ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΟ ΨΥΧΟΓΡΑΦΗΜΑ: Η ΟΜΑΔΑ ΘΑ ΜΕΙΝΕΙ ΟΡΘΙΑ ΜΕ ΤΑ ΣΩΜΑΤΑ ΜΑΣ

Η επιλογή ομάδας δεν είναι στην πραγματικότητα επιλογή. Τουλάχιστον στους περισσότερους και στους περισσότερες από μας, μάς “επιβλήθηκε”, τρόπον τινά, από το οικογενειακό ή στενά φιλικό μας περιβάλλον με διαδικασίες που κάθε άλλο παρά δημοκρατικές μπορεί να χαρακτηριστούν.

Φυσικά, υπήρχε και η επιλογή της απόρριψης. Όταν όμως πηγαίνεις στο γήπεδο από τριών χρόνων και μαγεύεσαι από το πράσινο του χορταριού (ενώ στην τηλεόραση, εκείνη την εποχή των early 80s) είναι δύσκολο να αντισταθείς και εν τέλει προσβάλλεσαι από το “μικρόβιο” του οπαδισμού.

Ο γράφων πήγε για πρώτη φορά στο γήπεδο στην τρυφερή ηλικία των τεσσάρων ετών το 1983. Ηταν ένα ματς ρουτίνας του ελληνικού πρωταθλήματος, Παναθηναϊκός εναντίον Πανσερραϊκού (μάλλον) στο “Απόστολος Νικολαΐδης”. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν 5-0. Εκτοτε αποκρινόμουν με σιγουριά στη σχετική ερώτηση “τι ομάδα είσαι”. Απαντούσα με (ανεξήγητη) περηφάνια “Παναθηναϊκός”.

Και γιατί Παναθηναϊκός; Γιατί έτσι. Ο μπαμπάς, όταν πρωτοήρθε στην Αθήνα, έπιασε μία “χαμοκέλα”, όπως την έλεγε, κάπου στου Γκύζη. Τις Κυριακές η πιο φθηνή διασκέδαση ήταν το γήπεδο και η Λεωφόρος ήταν πολύ κοντά στο σπίτι. Φυσιολογική λοιπόν για τον ίδιο η επιλογή, φυσιολογική και για μένα.

Μακαρίζω την τύχη μου για εκείνη την πρώτη φορά στη Λεωφόρο (από την οποία βέβαια δεν θυμάμαι σχεδόν τίποτα 43 χρόνια μετά). Γιατί ο Παναθηναϊκός στάθηκε στη ζωή μου (και στη ζωή μας) ένας πολύ πιστός φίλος που γέμιζε με χρώμα και έντονα συναισθήματα την καθημερινότητά μου.

Ξέρετε, η οπαδική αγάπη αποτελεί ψυχολογικό φαινόμενο προς διερεύνηση. Εκτός από την ψυχολογία, απασχολεί εντόνως και την επιστήμη της λαογραφίας. Σε διάφορες μελέτες που έχουν γίνει στο παρελθόν σε οπαδούς, έχει διαπιστωθεί και καταγραφεί το υψηλό αίσθημα αφοσίωσης και πίστης σε κάτι που σίγουρα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ιδέα. Απλά πρόκειται για τρόπο ζωής και για μέσο κοινωνικοποίησης.

Εχει διαπιστωθεί επίσης και κάτι άλλο. Ότι αυτό το αίσθημα πίστης και αφοσίωσης δεν κλονίζεται από τυχόν αγωνιστικά στραπάτσα ή και αγωνιστική παρακμή των ομάδων. Δεν αλλάζει κανείς ομάδα επειδή η δική του χάνει ή έχει χρόνια να πάρει το πρωτάθλημα. Στην Αγγλία ειδικά, το παραπάνω στοιχείο χαρακτηρίζει το ποδόσφαιρό της. Είσαι Κρίσταλ Πάλας; Θα μείνεις Κρίσταλ Πάλας μέχρι το τέλος της ζωής σου για να πανηγυρίσεις έναν τίτλο (ή και κανέναν) σε 100 χρόνια.

Ας μιλήσουμε και με όρους κοινωνιολογίας. Ο κοινωνιολόγος Γιάννης Ζαϊμάκης, στο βιβλίο του “Κοινοτική εργασία και τοπικές κοινωνίες. Ανάπτυξη, Συλλογική δράση, Πολυπολιτισμικότητα” (Εκδόσεις Πλέθρον),  μελετώντας μία εργασία για τις κοινότητες οπαδών της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ και ιδιαίτερα για την κατηγορία των οπαδών που εκφράζουν μία ισχυρή αφοσίωση για το σύλλογο ασκώντας κριτική για τη διάβρωση των αυθεντικών του αξιών, συμπεραίνει ότι σ’ αυτήν την περίπτωση “η σχέση με την ομάδα παραπέμπει σε μία διακριτή πολιτισμική ταυτότητα συνδεδεμένη με μία συλλογικότητα η οποία έχει τη δική της αυτοσυνείδηση”.  Μία σχέση, δηλαδή, πολύ ισχυρή. 

Ας εστιάσουμε όμως στα καθ’ ημάς. Αυτό που συμβαίνει στον Παναθηναϊκό (δύο, μόνο, πρωταθλήματα σε 30 χρόνια, να πάρει ευχή) προφανώς και είναι πρωτοφανέρωτο στην ιστορία του. Πότε άλλοτε από το 1908, όταν η ομάδα ιδρύθηκε, μέχρι και σήμερα δεν έχει καταγραφεί τόσο παρατεταμένο διάστημα “ανομβρίας”. Ο Παναθηναϊκός είναι ομάδα των τίτλων και όπως κάθε μεγάλος, “πρωταθληματικός” σύλλογος “θρέφει” το γόητρό του με πρωταθλήματα και Κύπελλα.

Όμως, δεν είναι δα και η πρώτη ομάδα στον κόσμο που βιώνει ένα τόσο μεγάλο διάστημα “τιτλικής” ανομβρίας. Ο τεράστιος σύλλογος που λέγεται Λίβερπουλ έμεινε 30 χρόνια χωρίς ούτε ένα πρωτάθλημα στην Αγγλία, μιλάμε για μία “επίδοση” ασύλληπτη. Αν κάποιος έλεγε σε οπαδό της Λίβερπουλ το 1990 ότι το επόμενο πρωτάθλημα θα τον πανηγυρίσουν το 2020, θα τον έστελνε στο ψυχιατρείο. Συνέβη όμως. Αλλά αυτό δεν έκαμψε ποτέ τη φωνή όσων τραγουδούσαν στο “Ανφιλντ” “Υου will never walk alone”. To τραγουδούσαν και το εννοούσαν.

Ο Παναθηναϊκός βέβαια ίσως βρίσκεται σε χειρότερη κατάσταση. Το status του δεν επιτρέπει να σπάσει τη μονοτονία της απώλειας τίτλων με την κατάκτηση ευρωπαϊκών όπως έκανε η Λίβερπουλ. Αλλά τα μεγέθη. Και πάλι όμως, το οπαδικό μας φρόνημα και κυρίως η άδολη αγάπη για την ομάδα δεν κλονίζονται.

Ακούω βερεσέ διάφορες “παραινέσεις” από γνωστούς και φίλους ότι θα πρέπει να κάνουμε εμπάργκο και να μην πηγαίνουμε στο γήπεδο για να φύγει ο ιδιοκτήτης. Κανείς από μας δεν αγάπησε ιδιοκτήτη στα μικράτα του. Το έμβλημα αγαπήσαμε, το χρώμα της εμφάνισης, τους παίκτες. Μάς άρεσαν και οι τίτλοι κακά τα ψέματα. Αλλά για τους εκάστοτε ιδιοκτήτες, και φυσικά για τον παρόντα που είναι ο χειρότερος στην ιστορία της ομάδας, καμία αγάπη.

Δεν θα κόψουμε το γήπεδο για κανέναν λόγο. Εισιτήριο διαρκείας πήραμε φέτος, όχι να ενισχύσουμε το ταμείο του ιδιοκτήτη όπως βλακωδώς λέγεται, αλλά για να είμαστε κοντά και να απαλλαχθούμε από το καθημερινό άγχος της αναζήτησης εισιτηρίου. Και του χρόνου το ίδιο θα κάνουμε, και στο νέο γήπεδο το ίδιο.

Δεν είναι ότι δεν θέλουμε τα αποτελέσματα και τις καλές εμφανίσεις. Υπάρχει συναίσθηση, απόλυτη, για το μέγεθος της ομάδας, για τις απαιτήσεις που έχουμε από αυτή αλλά για τους κινδύνους που έχουμε να αντιμετωπίσουμε (αγωνιστικά, πάντα, μιλώντας).

Αλλά μέχρι τα πράγματα να φτιάξουν (αν φτιάξουν, γιατί δεν αποτελεί νομοτέλεια ότι ο Παναθηναϊκός θα επιστρέψει, μπορεί να μην επιστρέψει και ποτέ) θα είμαστε εκεί. Όπως και χιλιάδες άλλοι βέβαια. Μπορεί, όπως λέμε συχνά αστειευόμενοι στο γήπεδο, να παίρνουμε μέρος σε ένα γιγάντιο ψυχολογικό πείραμα και να μην μας το έχει πει κανείς. Μπορεί κάποιος να τεστάρει την ψυχική μας αντοχή, ή την παναθηναϊκή πίστη μας.

It’s ok. Θα το αντέξουμε. Όπως άντεξαν και άλλοι πριν από μας (τα παραδείγματα είναι άπειρα από το παγκόσμιο ποδοσφαιρικό στερέωμα). Και κριτική θα κάνουμε, πολλές φορές και άδικη. Και τα μπινελίκια μας θα ρίξουμε (το γήπεδο δεν είναι τόπος εξάσκησης της αστικής ευγένειας). Αλλά για να τα κάνουμε όλα αυτά, θα είμαστε παρόντες. Ενσώματα πάντα.

Με τα σώματά μας, λοιπόν, θα επιχειρήσουμε να κρατήσουμε όρθιο τον Παναθηναϊκό. Μέσα στο κρύο, στη βροχή, στη ζέστη, σ’ ένα γήπεδο 100 χρόνων, όπως αυτό της Λεωφόρου και όπου αλλού χρειαστεί. Δεν θα μας υποχρεώσει κανείς. Μόνοι μας θα το κάνουμε, πολλοί και πολλές. Αν έρθουν τίτλοι έχει καλώς. Αν δεν έρθουν, it’s not big deal. Πάλι εκεί θα είμαστε.

Δεν το χρωστάμε σε κανέναν άλλο παρά μόνο στην παιδική μας ηλικία την οποία δεν θα προδώσουμε ποτέ…

Αλλωστε, όπως λέει και το σύνθημα, “είμαστε από τη Λεωφόρο…”