BABY BOOMERS: Η ΓΕΝΙΑ ΠΟΥ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΝΑ ΜΗΝ ΣΥΜΠΕΡΙΦΕΡΕΤΑΙ ΟΠΩΣ ΘΑ ΗΘΕΛΕ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Αν κρίνεις σήμερα έναν 70χρονο από το Instagram του θα μπερδευτείς. Σίγουρα φταίνε τα μέρη που ποστάρει, εκείνα με την αδυσώπητη θέα από την πλαγιά ενός βουνού που μόλις ανέβηκε. Ή το smoothie με σπανάκι, γάλα αμυγδάλου και σκόνη πρωτεΐνης στις 7.30 το πρωί.

Κι αν οι εικόνες των social είναι πασπαλισμένες με πόζα και φίλτρα στην «κανονική» ζωή, γύρω μας, στο super market ή στο νέο ιταλικό στο Παγκράτι κυκλοφορούν (πολλοί) άνθρωποι ξεκάθαρα μεγαλύτεροι, που όμως δεν είναι μεγάλοι.

Είναι οι Baby Boomers, η γενιά που εξακολουθεί να κάνει την οικονομία να γυρίζει, να ηγείται κρατών, θεσμών και επιχειρήσεων, να ορίζει την οικογένεια, αλλά και το life style. Είναι εκείνοι που βρέθηκαν στο Woodstock ή στα καθ’ ημάς στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας για τους Stones, φόρεσαν μερικά από τα πιο αλλόκοτα κομμάτια στην ιστορία της μόδας και αγόρασαν σπίτι και εξοχικό με δάνειο που εγκρίθηκε σε μία μέρα. Είναι που για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας εκπρόσωποι της ταξίδεψαν μαζικά για να κάνουν διακοπές κι όχι πόλεμο, είναι τέλος πάντως αυτοί που στο βασανιστικό δίλημμα Πελέ ή Μαραντόνα απαντούν, χωρίς να κλείσουν βλέφαρο, Ντιέγκο.

Είναι η γιαγιά και ο παππούς της Gen Z χωρίς άσπρα μαλλιά, χοντρά γυαλιά μυωπίας και βοήθημα για τη βάδιση. Ο 65χρονος που φορά σταθερά running shoes ενώ δεν πάει για τρέξιμο, η 70χρονη που έχει δοκιμάσει περισσότερα retreat ευεξίας από όσα επιτρέπει ο μισθός ενός τριαντάρη, το ζευγάρι 77χρονων που ψάχνει εισιτήρια για τον Rod Stewart. Οι baby boomers, η γενιά που γεννήθηκε ανάμεσα στο 1946 έως και το 1964, όσοι δηλαδή είναι από 61 ετών έως 79 ετών.

ΟΙ ΝΕΟΤΕΡΟΙ BOOMERS

Οι Boomers, ειδικά οι νεότεροι (61-73) δεν είναι οι γονείς τους, που στα 60 τους έμοιαζαν με γεροντάκια, που πέθαιναν στα 70 και με τον καφέ της παρηγοριάς οι πενθούντες έλεγαν «τα χρόνια τους να έχουμε». Είναι η πρώτη γενιά ηλικιωμένων που είναι… νέοι, αισθάνονται έτσι και ζουν ως τέτοιοι. Στην πλειονότητα τους έχουν καλή υγεία, παρ’ όλο που ως παιδιά δεν έφαγαν αβοκάντο με σπόρους τσία, είναι η πρώτη γενιά που ζει τόσα πολλά χρόνια με τόσο καλές προοπτικές, η γενιά που έζησε βήμα βήμα την τεχνολογική επανάσταση και δείχνει μια απίστευτη προσαρμοστικότητα στο ρυθμό της.

Οι Boomers ξαναγράφουν το σενάριο του γήρατος, πολλές φορές κόντρα στις προσδοκίες των παιδιών τους ή στις προσδοκίες της κοινωνίας, που ακόμα και στα σύγχρονα πολιτικά ορθά παιδικά παραμύθια ο παππούς και η γιαγιά εμφανίζονται να φορούν γυαλιά και να έχουν άσπρα μαλλιά.

ΤΑ ΓΚΡΙ ΔΙΑΖΥΓΙΑ

Οι Boomers είναι τόσο καλά που μπορούν και κάνουν επανεκκίνηση. Εντυπωσιακό είναι σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, πως στην Ελλάδα το 2024 ο συνολικός αριθμός των άνω των 60 ετών που πήραν διαζύγιο παρουσίασε αύξηση. Έφτασε τα 3.567, έναντι 2.055 το 2018, την ίδια μάλιστα στιγμή που τα διαζύγια στις υπόλοιπες ηλικίες παραμένουν σχεδόν αμετάβλητα (15.575 το 2018 και 15.532 το 2024). Τα «γκρίζα διαζύγια» ανάμεσα σε ανθρώπους που έζησαν ακόμα και 50 χρόνια μαζί, εκπλήσσουν.

Όχι τους Boomers πάντως. «Σκεφτήκαμε ακόμα και να κάνουμε πάρτι, όπως στις αμερικανικές ταινίες, για να γιορτάσουμε το διαζύγιο μας. Τα παιδιά μας όμως δεν το πήραν και τόσο καλά. Ειλικρινά απορώ -και με ενοχλεί – που δεν είχαν παρατηρήσει ότι οι γονείς τους δεν έχουν τίποτα κοινό πια», λέει η Μαντώ, που φέτος βγήκε σε σύνταξη από το ελληνικό δημόσιο και πέρσι χώρισε με τον επί 40 έτη σύζυγό της. «Δεν είναι εύκολη η νέα αρχή. Ξέρω πως εσύ θέλεις να γράψεις ένα τέτοιο κείμενο, αλλά τα 70 δεν είναι τα νέα 30. Έχουν όμως ενδιαφέρον».

ΚΑΙ ΠΑΛΙ SEX, DRUGS & ROCK N ROLL

Σε έρευνα που παρουσίασε το ιατρικό περιοδικό Lancet στα τέλη του 2024, καταγράφεται αύξηση στη χρήση ναρκωτικών και αλκοόλ στα άτομα άνω των 55 στις χώρες δυτικού τύπου.

Σύμφωνα με τα στοιχεία από πλατφόρμες μεταπώλησης κρασιών στο Διαδίκτυο στην Ελλάδα, το ποσοστό των 60+ που αγοράζουν online κρασιά κινείται γύρω στο 40%. Στην Ισπανία το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 55-64 ετών που δήλωσαν το 2024 πως έκαναν χρήση κοκαΐνης είναι οκταπλάσιο σε σχέση με πριν από 15 χρόνια. Επίσης έχουν αυξηθεί κι εξαπλωθεί τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, ο επιπολασμός της γονόρροιας στις τάξεις των άνω των 55 έχει εξαπλασιασεί από το 2010. Η νέα… «προβληματική» γενιά, τους χαρακτήρισε ο Economist. Μήπως απλά θέλουν να διασκεδάσουν;

Ο Μάριος συνάντησε την Λιάνα στο πάρτι αποφοίτησης τους για την συμπλήρωση των 50 χρόνων. Είχαν ήδη βρεθεί στο Facebook. Η Λιάνα είχε χάσει το σύζυγό της και ο Μάριος ήταν στα πρόθυρα του δεύτερου διαζυγίου του. «Δεν είχα καμία διάθεση για σχέση», λέει γελώντας. «Ήταν όμως καλό το σεξ. Σε σοκάρω που μιλάω για σεξ σε αυτή την ηλικία;», λέει ο Μάριος 68 ετών, ένας δραστήριος αυτοδημιούργητος επιχειρηματίας καλλυντικών.

Η Λιάνα είχε να αντιμετωπίσει την αποδοκιμασία του γιου της.

«Τη δεκαετία του ‘70 σε ηλικία 24 ετών οι μισές από τις συνομήλικες μου ήταν ήδη παντρεμένες και με ένα παιδί. Εγώ στα 26 μου είχα δύο. Έζησα μόλις δύο χρόνια ελεύθερη, μακριά από την οικογένεια μου και πριν παντρευτώ. Δεν αξίζω δεύτερη ευκαιρία;»

Φυσικά, δεν είναι όλοι singles, fabulous, με μοχίτο στο ένα χέρι και μία βαλίτσα στο άλλο. Η συγγραφέας Μάρω Βαμβουνάκη έγραψε στο Facebook: «Όχι, η ηλικία δεν είναι μόνο ένας αριθμός. Το μεγαλώνω, το φτάνω τα εξήντα, τα εβδομήντα, τα ογδόντα δεν είναι το ίδιο με τα είκοσι, τα τριάντα, ούτε τα πενήντα μας. Δεν θέλω να ξεγελώ εσάς και τον εαυτό μου γιατί τέτοια τσιτάτα μετά από λίγη ελπίδα και ευφορία αυξάνουν θλίψη, φόβους και κενά. Αδειάζει ο κόσμος γύρω μου και αυτό με γονατίζει.»

ME GENERATION

Οι Boomers έχουν κατηγορηθεί για πολλά. Σίγουρα για πατερναλισμό. Από εκεί και το viral διαδικτυακό σλόγκαν «OK Boomer» που χρησιμοποιεί η νεότερη γενιά για να απορρίψει, ειρωνικά και συνοπτικά, τις «παντογνωστικές» συμβουλές τους.

Έχουν κατηγορηθεί επίσης για ναρκισσισμό, από εκεί η εναλλακτική ονομασία τους «Me Generation». Στην Αμερική, ο όρος άνθισε στα μέσα της δεκαετίας του ’70, όταν δημοσιογράφοι όπως ο Τομ Γουλφ παρατηρούσαν ότι μια ολόκληρη γενιά νέων ενηλίκων είχε στραφεί στη λατρεία του «εγώ», που οδήγησε τελικά στον εγωισμό της δεκαετίας του 1980.

«Πώς είναι δυνατόν να χαρακτηρίζουμε μια ολόκληρη γενιά «εγωκεντρική»;, λέει η Σοφία Ανδρεοπούλου, MSc Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος.

«Οι άνθρωποι που είναι άνω των εξήντα δεν θα έπρεπε να μπαίνουν όλοι κάτω από την ίδια ταμπέλα. Οι χαρακτηρισμοί των γενεών είναι αμερικάνικη πρακτική και τα χαρακτηριστικά που τους προσάπτονται δεν αφορούν αναγκαστικά την ελληνική κοινωνία. Εν πάση περιπτώσει, όταν αποδίδουμε στη γενιά αυτή όλα τα λάθη και τα στραβά του κόσμου, ας σκεφτούμε ότι αυτή είναι η γενιά που στήριξε και εξακολουθεί συχνά να στηρίζει «παιδιά» σαράντα χρονών που δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα οικονομικά ή συναισθηματικά.

Αυτή είναι η γενιά που κατάφερε να στήσει μια ισχυρή Ευρώπη η οποία έχει ειρήνη και δημοκρατία σε όλα τα κράτη της για τόσες δεκαετίες για πρώτη φορά στην ιστορία! Αυτή είναι η γενιά που κατάφερε να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε να γίνει η ευρωπαϊκή κοινωνία πιο ανοιχτή, πιο ισότιμη, πιο δημοκρατική. Και αυτή είναι η γενιά που κατάφερε να προσαρμοστεί τόσο καλά σε τόσες αλλαγές»!

Στο ελληνικό πλαίσιο, η έννοια της «Me Generation» είχε πάντα κάτι το παράξενα ξενόφερτο. Οι Έλληνες Boomers της δεκαετίας του ’70 μπορεί να διάβαζαν Κούντερα και να άκουγαν Τζόαν Μπαέζ, αλλά παράλληλα ζούσαν μέσα στη δικτατορία, στις μπουάτ, στα ανήσυχα αμφιθέατρα και στα αναπόφευκτα οικογενειακά «τι θα πει ο κόσμος». Η τάση προς αυτοπραγμάτωση συνυπήρχε με τον βαθύ συλλογικό παλμό των μεγάλων γεγονότων.

Αν η αμερικανική «Me Generation» αναζητούσε τον εαυτό της σε θεραπευτικά σεμινάρια, η ελληνική εκδοχή συχνά τον αναζητούσε στις πλατείες, στις πορείες και στις αφίσες του Ξυλούρη. Απλά μετά ήρθε το ΠΑΣΟΚ.

BOOMERS VS MILLENIALS

Την ίδια στιγμή ένας διαγενεακός παγκόσμιος πόλεμος συντελείται. Οι Boomers εγκαλούνται από τους απογόνους τους, Millennials (όσους γεννήθηκαν ανάμεσα 1981 – 1996), ως άπληστοι υλιστές, εγωιστές, πρώην (ή δήθεν) προοδευτικοί που διαβρώθηκαν από το σύστημα, κατέστρεψαν τον πλανήτη και την οικονομία και εξακολουθούν να καταλαμβάνουν θέσεις ισχύος καθώς αρνούνται να συνταξιοδοτηθούν.

Στο TikTok οι Μillennials κατηγορούν τους Βoomers ότι πήραν το πιο άνετο κομμάτι της μεταπολεμικής ευημερίας και τώρα προσφέρουν συμβουλές που δεν αντιστοιχούν στην πραγματικότητα. Οι Βoomers, από τη μεριά τους, βλέπουν τους νεότερους ως υπερβολικά πολιτικά ορθούς, στρεσαρισμένους, αυτοτιμωρητικούς, και εγκλωβισμένους σε μια κουλτούρα διαρκούς αμφιβολίας.

«Οι Βoomers μοιάζουν σήμερα με κατηγορούμενους σε ένα άτυπο ψηφιακό δικαστήριο. Πίσω από αυτή την κατηγορία κρύβεται μια σύγκρουση φαντασιώσεων ανάμεσα στις γενιές. Οι Βoomers μεγάλωσαν σε περιβάλλον μεταπολεμικής ανάπτυξης, με την υπόσχεση ότι η προσωπική προσπάθεια οδηγεί σε άνοδο. Επένδυσαν την αυτοεκτίμησή τους στην εργασία και στην επιτυχία. Σήμερα, ενώ το σώμα γερνά, η ισχύς πολλών παραμένει ενεργή, σε θέσεις επιρροής και με σημαντική οικονομική δύναμη», λέει η κ. Άσπα Πασπάλη, ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεύτρια, συγγραφέας του βιβλίου «Το άγγιγμα του Νάρκισσου», εκδόσεις Διόπτρα.

«Για τις νεότερες γενιές που ζουν με κλιματική αγωνία και με εύθραυστη προοπτική, αυτή η εικόνα γεννά οργή, η οποία στα κοινωνικά δίκτυα συμπυκνώνεται στη λέξη «ναρκισσισμός». Από ψυχαναλυτική σκοπιά ο ναρκισσισμός συνδέεται με πληγωμένη αυτοεκτίμηση και με ανάγκη για αδιάκοπη επιβεβαίωση. Η εμμονή με τη νεότητα, τα γκρι διαζύγια, η άρνηση του ρόλου της γιαγιάς ή του παππού φροντιστή εκφράζουν συχνά αγωνία μπροστά στη φθορά και στον κίνδυνο της αορατότητας του γήρατος. Στα social media αυτό συμπυκνώνεται σε εύκολα στερεότυπα περί εγωκεντρικής γενιάς που παρουσιάζεται να κρατά σφιχτά τη σκυτάλη».

Αν αυτό μοιάζει ενοχλητικό στις νεότερες γενιές, ίσως να είναι επειδή οι Βoomers, χωρίς να το επιδιώκουν, λειτουργούν ως ζωντανή υπενθύμιση μιας εποχής που δεν θα ξαναγυρίσει.
Οπότε μιλάμε για πραγματικό ψυχοκοινωνικό χάσμα ανάμεσα σε Βoomers και Μillennials ή για μια υπερβολή που ενισχύεται από τα social media;

«Η δική μου εντύπωση είναι πως οι διαφορές ανάμεσα στις γενιές μικραίνουν επειδή όλοι επηρεάζονται πολύ από ένα μεγάλο αναμεταδότη στάσεων, πληροφοριών και ιδεών – το διαδίκτυο», λέει η κ. Ανδρεοπούλου.

«Το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μας επηρεάζουν όλους το ίδιο – σε τέτοιο βαθμό ώστε να μικραίνουν οι διαφορές ανάμεσά μας. Τώρα πλέον, και μεγαλύτερης ηλικίας άτομα υιοθετούν –ή παριστάνουν ότι υιοθετούν για να ακούγονται πιο cool- τις ίδιες απόψεις ή τα ίδια ενδιαφέροντα με νεότερους. Συχνά, δουλεύουν στις ίδιες δουλειές, φορούν τα ίδια ρούχα, κάνουν τα ίδια αθλήματα, πηγαίνουν στα ίδια ταξίδια. Παρότι η «ισοπέδωση» αυτή έχει αρνητικές πτυχές, μια θετική απόρροιά της είναι ακριβώς ότι μικραίνει την απόσταση ανάμεσα σε άτομα διαφορετικών κοινωνικών κατηγοριών και γενεών. Παρά τα πολλά αρνητικά του, το διαδίκτυο λειτουργεί ως γέφυρα που μικραίνει τα χάσματα και φέρνει πιο κοντά τους ανθρώπους».

BOOMERS VS MILLENIALS ΑΛΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Στην Ελλάδα οι δύο γενιές έχουν μοιραστεί κάτι που δεν εμφανίζεται στα memes: την εμπειρία της ίδιας δεκαετούς οικονομικής κρίσης. Τα μνημόνια χτύπησαν τις δύο πλευρές διαφορετικά αλλά ταυτόχρονα. Οι Βoomers έχασαν συντάξεις και αποταμιεύσεις, οι Μillennials έχασαν προοπτική και χρόνο. Κι ύστερα ήρθε ο Covid. Για πρώτη φορά οι Μillennials ανησύχησαν πραγματικά για τους γονείς τους. Κι η καθημερινή απειλή δημιούργησε μια σιωπηλή γεφύρωση, που η Gen Z, τα εγγόνια δηλαδή των Βoomers έρχεται να αναζωπυρώσει.

Αντίθετα με τους δικούς τους γονείς, που κλήθηκαν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους επειδή και η γυναίκα πλέον εργαζόταν, οι Βoomers δεν επιβαρύνονται ιδιαίτερα με ώρες baby sitting.

Με τη ραγδαία πτώση των γεννήσεων για πολλούς δεν υπάρχουν καν εγγόνια να φροντίσουν. Συχνά δε τρώνε cancel από τους Μillennials που διαφωνούν με τις αναχρονιστικές παιδαγωγικές τους μεθόδους, τύπου «άστο να κλάψει». Και καθώς οι παιδικοί σταθμοί, δημόσιοι και ιδιωτικοί, ανθούν σε κάθε (αστική) γειτονιά πολλές γιαγιάδες και παππούδες έγιναν απλά οι επισκέπτες του Σαββατοκύριακου. Στην Ολλανδία, για παράδειγμα, μόλις το 2% των παππούδων και γιαγιάδων δηλώνει πως καλείται να φροντίζει «εντατικά» ένα ή περισσότερα παιδιά.

Από την άλλη πολλοί Βoomers ακόμα και όταν υπάρχει ανάγκη αρνούνται να κρατήσουν τα εγγόνια τους. «Η δική μου μητέρα ήταν 42 ετών όταν μου κρατούσε τα παιδιά. Η κόρη μου στα 42 έκανε παιδιά. Μπορώ εγώ τώρα στα 72 μου να κρατήσω δίδυμα παιδάκια τεσσάρων ετών για έξι ώρες την ημέρα;», λέει η Μάρθα.

Αλλά ανεξάρτητα από το πώς τους βλέπουν οι νεότεροι, οι Βoomers φαίνεται να έχουν καταλήξει σε μια δική τους αλήθεια: Δεν έχουν καμία υποχρέωση να είναι οι διαθέσιμοι παππούδες και γιαγιάδες. Δεν χρωστούν σε κανέναν την παραδοσιακή εκδοχή του γήρατος. Δεν επιθυμούν να φορέσουν το ρόλο του «ήρεμου ηλικιωμένου» που κάθεται στο σπίτι και βλέπει ειδήσεις.

Προτιμούν να συνεχίσουν τη ζωή τους όπως την έμαθαν: δραστήρια, με μια δόση εγωισμού που σε πολλές περιπτώσεις λειτουργεί περισσότερο ως ένστικτο επιβίωσης παρά ως ιδιοτροπία.