδεχομένως θα ήλεγχαν το τελικό αποτέλεσμα ή θα έκαναν εμπορευματικό τον σκοπό των έργων μας. Στόχος της ομάδας ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΜΝΗΜΗ είναι η ανάδειξη της ιστορίας και των προφορικών μαρτυριών μέσω τεκμηριωμένης παράθεσης γεγονότων. Άλλωστε, η ομάδα δημιουργήθηκε εξ αρχής από ανθρώπους που ενδιαφέρονται προσωπικά για τους θεματικούς άξονες που καταπιάνονται.

Το πρώτο ολοκληρωμένο έργο της ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ ήταν το ντοκιμαντέρ “Οι Παρτιζάνοι των Αθηνών» (2018)”, το οποίο μέσα από 14 συνεντεύξεις μαχητών ων ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΕΠΟΝ-ΟΠΛΑ παρουσιάζει στο κοινό την πολύπλευρη ΕΑΜική αντιστασιακή δράση στην κατεχόμενη Αθήνα, την περίοδο 1941-44. Το ντοκιμαντέρ έκανε πρεμιέρα στο 20ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης στο τμήμα «Μνήμη – Ιστορία», ενώ στη συνέχεια προβλήθηκε σε κινηματογράφους, στέκια, καταλήψεις, πολιτικούς και άλλους χώρους πριν ανέβει ελεύθερα στο διαδίκτυο.

Τη σκυτάλη πήρε το δεύτερο ντοκιμαντέρ της ομάδας, ο «Καινούργιος Ουρανός: Οι γυναίκες στον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας» (2021), το οποίο έκανε πρεμιέρα στο 23ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης συμμετέχοντας στο τμήμα «Ανοιχτοί Ορίζοντες» για να ακολουθήσει αντίστοιχη με τους «Παρτιζάνους» πορεία”.

​Αντίστοιχα, το τρίτο ντοκιμαντέρ της ομάδας ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΜΝΗΜΗ με τίτλο «Συνάδελφοι ηρωικοί οικοδόμοι» (2024) προβλήθηκε για πρώτη φορά στο 25ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, στη συνέχεια παρουσιάστηκε σε δεκάδες κοινωνικούς χώρους, στέκια αλλά και κινηματογραφικές αίθουσες και, τελικά, ανέβηκε ελεύθερα στο διαδίκτυο”.

Εκτός όμως από παρελθόν, στο οποίο άλλωστε ειδικεύεται, η ομάδα έχει και μέλλον. Το νέο πρότζεκτ της, για το σπουδαίο αλλά εν πολλοίς άγνωστο, μαθητικό κίνημα στη χώρα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 60, βρίσκεται προ των πυλών. “Το τέταρτο ντοκιμαντέρ μας πραγματεύεται τους αγώνες που δόθηκαν από τους μαθητές και τις μαθήτριες μέσα από τον Σύλλογο Εργαζομένων Μαθητών Μέσης Εκπαίδευσης (ΣΕΜΜΕ) το διάστημα 1962-1967. Πρόκειται για τους νυχτερινούς μαθητές/μαθήτριες που είχαν διττό ρόλο, καθώς ήταν και εργαζόμενοι/-νες” τονίζουν στο Magazine τα παιδιά της ομάδας.

Και εξηγούν περαιτέρω: “Σε μια πολύ δύσκολη δεκαετία, όπως αυτή του ‘60, δώσανε αγώνες για την κατάργηση του 7ου έτους φοίτησης, για τη μείωση της εργασίας τους από 8 σε 6 ώρες (η εργασία τότε σε πολλά επαγγέλματα ήταν διακεκομμένη και αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να χάνουν την πρώτη ώρα), αλλά ήρθαν και αντιμέτωποι/-ες με διώξεις από το επίσημο κράτος, ακόμη και για δράσεις, όπως το πέταγμα χαρταετών για τον εορτασμό της εργατικής Πρωτομαγιάς στην Καισαριανή ή ακόμη και το μοίρασμα της εφημερίδας τους, της “Μαθητικής”, στην οποία φιλοξενούνταν μια πλούσια θεματολογία από τα μαθητικά αιτήματα και τους αγώνες τους μέχρι πολιτιστικά θέματα. Οποιοσδήποτε αγώνας, ακόμη και μικρός, δινόταν εκείνη την περίοδο, ποινικοποιούταν αμέσως”.

Το θέμα ακούγεται (και πραγματικά είναι) άκρως ενδιαφέρον.

Αλλά ας μιλήσουμε ξανά για παρελθόν, αυτή τη φορά το δικό τους παρελθόν. Τι τους ώθησε στην απόφαση της δημιουργίας μίας τέτοιας ομάδας; Ποιο κενό ήρθαν να καλύψουν; “Το 2018 βγήκε το πρώτο ντοκιμαντέρ μας, “Οι Παρτιζάνοι των Αθηνών”” μάς επισημαίνουν, “ωστόσο η σκέψη του ξεκίνησε από το 2015. Η ομάδα μας, δεν ήρθε τότε να καλύψει κάποιο κενό ή τουλάχιστον αυτός δεν ήταν ο σκοπός της. Επί της ουσίας ήρθε να βάλει και αυτή το μικρό της λιθαράκι για να αναδείξει τα ζητήματα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Μας απασχολούσε πολύ το γεγονός ότι, αν και πρόκειται για πρόσφατα συμβάντα, εντούτοις γνωρίζουμε λίγα ή ό,τι μας έμαθαν στα σχολεία. Οπότε μελετήσαμε τη βιβλιογραφία που υπάρχει και σκεφτήκαμε να κάνουμε ντοκιμαντέρ, μιας και η εικόνα είναι πιο άμεση σε σχέση με το γραπτό ενός δοκιμίου. Βέβαια, για να γίνει ένα ντοκιμαντέρ, και μάλιστα ιστορικό, πρέπει οπωσδήποτε να μελετάμε τα γεγονότα και όχι μόνο να βασιζόμαστε στις προφορικές μαρτυρίες, καθώς ενέχει ο κίνδυνος να πέσουμε σε λάθη. Είναι ένα πάντρεμα που γίνεται. Σχετικά με το κενό ιστορικής μνήμης, θα λέγαμε ότι δεν πρόκειται για “κενό”, αλλά για συνειδητή πολιτική κατεύθυνση. Συνήθως για τα σημαντικότερα γεγονότα του τόπου μας, όπως είναι οι αγώνες στη διάρκεια της Κατοχής, ο Εμφύλιος Πόλεμος, οι εργατικοί αγώνες τις δεκαετίες ‘50-’60, δεν μιλάνε οι πρωταγωνιστές, αλλά η επίσημη ιστορία, η οποία δομείται κυρίως από τα πάνω”.

Ο κόσμος, να ξέρετε, ανταποκρίνεται και με το παραπάνω: “Αν και το ντοκιμαντέρ δεν είναι ένα δημοφιλές κινηματογραφικό είδος, όπως για παράδειγμα μια καλογυρισμένη ταινία μυθοπλασίας, η ανταπόκριση ήταν εξ αρχής θερμή. Άλλωστε, όταν ξεκινήσαμε δεν είχαμε καν στόχο τα επόμενα ντοκιμαντέρ, τα οποία ήρθαν ακριβώς επειδή ο κόσμος τα στήριξε ηθικά και υλικά. Οι άνθρωποι ενδιαφέρονται να μάθουν για το παρελθόν τους και μάλιστα πολύ.

Όπως για παράδειγμα εξαφανίζονται με μιας οι θέσεις συμμετεχόντων για τους ιστορικούς περιπάτους του Μενέλαου Χαραλαμπίδη ή το 2024 πήρε παράταση λόγω ενδιαφέροντος η εξαιρετική έκθεση του ΚΚΕ για το “Απελευθερωτικό και επαναστατικό 1944» με σπάνιο ιστορικό αρχειακό υλικό, υπάρχουν πολλά άλλα παραδείγματα, που συνηγορούν στο ότι ο κόσμος διψάει να μάθει για τη σύγχρονη ιστορία στην Ελλάδα. Άλλωστε, η ιστορία είναι η πανοπλία ενός λαού”.

Μιλώντας όμως για ιστορία, είναι αδύνατον να μην θέσουμε το πολιτικό-ιδεολογικό κομμάτι. Από τη θεματολογία των ντοκιμαντέρ της ομάδας συμπεράναμε ότι η θεματολογία τους έχει ένα ξεκάθαρο ιδεολογικό (αριστερό) πρόσημο. Δεν το αρνούνται και το αναλύουν ως εξής: “Η αλήθεια είναι ότι η ιστορία των δεκαετιών που καταπιανόμαστε δεν έχει ιδιαίτερους αγώνες να επιδείξει από τη Δεξιά και το Κέντρο, το αντίθετο μάλιστα. Οπότε θέλοντας να μιλήσουμε για τους αγώνες των αγωνιζόμενων ανθρώπων και του λαού, η επιλογή μας ήταν σαφής. Η ομάδα μας είναι κινηματογραφική ομάδα και όχι πολιτική. Παρόλα αυτά, τοποθετείται πολιτικά, γιατί δεν είμαστε απολιτίκ ούτε ουδέτεροι/-ες, παρά το γεγονός ότι σε αυτήν συμμετέχουν άνθρωποι που έχουν διαφορετικές πολιτικές και ιδεολογικές καταβολές.

Το να πει κάποιος ότι η ευρύτερη Αριστερά πρωτοστατούσε στους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες είναι δεδομένο και δεν επιδέχεται άλλης ερμηνείας. Αν πάλι, κάποιος/κάποια θελήσει να κάνει ντοκιμαντέρ για τους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες της Δεξιάς και του κέντρου, φοβόμαστε ότι θα ψάξει πάρα πολύ”.

Και η ιδεολογική μάχη με το ιστορικό φόντο ποιος τελικά την κέρδισε; “Στις πρώτες δεκαετίες μετά τον πόλεμο, είναι σαφές ότι την ιδεολογική μάχη καταγραφής της ιστορίας την έχει κερδίσει η Δεξιά, γιατί η Αριστερά είναι παράνομη. Μετά τη Χούντα διαρρηγνύεται αυτή η ιδεολογική κηδεμονία της εθνικοφροσύνης, κατά βάση της Δεξιάς, αλλά και του Κέντρου. Πριν το ‘74 δεν είχαν βγει εκτενή κείμενα και άλλες μελέτες που να μιλούν για την ιστορία από την πλευρά των “ηττημένων”.

Η διαδικασία που ξεκινά με την εθνική συμφιλίωση και κορυφώνεται με την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, επικεντρώνεται περισσότερο στα εθνικά χαρακτηριστικά των προηγούμενων δεκαετιών και λιγότερο στα κοινωνικά. Οι μάχες, όμως, που δόθηκαν και η σημασία που έχουν είναι ότι έχουν καθορίσει την ιστορική εξέλιξη της Ελλάδας μέχρι σήμερα.

Η Ελλάδα έχει το φαινόμενο ότι αυτοί που πολέμησαν ενάντια στον κατακτητή θεωρούνταν προδότες, ΕΑΜοβούλγαροι και ανθέλληνες, ενώ οι συνεργάτες των ξένων κατακτητών θεωρούνταν πατριώτες. Πάνω σε αυτές τις βάσεις έχει οικοδομηθεί το ελληνικό κράτος”.

Οι αγώνες πάντως έχουν τη δική τους σημασία: “Οφείλουμε να τους τιμούμε όπως μπορούμε, στους ανθρώπους που αγωνίστηκαν, πέθαναν, εξορίστηκαν, φυλακίστηκαν ή ζήσανε για χρόνια στις λαϊκές δημοκρατίες. Αλλά και στις γενιές που θα έρθουν και σίγουρα θα πρέπει να ζήσουν σε έναν καλύτερο κόσμο”.

Αν, τέλος, δεν πειστήκατε απ’ όλα τα παραπάνω και παραμένετε καχύποπτος/η ως προς τους στόχους και τις επιδιώξεις της ομάδας, ιδού τι έχει να σας προτείνει για να σας πείσει να της δώσετε μία ευκαιρία: “Δείτε τα ντοκιμαντέρ μας, υπάρχουν άλλωστε ελεύθερα στο vimeo. Ακόμη και να διαφωνήσει (μας έχει συμβεί πολλές φορές), μπορούμε να το συζητήσουμε. Η επιλογή μας να προβάλλονται πρώτα σε στέκια, κοινωνικούς και πολιτικούς χώρους, σινεμά και φεστιβάλ, πριν τα ανεβάσουμε ελεύθερα στο διαδίκτυο, δεν είναι τυχαία. Μας αρέσει να γνωρίζουμε κόσμο, να επικοινωνούμε και να συζητάμε με αφορμή τα έργα μας.

Επιπλέον, το γεγονός ότι τα ντοκιμαντέρ μας προβάλλονται, από διαφορετικούς και ετερόκλητους πολιτικούς χώρους, δείχνει ότι προορίζονται για ένα ευρύ κοινό, άρα και για τον ίδιο. Επίσης, δείχνει ότι πρόκειται για έργα ευρείας αποδοχής, άλλωστε έχουν φτιαχτεί μέσω crowdfunding, που έχουν στηρίξει πολλοί άνθρωποι. Και αυτό πιστεύουμε ότι θα μπορούσε να κάνει κάποιον καχύποπτο ή αδιάφορο άνθρωπο να δώσει μια ευκαιρία. Eιρήσθω εν παρόδω, διοργανώνουμε συναυλία οικονομικής ενίσχυσης της ομάδας την Κυριακή 22/2 στο Ιλιον Plus“.