ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΕ ΔΟΥΛΕΥΟΥΝ 15 ΜΗΝΕΣ ΓΙΑ ΝΑ ΒΓΑΛΟΥΝ ΟΣΑ ΟΙ ΑΝΔΡΕΣ ΣΕ 12

Η πρόοδος στην εργασία ανάμεσα στα δύο φύλα στην Ευρώπη, δεν χώρα αμφισβήτηση. Όμως, συνεχίζουμε να μην μιλάμε για ισότητα. Το 2025 έφυγε και δεν κατάφερε να γεφυρώσει το έμφυλο χάσμα στην εργασία. Αισίως διανύουμε τις πρώτες μέρες του 2026 και η πλήρης ισότητα των φύλων απέχει ακόμη τουλάχιστον 50 χρόνια, σύμφωνα με τον Δείκτη Ισότητας των Φύλων 2025 του EIGE.

Τα στοιχεία παρουσιάζουν τρομερό ενδιαφέρον τόσο για το πως εξελίσσεται η πρόοδος προς την ισότητα των φύλων ανάμεσα στις χώρες, όσο και για το μισθολογικό χάσμα που παραμένει ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες.

Πιο συγκεκριμένα, ο Δείκτης παρακολουθεί την πρόοδο σε έξι τομείς —εργασία, χρήμα, γνώση, χρόνος, εξουσία και υγεία— κατατάσσοντας τις επιδόσεις σε κλίμακα από το 0 έως το 100 (όπου το 100 σημαίνει πλήρη ισότητα φύλων). Παράλληλα, παρακολουθεί τη βία κατά των γυναικών και τις διασταυρούμενες ανισότητες, λαμβάνοντας υπόψη πολλαπλούς παράγοντες ζωής όπως η ηλικία, ο σεξουαλικός προσανατολισμός, η αναπηρία ή το μεταναστευτικό υπόβαθρο.

Η ετήσια έκθεση αποδίδει στην ΕΕ συνολική βαθμολογία 63,4 στα 100. Μια βαθμολογία που είναι ναι μεν αυξημένη κατά 10,5% σε σχέση με το 2010, ωστόσο η πλήρης ισότητα των φύλων απέχει ακόμη μισό αιώνα.

«Με απλά λόγια, οι γυναίκες εργάζονται το ισοδύναμο ενός ολόκληρου “αόρατου τριμήνου” χωρίς αμοιβή. Αυτοί οι τρεις μήνες και 18 ημέρες που χάνονται κάθε χρόνο λόγω του μισθολογικού χάσματος είναι άδικοι. Αποτελούν τροχοπέδη για την ισότητα και την ανταγωνιστικότητα ολόκληρης της Ευρώπης», δηλώνει η διευθύντρια του EIGE, Carlien Scheele.

Η οικονομία του «αόρατου τριμήνου», όπως περιγράφεται στην έκθεση, έχει σημασία γιατί αυτοί οι χαμένοι μήνες αντιστοιχούν σε χρόνο που δεν αφιερώνεται στην οικογένεια, στις σπουδές, στην κατάρτιση ή στην ξεκούραση. Το κόστος αυτό συσσωρεύεται στις συντάξεις και στο συνολικό εισόδημα μιας ζωής.

Τα στοιχεία που ξεχωρίζουν

Μπορεί ο Δείκτης να δείχνει πως η απασχόληση των γυναικών αυξάνεται, ωστόσο λίγες είναι εκείνες που φτάνουν σε διοικητικές θέσεις, στον τομέα της Τεχνολογία Πληροφοριών και Επικοινωνιών ή σε καλύτερα αμειβόμενες θέσεις. Ενώ η γονεϊκότητα ενισχύει τις επαγγελματικές προοπτικές των ανδρών, περιορίζει εκείνες των γυναικών.

Όπως αναφέρθηκε και νωρίτερα, εντύπωση προκαλεί το “αόρατο τρίμηνο”, με τις γυναίκες να κερδίζουν μόλις το 77% των ετήσιων αποδοχών των ανδρών (από 69% το 2015), ενώ όσες ζουν μαζί με τον σύντροφό  τους παρατηρείται πως έχουν κατά μέσο όρο εισόδημα 30% χαμηλότερο από εκείνον.

Την ίδια ώρα, οι νέες γυναίκες υπερέχουν των ανδρών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, όμως κατευθύνονται σε «φροντιστικά» επαγγέλματα όπως η εκπαίδευση, η υγεία ή η κοινωνική εργασία, τα οποία συνήθως υποτιμώνται, με αποτέλεσμα να έχουν περιορισμένες ευκαιρίες ηγεσίας και αμοιβών.

Ακόμη, οι γυναίκες εξακολουθούν να επωμίζονται το μεγαλύτερο μέρος της απλήρωτης φροντίδας και των οικιακών εργασιών, γεγονός που περιορίζει τη συμμετοχή τους στον ελεύθερο χρόνο και τη δημόσια ζωή.

Σε ό,τι αφορά την ισότητα των φύλων στη λήψη αποφάσεων στην πολιτική, την οικονομία και την κοινωνία, διακρίνεται πως στον συγκεκριμένο τομέα υπάρχει η μεγαλύτερη πρόοδος στον Δείκτη από το 2020. Ωστόσο, παρά τα κέρδη αυτά, παραμένει ο τομέας με τη χαμηλότερη βαθμολογία (40,5) λόγω επίμονων ανισοτήτων.

Ο τομέας με την υψηλότερη βαθμολογία είναι αυτός της Υγείας με 86,2, ωστόσο η πρόοδος παρουσιάζει στασιμότητα και οι ανισότητες παραμένουν, ιδίως ως προς τις συμπεριφορές υγείας και τα έτη υγιούς ζωής, ιδιαίτερα για γυναίκες με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο. Παράλληλα, παρατηρείται υστέρηση των ανδρών σε υγιεινές συμπεριφορές όπως το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ.

Ο Δείκτης διαπιστώνει επίσης ότι η βία κατά των γυναικών παραμένει εκτεταμένη και υποδηλωμένη, με τα δεδομένα να δείχνουν ότι το ανησυχητικό 31% των γυναικών έχει βιώσει σωματική και/ή σεξουαλική βία στην ενήλικη ζωή του — με μεγαλύτερη έκθεση στις γυναίκες κάτω των 45 ετών.

Η ισότητα των φύλων προχωρά με δύο ταχύτητες στην ΕΕ

Ένα ακόμα εύρημα που προβληματίζει, αφορά την άνιση πρόοδο μεταξύ των κρατών μελών, όπου ξεκινά από 47,6 στην Κύπρο και φτάνει έως 73,7 στη Σουηδία. Η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες με την μικρότερη πρόοδο σε ό,τι αφορά την ισότητα ανάμεσα στα δύο φύλα, φτάνοντας μόλις στο 57. 

To EIGE απαντώντας σε ερώτηση του Magazine αποσαφηνίζει πως αν και η έκθεση κατατάσσει τις χώρες σε δύο ευρείες κατηγορίες (ανοδική σύγκλιση και ανοδική απόκλιση), ωστόσο μια πιο λεπτομερής ανάλυση αποκαλύπτει πολύ μεγαλύτερη διαφοροποίηση μεταξύ των κρατών-μελών, η οποία καθορίζεται από διαφορετικά εθνικά πλαίσια και βασικούς παράγοντες.

Είναι δύσκολο να εξαχθούν γενικά συμπεράσματα, όμως οι χώρες που εμφανίζουν ανοδική σύγκλιση (π.χ. Δανία, Γερμανία, Σουηδία) τείνουν να έχουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά:

Πολιτική βούληση και σταθερή εστίαση στην ισότητα των φύλων, συμπεριλαμβανομένων μακροχρόνιων, διακομματικών δεσμεύσεων και συνεκτικών εθνικών στρατηγικών που καλύπτουν την απασχόληση, την κοινωνική προστασία, την εκπαίδευση, τη φορολογία και τη φροντίδα. Οι στρατηγικές αυτές συνοδεύονται συνήθως από επαρκείς πόρους, μηχανισμούς εφαρμογής και λογοδοσίας.

Καλά χρηματοδοτημένες δομές φροντίδας, όπως καθολική και οικονομικά προσιτή παιδική φροντίδα, υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας και πιο ισορροπημένα ως προς το φύλο συστήματα αδειών, που στηρίζουν τη συνεχή απασχόληση των γυναικών και τη συμμετοχή των ανδρών στη φροντίδα.

Ισχυρότερους θεσμούς ισότητας και ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου (gender mainstreaming), με καλύτερα στελεχωμένους και χρηματοδοτημένους φορείς ισότητας, πρακτικές κατάρτισης προϋπολογισμών με έμφυλη διάσταση και συστηματική χρήση δεδομένων κατανεμημένων ανά φύλο στη χάραξη πολιτικής.

Οικονομίες με ισχυρές συλλογικές διαπραγματεύσεις, υψηλότερους κατώτατους μισθούς και πιο ρυθμισμένες συνθήκες εργασίας, οι οποίες συχνά εμφανίζουν μικρότερα έμφυλα χάσματα και συνολικά υψηλότερα επίπεδα ισότητας των φύλων.

Αντίθετα, οι χώρες που εμφανίζουν ανοδική απόκλιση συχνά στερούνται τέτοιων πολιτικών ή βρίσκονται μόλις στα αρχικά στάδια ανάπτυξής τους.

Η αντίφαση της Ελλάδας: πρωταθλήτρια στη γνώση, ουραγός στην εργασία

Σε ό,τι αφορά την επίδοση της χώρας μας, κατατάσσεται σχετικά χαμηλά στον Δείκτη Ισότητας των Φύλων. Οι τομείς της εργασίας και του χρόνου είναι εκείνοι που «ρίχνουν» τη συνολική επίδοση της Ελλάδας ενώ εμφανίζει υψηλή επίδοση στον τομέα της γνώσης, καταλαμβάνοντας την 7η θέση στην ΕΕ.

Μια πιο προσεκτική εξέταση των δεικτών που χρησιμοποιούνται σε κάθε τομέα αποκαλύπτει τα βαθύτερα αίτια αυτής της αντιφατικής εικόνας.

Στην Ελλάδα, τα ποσοστά απασχόλησης των γυναικών συγκαταλέγονται στα χαμηλότερα στην ΕΕ. Σύμφωνα με το EIGE, το ποσοστό απασχόλησης σε ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης (FTE – ο δείκτης που αποτυπώνει την απασχόληση με βάση τις ώρες εργασίας) είναι 38% για τις γυναίκες και 57% για τους άνδρες. Το ποσοστό των γυναικών είναι από τα χαμηλότερα στην ΕΕ, αν και έχει αυξηθεί την τελευταία δεκαετία. Ιδιαίτερα χαμηλά είναι τα ποσοστά απασχόλησης μεταξύ ζευγαριών χωρίς παιδιά και ατόμων χαμηλού μορφωτικού επιπέδου.

Η αγορά εργασίας χαρακτηρίζεται από έντονο έμφυλο διαχωρισμό. Στην Ελλάδα, οι γυναίκες αποτελούν μόλις το 16% των ειδικών στις τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών (ΤΠΕ), ποσοστό που παραμένει αμετάβλητο από το 2015.

Οι γυναίκες αφιερώνουν σημαντικά περισσότερο χρόνο από τους άνδρες στη φροντίδα παιδιών και στις οικιακές εργασίες. Στην Ελλάδα, το 37% των γυναικών με παιδιά ηλικίας 0–11 ετών αφιερώνει πάνω από πέντε ώρες την ημέρα στη φροντίδα παιδιών, έναντι 15% των ανδρών.

Οι οικιακές εργασίες (μαγείρεμα, καθάρισμα, πλύσιμο ρούχων) πραγματοποιούνται καθημερινά από το 65% των γυναικών και μόλις από το 28% των ανδρών — ένα από τα μεγαλύτερα έμφυλα χάσματα στην ΕΕ. Η ανισότητα είναι ακόμη πιο έντονη στις μεγαλύτερες ηλικίες.

Την ίδια ώρα, οι γυναίκες εξακολουθούν να αποφοιτούν σε μεγαλύτερα ποσοστά από τους άνδρες στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Στην Ελλάδα, το 51% των γυναικών ηλικίας 30–34 ετών έχει ολοκληρώσει σπουδές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, έναντι 38% των ανδρών (ποσοστά πολύ κοντά στους μέσους όρους της ΕΕ-27). Από το 2015, και τα δύο ποσοστά έχουν αυξηθεί — κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες για τις γυναίκες και κατά 3 για τους άνδρες.

Η παρουσία των γυναικών σε επιστημονικούς κλάδους έχει ενισχυθεί. Τρεις στους τέσσερις αποφοίτους στους τομείς Εκπαίδευσης, Υγείας και Πρόνοιας, Ανθρωπιστικών Σπουδών και Τεχνών (EHW) είναι γυναίκες. Στους κλάδους STEM (Επιστήμη, Τεχνολογία, Μηχανική και Μαθηματικά), οι γυναίκες αποτελούν το 41% των αποφοίτων. Το ποσοστό αυτό έχει αυξηθεί κατά 3 ποσοστιαίες μονάδες από το 2015 και συγκαταλέγεται στα υψηλότερα στην ΕΕ.

Το ελληνικό παράδοξο —υψηλή γνώση, χαμηλή εργασιακή ισότητα, αναδεικνύει ότι η εκπαίδευση από μόνη της δεν αρκεί: χωρίς στοχευμένες πολιτικές για την εργασία και τον χρόνο, η ισότητα για τις γυναίκες παραμένει θεωρητική και όχι πραγματικότητα.