Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΩΝ ΧΑΝΕΤΑΙ ΜΕΤΑΞΥ ΔΕΚΑΔΩΝ “ΑΡΜΟΔΙΩΝ”

Ερευνητές του μέλλοντος δεδομένα θα ασχοληθούν με τη μνήμη του μέσου Έλληνα, συγκριτικά με εκείνη των ζώων, τα οποία ξεχνούν μεν, σε 27’’ -κατά μέσο όρο- δευτερόλεπτα συγκεκριμένα γεγονότα, αλλά “αποθηκεύουν” χρήσιμες πληροφορίες για την επιβίωση τους.

Σαν να έχουμε συνηθίσει στις εικόνες καταστροφής, έπειτα από κάθε έντονο φυσικό φαινόμενο, που με την κλιματική κρίση είναι το νέο νορμάλ. Αλλιώς δεν μπορεί να γίνει η επαναφορά μας στις “εργοστασιακές” μας ρυθμίσεις, που μας θέλουν να κοιτάει ο καθένας τον εαυτό του, το αργότερα σε δυο ημέρες αργότερα.

Δεν μπορεί λοιπόν, να είναι έκπληξη πως το ίδιο φαίνεται πως κάνουν και οι κυβερνώντες, με ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα να είναι το πώς έχει δομηθεί η Πολιτική Προστασία, σε επίπεδο διαχείρισης φυσικών καταστροφών.

Δίνουμε το λόγο στον Δρ Παναγιώτη Καρκατσούλη, ο οποίος γνωρίζει -όσο λίγοι στη χώρα- τη Δημόσια Διοίκηση.

Ο Καθηγητής στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης, με προϋπηρεσία Ειδικού Επιστήμονα για θέματα απλούστευσης διαδικασιών και νομοθεσίας στο υπουργείο Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης και μέλος του Δικτύου Ευρωπαίων Εμπειρογνωμόνων για την Καλύτερη Νομοθέτηση (μεταξύ πολλών άλλων), διέθεσε το χρόνο του και τις γνώσεις του, για να καταλάβουμε… τι δεν καταλαβαίνουμε.

Αρχίζουμε από κάτι τρομακτικό.

Πόσα υπουργεία εμπλέκονται στη διαχείριση καταστροφών

Κατ’ αρχάς, ο Δρ Καρκατσούλης μας διαβεβαίωσε πως «είναι αδύνατο να μεταφράσεις τι σημαίνει αρμοδιότητα, όπως την καταλαβαίνουμε στην Ελλάδα, σε έναν Γερμανό ή σε έναν Άγγλο. Δεν θα καταλάβει τι του λέτε, γιατί καταλαβαίνει μόνο το νομικό κείμενο που περιγράφει μια δουλειά, η οποία πρέπει να γίνει. Ειδικά ο Αγγλοσάξονας θα χαζέψει».

Τι σημαίνει, λοιπόν -γενικά στον κόσμο-, η λέξη “αρμοδιότητα”;

«Είναι νομική κατασκευή που λέει πως εκχωρεί ο ηγεμόνας κάποια από αυτά που έχει, προς τα κάτω, το οποίο πιστοποιείται μέσω της διαδικασίας των εγγράφων. Σημαίνει πως στην κρατική εξουσία, για μια παρέμβαση που αφορά το δημόσιο βίο, εν γένει, την έχει ένας.

Αυτός ο ένας εκχωρεί προς τα κάτω».

Τι σημαίνει αρμοδιότητα στην Ελλάδα;

«Έχω την ισχύ της υπογραφής μου -χωρίς αυτή δεν προχωράει κάτι. Δεν τους ενδιαφέρει το αποτέλεσμα, αλλά η δύναμη που έχουν.

Δεν είμαστε προσανατολισμένοι στα προβλήματα, αλλά στη διαχείριση του θορύβου της εξουσίας. Πέραν τούτου, δεν τους νοιάζει τίποτα».

Στο θέμα μας, αν ρωτήσετε μια έξυπνη “μηχανή” για τον αριθμό των υπουργείων που συναποφασίζουν επί της διαχείρισης φυσικού κινδύνου (πλημμύρας ή άλλης), θα “βγείτε” στο Gov και τον αριθμό των υπεύθυνων, όρο που προτείνουμε να λάβετε υπ’ όψιν με την πιο… αφαιρετική έννοια.

Την κύρια, την έχει το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, συμπεριλαμβανομένης της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, του Πυροσβεστικού Σώματος και του Εθνικού Κέντρου Άμεσης Βοήθειας.

Δηλαδή, μοιράζεται από την αρχή!

Με την αναδιάρθρωση της Πολιτικής Προστασίας που έγινε το 2023 (5075/2023), προ κάθε συμβάντος, στον Εθνικό Μηχανισμό συμμετέχουν σε όσα αποφασίζονται τουλάχιστον 6 υπουργεία (Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Περιβάλλοντος, Οικονομικών, Ναυτιλίας, Εθνικής Άμυνας, Εσωτερικών, Υποδομών και Μεταφορών) «που έχουν διακριτούς ρόλους», όπως διευκρινίσει ο Δρ. Καρκατσούλης.

Δηλαδή, υπάρχει και συνέχεια. Τα πρόσωπα από υπουργεία που έχουν λόγο στη διαχείριση ενός (φυσικού) κινδύνου μπορούν να ξεπεράσουν και τα 40, όπως λέει στο NEWS 24/7 ο Καθηγητής στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης

«Εάν μετρήσετε όλα τα “εάν και τα εφόσον” στην πρόληψη πλημμυρών, όλοι οι εμπλεκόμενοι είναι τουλάχιστον 40» εξηγεί ο καθ’ ύλην αρμόδιος, διευκρινίζοντας πως «δεν σημαίνει ότι συντρέχουν, όλοι αυτοί, μαζί.

Αν για παράδειγμα, υπάρξει σοβαρό περιστατικό στο Διδυμότειχο, στην Αλεξανδρούπολη, προστίθεται το υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Φεύγει το θέμα από την περιφέρεια, καθώς μπαίνει στη μέση ο στρατός. Αν το συμβάν είναι σε νησί της παραμεθόριου, έχει λόγο και η Γενική Γραμματεία Αιγαίου του υπουργείου Εξωτερικών».

Η “κυβέρνηση-μπάμπουσκα” και η “Πολιτική Προστασία-χαλβάς”

Στα δάση, οι αρμοδιότητες χωρίζονται ανάλογα με τη φυσιολογία, ενώ άλλος έχει την ευθύνη για τη συντήρηση, από τότε που πέρασαν από το υπουργείο Γεωργίας, στο υπουργείο Περιβάλλοντος.

«Εν τω μεταξύ, έχουμε και την κυβέρνηση, μέσα στην κυβέρνηση, τον υφυπουργό στον πρωθυπουργό, το λεγόμενο “Μαξίμου”. Ουσιαστικά, είναι κυβέρνηση που εποπτεύει την κυβέρνηση. Είναι σαν μπάμπουσκα κυβέρνηση»!

«Όλα (όσα αφορούν την εκτίμηση κινδύνου και την πρόληψη) συντονίζονταιαπό το Μαξίμου. Ξέρετε όμως, ποιο είναι το παράξενο; Ενώ όταν βγήκε το πρώτο ΦΕΚ, έλεγε πως ο υφυπουργός στον πρωθυπουργό είναι αρμόδιος για να συντονίζει θέματα πολιτικής προστασίας -κάτι λογικό, αφού το Μαξίμου συντονίζει όλους τους τομείς της πολιτικής-, του έμειναν μόνο να τρέχει τις αποζημιώσεις!

Δηλαδή, άλλος αναλαμβάνει το κακό της ζημιάς (εκεί δεν υπάρχει Μαξίμου) και άλλος την αποζημίωση.

«Δεν μου αρέσει να πολιτικολογώ, αλλά πώς είναι δυνατόν να έχεις ένα κομμάτι της Πολιτικής Προστασίας, που ανυπερθέτως σημαίνει οπωσδήποτε 3 πράγματα: να προλαμβάνεις, να καταστέλλεις και να αποζημιώνεις. Δεν μπορείς να το κόψεις αυτό. Τι είναι, για να το “κόψεις”; Χαλβάς;».

Πόσες καρέκλες έχει το τραπέζι της Επιτροπής Εκτίμησης Κινδύνου

Η Διυπουργική Επιτροπή συσκέπτεται συνεχώς τις τελευταίες ημέρες, αν κι εμείς δεν είδαμε τα αποτελέσματα όλης αυτής της δουλειάς (τουναντίον, είδαμε μέχρι και θανάτους), με την εύλογη ερώτηση προς τον ειδικό να είναι τι γίνεται σε αυτές τις συσκέψεις -κι εκείνες της Επιτροπής Εκτίμησης Κινδύνου που επίσης συγκαλούνται.

«Πραγματικά, δεν γίνεται τίποτα. Η ερώτηση που τίθεται είναι αν είναι έτοιμη η αστυνομία και το ΕΚΑΒ. Ο καθένας όμως, εξ αυτών, έχει μια γραμμή εντολών που είναι από πάνω προς τα κάτω.

Τι σημαίνει αυτό; Εγώ που δουλεύω στο ΕΚΑΒ, λογοδοτώ και ακολουθώ τις εντολές του δικού μου προϊσταμένου, όπως κι εκείνος που δουλεύει στην αστυνομία».

Και τι κάνει ο Περιφερειάρχης;

«Διαχειρίζεται χρήματα και έχει μηδέν αρμοδιότητες. Δεν μπορεί να κάνει τίποτα, μόνος του. Χρειάζεται έγκριση από το αρμόδιο υπουργείο, σε κάθε περίπτωση. Δεν μπορεί να δώσει εντολή στην αστυνομία ή το ΕΚΑΒ ή όπου αλλού».

Ποιος μπορεί; «Ο Άκης Σκέρτσος», υπουργός Επικρατείας, καθώς ανεβαίνει το επίπεδο όταν τίθεται θέμα αποφάσεων και εντολών, κεντρικά. Όχι σε τοπικό επίπεδο.

«Δηλαδή, η διαχείριση δεν είναι προσανατολισμένη στα προβλήματα, αλλά στη διαχείριση του θορύβου της εξουσίας. Δεν τους νοιάζει τίποτα άλλο».

Όπως φαίνεται, στη λίστα είναι και η απώλεια ανθρώπινων ζωών, αλλιώς μετά τους θανάτους της Τετάρτης θα είχαν παρθεί αποφάσεις για κατεπείγοντα έργα.

Ποιος συντονίζει τα δεκάδες υπουργεία στις καταστροφές

Ο όγκος των ανθρώπων που πρέπει να συνεννοηθούν (και να πάρουν αποφάσεις), σε περίπτωση επικείμενης καταστροφής δεν είναι το χειρότερο που έχει να επιδείξει ο ελληνικός τρόπος διακυβέρνησης.

«Είναι ότι δεν συντρέχουν όλοι αυτοί, μαζί. Υπάρχουν συμφύσεις, που είναι λογικό να υπάρχουν. Εκεί όμως, που είμαστε χάλια είναι στο θέμα του συντονισμού των υπηρεσιών.

Εάν δεν υπήρχε αυτό το ελληνικό φιλότιμο, όπως θέλετε πείτε το, που ενεργοποιείται σε δύσκολες στιγμές και όλοι τρέχουν σαν παλαβοί να βοηθήσουν, τα πράγματα θα ήταν πολύ χειρότερα.

«Το πρόβλημα με την έλλειψη συντονισμού είναι πολύ σοβαρό, γιατί δεν έχουμε μηχανισμούς έστω στο κάτω επίπεδο. Δηλαδή, στο “να προλάβω κάτι”».

Στην πρόληψη είμαστε επίσης, πολύ χάλια, παρ’ ότι υπάρχουν θέματα που μπορούν να λυθούν κι εκεί. Ακόμα όμως, και το πιο απλό πράγμα στην Ελλάδα, παίρνει πολύ μεγάλους χρόνους.

Για παράδειγμα, οι δήμοι πρέπει να έχουν επιχειρησιακό πρόγραμμα -που δεν έχουν-, για το ενδεχόμενο καταστροφών».

Πρέπει να έχουν και σημεία συγκέντρωσης για τις πλημμύρες, αναρτημένα στις ιστοσελίδες τους. Κάντε έναν κόπο να τα αναζητήσετε στον δήμο σας, έχοντας υπ’ όψιν πως στο εξωτερικό αυτοί οι χώροι συνήθως είναι τα σχολεία -που εμείς τα κλείνουμε όταν φαίνεται πως επίκειται έντονο καιρικό φαινόμενο.

«Πρέπει να υπάρχει τοπικό σχέδιο πολιτικής προστασίας».

Καλή τύχη να μας ευχηθώ.

«Δεν λέω πως δεν έγιναν ατασθαλίες και παρανομίες, ότι δεν υπάρχει και η ευθύνη εκείνου που έχτισε μέσα στη λίμνη ή μέσα στο ποτάμι, αλλά αυτές είναι ιστορίες 50 και 60 χρόνων. Δεν μπορείς να τις επικαλείσαι, ως άλλοθι. Λύστο.

Μην μου πείτε ότι σήμερα δεν ξέρουν πως με την κλιματική αλλαγή, όταν βρέξει η βροχή μπορεί να είναι… τόσο πολύ, που τους ακούω να λένε όλη. Μα, τόσο πολύ είναι η βροχή, όταν έχεις την κλιματική αλλαγή και τόσο μεγάλες είναι η φωτιές».

«Έχουμε δώσει 1,2 δισεκατομμύρια ευρώ στο πρόγραμμα “Αιγίς” για την καταστολή, έχουμε τα περισσότερα εναέρια μέσα στην Ευρώπη και σε επίπεδο πρόληψης είμαστε… με τα φτυάρια και πετάμε με αυτά τις λάσπες».

Η τύχη του τελευταίου που επιχείρησε να αλλάξει το “σύστημα”

Προφανώς και για όλα τα προβλήματα υπάρχουν λύσεις, αλλά για το συγκεκριμένο, όπως λέει ο Δρ Καρκατσούλης, χρειάζεται «μεγάλη πολιτική τόλμη, γιατί, κατά πάσα πιθανότητα, θα έχει την κοινωνία απέναντι».

«Η ΚΕΔΕ (Κέντρικη Ένωση Δήμων Ελλάδας) λέει εδώ και, τουλάχιστον, μια δεκαετία πως πρέπει να μεταφερθεί το πεδίο της πολιτικής. Όταν λες Πολιτική Προστασία, πρέπει να εννοείς και τις αρμοδιότητες. Όχι να κρατάς τις μισές και να δίνεις τις άλλες».

Έδωσε ως παράδειγμα, τη μεταφορά πεδίων πολιτικής, του συνόλου των αρμοδιοτήτων, των πόρων και των ανθρώπων, στα δημοτικά σχολεία και στην πρωτοβάθμια περίθαλψη.

Οι δήμοι θα ήταν αρμόδιοι όχι μόνο για τη συντήρηση κτηρίων, αλλά θα έβγαζαν όλο το πρόγραμμα, θα πλήρωναν τους δασκάλους και τους γιατρούς, όπως και τις υπερωρίες τους και θα παρακολουθούσαν τα πάντα».

«Ο τελευταίος που επιχείρησε να κάνει προσπάθεια μεταφοράς πεδίων πολιτικής ήταν ο Τάκης Θεοδωρικάκος, το 2020 -τότε υπουργός Εξωτερικών, νυν υπουργός Ανάπτυξης-, με την επιτροπή υπό τον καθηγητή Ξενοφώντα Κοντιάδη».

Στόχος ήταν να προετοιμάσουν νομοσχέδιο, για τη μεταρρύθμιση και την ανασυγκρότηση της τοπικής αυτοδιοίκησης, αποσαφηνίζοντας αρμοδιότητες, μεταξύ κράτους και δήμων.

«Τι απέγινε εκείνη η ιστορία; Επαναστάτησαν οι γιατροί και οι δάσκαλοι, έφυγε και ο Θεοδωρικάκος και το σχέδιο δεν επανήλθε ποτέ».