Η ΑΤΤΙΚΗ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ “ΣΦΟΥΓΓΑΡΙΑ”, ΟΧΙ ΤΣΙΜΕΝΤΟ – Η ΛΥΣΗ ΠΟΥ ΣΩΖΕΙ ΑΠΟ ΠΛΗΜΜΥΡΕΣ ΚΑΙ ΛΕΙΨΥΔΡΙΑ

Ένα παιδί, που μόλις έχει αρχίσει να μιλάει, να ρωτήσεις θα συμφωνήσει πως υπάρχει μια επικίνδυνη ανεπάρκεια σε αντιπλημμυρικά έργα, στην Αττική και γενικότερα στην Ελλάδα.

Στη λίστα των θυμάτων της αδυναμίας αυτού του κράτους να διαχειριστεί έντονα καιρικά φαινόμενα, προστέθηκαν την Τετάρτη άλλοι δυο άνθρωποι.

Δεδομένου ότι τα φαινόμενα μεγάλης ισχύος θα γίνονται όλο και πιο τακτικά, το πιθανότερο είναι πως δεν θα είναι οι τελευταίες απώλειες ανθρώπων στο βωμό της αναρχίας δεκαετιών, σε κάθε επίπεδο, που προφανώς και συνεχίζεται.

Όπως λέει στο NEWS 24/7 η Άσπα Γοσποδίνη, καθηγήτρια Πολεοδομίας και Αστικού Σχεδιασμού, διευθύντρια του ΠΜΣ στο τμήμα “Αστικές Αναπλάσεις, Αστική Ανάπτυξη και Αγορά Ακινήτων” και του Εργαστηρίου Μορφολογίας και Σχεδιασμού Αστικού Χώρου, στην Πολυτεχνική Σχολή του Πανεπιστημίου της Θεσσαλίας «το μπάζωμα των φυσικών ρεμάτων του Υμηττού που έγιναν δρόμοι αποδεικνύει πόσα λάθη έχουν γίνει στον πολεοδομικό σχεδιασμό των ελληνικών πόλεων.

«Ωστόσο, ακόμη και εάν υπήρχε η φυσική κοίτη των παλιών ρεμάτων, δεν θα ήταν επαρκής για την απορρόφηση των τεράστιων όγκων του βρόχινου νερού».

Ούτε η απορροή του βρόχινου νερού της καταιγίδας προς τη θάλασσα της Γλυφάδας, με όλα τα φερτά υλικά (βράχοι, πέτρες, δένδρα, κλπ.) θα ήταν επιθυμητή λύση του προβλήματος».

Προφανώς και πρέπει να γίνουν αντιπλημμυρικά έργα, αλλά δεδομένου ότι «στα πλαίσια της κλιματικής κρίσης, έχουμε να περιμένουμε ακόμη χειρότερους και ακόμη συχνότερους κυκλώνες και καταιγίδες στο άμεσο μέλλον», χρειάζονται και άλλες επεμβάσεις, προκειμένου να μετριαστούν τα πλημμυρικά φαινόμενα.

Η ειδικός προτείνει την “πόλη-σφουγγάρι”, concept που ήδη έχει υιοθετηθεί από πολλές χώρες του πλανήτη.

Οι “αδιάβροχες-πόλεις”… βράχηκαν

Όπως εξηγεί η κυρία Γοσποδίνη «για χρόνια, η απάντηση στις πλημμύρες ήταν η κατασκευή ολοένα και μεγαλύτερων τσιμεντένιων αγωγών, για τη γρήγορη απορροή του νερού προς τη θάλασσα.

Η κλιματική κρίση όμως, κάνει τις βροχοπτώσεις πιο ισχυρές από καταιγίδες, πιο καταστροφικές και πιο συχνές και περιόδους ξηρασίας.

Όπως είπα, στην εποχή της κλιματικής κρίσης, οι όγκοι του νερού από τις καταρρακτώδεις βροχές είναι τέτοιοι, που ακόμη και αν υπήρχαν οι φυσικές κοίτες των ρεμάτων, δεν θα επαρκούσαν.

Επιπλέον, η βίαιη απορροή παρασύρει φερτά υλικά, όπως βράχους και δέντρα, επιτείνοντας τις καταστροφές», ενώ τα καμμένα δάση δεν μπορούν να συγκρατήσουν το παραμικρό.

«Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι κυκλώνες και οι καταιγίδες θα γίνουν συχνότεροι και ισχυρότεροι και ως εκ τούτου, οι ”αδιάβροχες πόλεις” θα γίνουν αναχρονιστικές». Και επικίνδυνες.

Για αυτό και οι απανταχού επιστήμονες θεωρούν πως πρέπει να γίνει άμεση μετάβαση στην “πόλη-σφουγγάρι”.

Η βασική ιδέα πίσω από την “πόλη-σφουγγάρι”

Η λογική της “sponge city” είναι η αντίθετη της “αδιάβροχης-πόλης”, μοντέλο που ασπάστηκαν οι πάντες στον πλανήτη, πριν τεθεί νοκ άουτ, από την εξέλιξη της κλιματικής αλλαγής σε κλιματική κρίση.

Το concept ανήκει στον Kongjian Yu, Κινέζο αρχιτέκτονα τοπίου και πολεοδόμο, επί χρόνια καθηγητή πολεοδομικού σχεδιασμού στο παγκοσμίου φήμης, Peking University.

H Kίνα -μεταξύ άλλων χωρών- πνιγόταν από τις πλημμύρες, όταν ο Yu μελέτησε πώς μπορεί να διαχειριστεί τις πλημμύρες, τη ρύπανση των υδάτων και τη λειψυδρία στις αστικές περιοχές. Ζητούμενο ήταν να εκπονήσει μια ολιστική προσέγγιση.

Αντί της συγκέντρωσης του βρόχινου νερού σε τσιμεντένιους αγωγούς που κατέληγαν στη θάλασσα, οι οποίοι ξεκάθαρα δεν επαρκούσαν, σκέφτηκε να επιτρέπεται στο χώμα, κάτω από μια αστική περιοχή, να έλθει σε εκτεταμένη επαφή την επιφάνεια, ώστε να απορροφήσει το περισσότερο δυνατό βρόχινο νερό και να το απελευθερώνει σταδιακά.

Δηλαδή, να επιτραπεί στο έδαφος να λειτουργήσει ως “σφουγγάρι”.

Επικοινώνησε το project του το 2013, με 30 πόλεις της χώρας του να περνούν σε άμεση εφαρμογή, μέσω του Sponge City Initiative. Από τον Σεπτέμβριο του 2025 ο Yu δεν είναι ανάμεσα μας. Το έργο μου όμως, υπάρχει πια σε όλον τον κόσμο.

Τι χρειάζεται η “πόλη-σφουγγάρι”

Η διευθύντρια του Εργαστηρίου Μορφολογίας και Σχεδιασμού Αστικού Χώρου, στην Πολυτεχνική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας εξηγεί πως η “πόλη σφουγγάρι” είναι στην ουσία, «ένας ευφυής τρόπος διαχείρισης του βρόχινου νερού, που επιδιώκει να κάνει την πόλη πορώδη.

Αντί να διώχνουμε το νερό, το αφήνουμε να διεισδύσει στο έδαφος, απαντώντας στη φύση με τη φύση. Αυτή η προσέγγιση μετατρέπει μια απειλή (πλημμύρα) σε πόρο, όπως το νερό φιλτράρεται φυσικά και αποθηκεύεται για επανάχρηση σε περιόδους ξηρασίας».

Πώς μπορεί να γίνει αυτό;

«Με δέντρα, πράσινες στέγες, παρτέρια, πάρκα, τεχνητές λίμνες, χωματόδρομους, αμμώδη μονοπάτια και άλλες επιφάνειες, που να απορροφούν το νερό και να το κρατούν, επιβραδύνοντας τη διάχυση, την εξάτμιση και την αποχέτευσή του».

Πάντα σύμφωνα με την ειδικό, προκειμένου να θωρακιστεί η Ελλάδα, ο πολεοδομικός σχεδιασμός πρέπει να υιοθετήσει συγκεκριμένα εργαλεία που λειτουργούν ως λεκάνες απορρόφησης» και συγκεκριμένα

1. Μεγάλες επιφάνειες αστικών πράσινων χώρων (πράσινα πάρκα, πλατείες, πεζόδρομοι, φυτεμένα δώματα σε κτήρια),
2. Υδροβιότοπους, μέσα στα πάρκα των πόλεων,
3. Υδατοδιαπερατά υλικά επίστρωσης των δημόσιων χώρων (πεζοδρόμια οδικών αξόνων, πεζόδρομοι, πλατείες, ιδιωτικές πρασιές και αυλές -ακόμα και χώρων στάθμευσης ΙΧ) και
4. Δεξαμενές συλλογής βρόχινου νερού, φιλτραρίσματα του νερού και επανάχρησή του, για άρδευση πάρκων και καθαρισμό δημοσίων και ιδιωτικών χώρων.

«Με τα φυτεμένα δώματα, οι στέγες των κτηρίων θα συγκρατούν εκεί το νερό που πέφτει, μειώνοντας την πίεση στο αποχετευτικό δίκτυο.

Με τη χρήση ειδικών υλικών επίστρωσης σε πεζοδρόμια, ποδηλατοδρόμους και χώρους στάθμευσης, το νερό θα περνάει κατευθείαν στο υπέδαφος.

Οι τεχνητές λίμνες μέσα στα πάρκα, θα λειτουργούν ως φυσικοί συλλέκτες κατά τη διάρκεια καταιγίδων και οι υπόγειες υποδομές, κάτω από δημόσιους χώρους, θα συλλέγουν το πλεονάζον νερό, ιθα το φιλτράρουν και το διαθέτουν για το πότισμα των πάρκων το καλοκαίρι.

«Η φύση μας προειδοποιεί»

Μεταξύ των πόλεων που έχουν κάνει ήδη τις ενέργειες τους, ώστε να κρατούν το βρόχινο νερό στις πόλεις είναι 30 στην Κίνα, το Λος Άντζελες και από την Ευρώπη, το Βερολίνο, η Βιένη και το Παρίσι.

Όπως λέει η κυρία Γοσποδίνη «οι ιδιοκτήτες κτιρίων ενθαρρύνονται να πρασινίσουν τις αυλές των πολυκατοικιών και να φυτέψουν τις στέγες των κτηρίων για να απορροφήσουν το νερό της βροχής.

Μέσω αναπλάσεων των αστικών πάρκων και των ελεύθερων δημόσιων χώρων, δημιουργούν περισσότερες λίμνες και υδροβιότοπους σε όλη την πόλη και στα πεζοδρόμια των δρόμων έχει τοποθετηθεί υδατοπερατή πλακόστρωση που μπορεί να λειτουργεί ως αποχετευτικό σύστημα σε περίπτωση καταιγίδας».

Προφανώς και πρόκειται για ένα μοντέλο που θα ήταν χρήσιμο και στην Ελλάδα, με την κυρία Γοσποδίνη να κάνει λόγο για “επιτακτική ανάγκη”, που έχει κόστος, αλλά μπορεί να μας σώσει.

«Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, με περιορισμένες υποδομές και έντονες περιόδους ξηρασίας, η “πόλη-σφουγγάρι” δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ανάγκη επιβίωσης. Προσφέρει και διπλή απάντηση: την προστασία από τις φονικές πλημμύρες, το χειμώνα και το φυσικό δροσισμό με επάρκεια νερού, το καλοκαίρι.

«Πρέπει να σταματήσουμε να θεωρούμε το βρόχινο νερό ως «απόβλητο» που πρέπει να απομακρυνθεί και να το δούμε ως έναν πολύτιμο πόρο».

Η μετάβαση απαιτεί πολιτική βούληση, επενδύσεις και συνεργασία μεταξύ κεντρικής διοίκησης και τοπικής αυτοδιοίκησης, ακολουθώντας τα πρότυπα χρηματοδότησης που βλέπουμε διεθνώς.

Η φύση μας προειδοποιεί· το μοντέλο της «πόλης-σφουγγάρι» είναι η μόνη μας ευκαιρία να απαντήσουμε έγκαιρα».