ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΙΝΤΕΡΝΕΤ ΕΧΕΙ ΓΙΝΕΙ “ΤΕΛΕΙΩΣ ΣΚ@ΤΑ”;

Εδώ και ένα τέταρτο του αιώνα, ο καναδοβρετανός Κόρι Ντόκτοροου ασχολείται με την πολιτική σε θέματα τεχνολογίας. Ως δημοσιογράφος-blogger, ακτιβιστής και σύμβουλος σε ζητήματα θεσμικού πλαισίου, αλλά και πολυγραφότατος συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας. Δεν του φαίνεται καθόλου περίεργο όταν ακούει για «πλατφόρμες που κάνουν φριχτά πράγματα». Από ένα σημείο και μετά, όμως, άρχισε να παρατηρεί μια αλλαγή: αντί αυτές οι κακές πρακτικές να είναι προοίμιο της κατάρρευσης των μεγάλων εταιρειών που τις εφαρμόζουν, εκείνες είτε δεν επηρεάζονται καθόλου είτε γίνονται πιο κερδοφόρες. Συμπέρανε ότι αυτό που έχει αλλάξει ότι πλέον δεν υπάρχουν συνέπειες όταν είσαι άθλιος, ίσως δε αυτό να είναι κι ένα (όχι τόσο καλά) κρυμμένο μυστικό επιτυχίας. «Οι χειρότεροι άνθρωποι που κάνουν τα χειρότερα πράγματα, βγάζουν και τα περισσότερα λεφτά». 

Ένας φίλος του, ερευνητής-δημοσιογράφος, το συμπύκνωσε όλο αυτό σε μια φράση: «Δε θα συγχωρήσω ποτέ αυτό που έκαναν στο κομπιούτερ μου». Κι ο Ντόκτοροου συμφωνεί πώς πρόκειται για μια εξαιρετική σύνοψη όταν αναφέρεσαι σε ανθρώπους όπως ο καταδικασμένος «βασιλιάς των κρυπτονομισμάτων, Σαμ Μπάνκμαν-Φριντ ή ο Σαμ Άλτμαν του Open AI, «ψεύτες που θέτουν σε κίνδυνο ολόκληρη την οικονομία και εξαπατούν τους ανθρώπους λέγοντας ψέματα για την τεχνολογία». 

Εκείνος όμως είναι θυμωμένος με τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Γιατί, στην πραγματικότητα, είναι το πολιτικό περιβάλλον που έχει δημιουργήσει έναν κόσμο στον οποίο όσο χειρότερα ενεργείς, τόσο καλύτερα τα πας. «Αυτοί που μας αντιπροσωπεύουν, δεν κάνουν τίποτα. Όταν μάλιστα συνειδητοποιείς ότι τίποτα απ’ όσα συμβαίνουν τα τελευταία 20 χρόνια δεν αποτελεί έκπληξη, το πράγμα γίνεται χειρότερο». Ο Ντόκτοροου λέει ότι έχουν προειδοποιήσει πολλές φορές τους πολιτικούς π.χ. για τις συνέπειες της κατάργησης της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας. Κι εκείνοι φυσικά τους αγνόησαν. 

Έχεις ποτέ καλό ίντερνετ στη μέση του δάσους; 

Πιστεύει ότι όσο κωφεύουμε στα ζητήματα διαφθοράς, θεωρώντας την περίπου δεδομένη, τόσο θα αντιμετωπίζουμε τις συνέπειές της ακόμα και σε πεδία που δεν φανταζόμασταν. Φέρνει ως παράδειγμα τα «τέσσερα εκατομμύρια κομμάτια ανθρώπινων περιττωμάτων στα βρετανικά πλεύσιμα ύδατα» που έκαναν πέρσι παραλίες και ποτάμια ακατάλληλα για κολύμπι, θέτοντας εν αμφιβώλω ακόμα και την καταλληλότητα του πόσιμου νερού στη Μεγάλη Βρετανία. 

Καλή αναλογία για να έρθουμε στον όρο που επινόησε και που αποτέλεσε μια από τις λέξεις της χρονιάς στις ανασκοπήσεις των προηγούμενων εβδομάδων: “enshittification” // «σκατοποίηση», όσο αδόκιμο ή κακόηχο κι αν ακούγεται στα ελληνικά. «Αυτή η λέξη είναι ίσως το λιγότερο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας. Γράφω κάθε μέρα, επινοώ λέξεις και παίζω με αυτές. Το κάνω μάλιστα στ’ αγγλικά που είναι μια αστεία γλώσσα αφού δεν υπάρχει σωστό ή λάθος, υπάρχει απλώς ο τρόπος που τα μιλάμε. Αφορμή για το “enshittification” ήταν κάτι διακοπές με την οικογένειά μου στο Πουέρτο Ρίκο. Νοικιάσαμε μια ρουστίκ καλύβα μέσα στο δάσος, αλλά όπως φαντάζεσαι το ίντερνετ ήταν χάλια. Δεν μπορούσαμε να βρούμε καμιά πληροφορία γιατί π.χ. ανοίγαμε το Trip Advisor κι επρεπε να φορτώσει 70 trackers προτού μας δείξει οποιοδήποτε περιεχόμενο. Όλη αυτή η διαδικασία με εκνεύρισε. Ε και μπήκα στο Twitter κι έγραψα: “Το TripAdvisor είναι ο πιο άθλιος ιστότοπος που έχω χρησιμοποιήσει ποτέ”. Γράφοντας μάλιστα “enshittification”, είδα ότι ήταν μια λέξη που οι υπόλοιποι χρήστες βρήκαν διασκεδαστική. Αυτό με έκανε τελικά να την καθιερώσω». 

Έγινε μάλιστα τόσο δημοφιλής που αποτέλεσε και τον τίτλο του βιβλίου του που κυκλοφόρησε στις αρχές Οκτωβρίου κι επίσης φιγούραρε σχεδόν σε όλες τις λίστες με τα κορυφαία non-fiction του 2025. Με την πολύ χαρακτηριστική εικονογράφηση και τον υπότιτλο: «Γιατί όλα ξαφνικά έγιναν χειρότερα και τι να κάνουμε γι αυτό…».

Πώς συνέβη ο αργός θάνατος του καλού ίντερνετ;

Ο Ντόκτοροου περιγράφει τον «αργό θάνατο του καλού ίντερνετ» σε τρία στάδια. Αλλά πρώτα τον ορίζει ζητώντας να ανακαλέσουμε την τυπική, καθημερινή περιήγησή μας. Θα δούμε κατά ριπάς χορηγούμενες αναρτήσεις για προϊόντα που δεν χρειαζόμαστε, θα βομβαρδιστούμε από influencers με ριλάκια που δε ζητήσαμε. Κι από την άλλη, θα δούμε πολύ αραιά posts πραγματικής ζωής (που μάλλον μας ενδιαφέρουν περισσότερο), θαμμένα κάτω από τόσο πολύ περιεχόμενο που δεν έχει καμία αξία. Κι αυτό είναι πια μόνιμη κατάσταση σε κάθε μεγάλη διαδικτυακή πλατφόρμα. 

Πώς χάλασε λοιπόν το ίντερνετ; Στάδιο πρώτο: Προσέλκυση χρηστών, οι οποίοι αρχικά πληρώνουν καθόλου ή κάτω από το κόστος, αλλά σταδιακά εγκλωβίζονται ώστε να τους είναι αληθινά δαπανηρό να αλλάξουν την υπηρεσία / Στάδιο δεύτερο: Προσέλκυση επιχειρήσεων-πελατών που διαμορφώνουν ανενόχλητοι μοτίβα όπως π.χ. η πολιτική αποτελεσμάτων της Amazon (το top link φτάνει συχνά να είναι μέχρι και 29% ακριβότερο από το καλύτερο link της λίστας, το οποίο συνήθως βρίσκεται κατά μέσο όρο 17 θέσεις παρακάτω, φυσικά στη δεύτερη οθόνη) / Στάδιο τρίτο: η σταδιακή αφαίρεση αξίας από την παρεχόμενη υπηρεσία που γίνεται χειρότερη για να μεγαλώνει το περιθώριο κέρδους. 

Ο Ντόκτοροου ήταν πολύ ευγενικός ώστε να σπάσει ένα εμπαργκο συνεντεύξεων που για προσωπικούς λόγους έχει επιβάλλει στον εαυτό του για μερικούς μήνες. Και ήταν αρκετά πρόθυμος, παρότι είχε μόλις χάσει την πτήση του, να κάνουμε τη συνέντευξη εγώ στο σαλόνι μου στο κέντρο της Αθήνας κι εκείνος στο πίσω κάθισμα ενός ταξί. Όπως θα διαπιστώσετε, και σίγουρα αντιλήφθηκε κι ο οδηγός, ο λόγος του είναι κάτι παραπάνω από χειμαρρώδης. Μοιάζει με εκείνους τους ρομαντικούς, αν έχουν απομείνει τέτοιοι, που πιστεύουν στην ουτοπία της πρώτη εποχής του διαδικτύου και τώρα το βλέπουν να «έχει γίνει τελείως σκατά». Αλλά δεν μεμψιμοιρεί, έχει πολύ έτοιμες απαντήσεις για το τι μπορεί να διορθωθεί. Στην ουσία έχει πολύ έτοιμες προτάσεις για να διορθώσουμε τον σύγχρονο τρόπο ζωής που τόσο εξαρτάται από το ίντερνετ…

«Ξέρετε, όταν ξεκίνησε το διαδίκτυο, υπήρχε μεγάλο ενδιαφέρον για την ιδέα της αποδιαμεσολάβησης. Δεν μας άρεσαν αυτοί οι μεσάζοντες. Μισούσαμε το γεγονός ότι, περίπου 4 ή 5 εταιρείες αποφάσιζαν για τη μουσική ή το σινεμά κοκ. Προσοχή, χρησιμοποιώ τις υπηρεσίες άλλων ανθρώπων επειδή ακόμα κι αν μπορούσα να κάνω όλα αυτά τα πράγματα που προσφέρουν, θέλω να επικεντρωθώ σε εκείνα που εγώ είμαι πραγματικά καλός και μου αρέσουν, και να τους αφήσω τα υπόλοιπα. Π.χ. ως συγγραφέας φυσικά κι εκτιμώ τους τυπογράφους, εκδότες, βιβλιοπώλες και διανομείς που συμμετέχουν στη δουλειά της μεταφοράς εργασίας από έναν συγγραφέα σε έναν αναγνώστη. Το πρόβλημα είναι ότι όταν ο μεσάζων αποκτά υπερβολική δύναμη και σφετερίζεται τη σχέση που υποτίθεται ότι διευκολύνει. Ο φίλος μου ο Tim Wu (σ.σ. ο άνθρωπος που επινόησε τον όρο “net neutrality”, σταυροφόρος κατά των μονοπωλίων και σύμβουλος Μπάιντεν σε θέματα τεχνολογίας κι ανταγωνισμού) λέει ότι οι μεσάζοντες υποφέρουν από το σύνδρομο του πρωταγωνιστή. Δηλαδή στο προηγούμενο παράδειγμα, φτάνουμε να λέμε ότι ο συγγραφέας υπάρχει, επειδή υπάρχει το TikTok. Ίσως, αλλά σίγουρα ισχύει το αντίστροφο. Το TikTok υπάρχει για να διευκολύνει τις σχέσεις μεταξύ δημιουργών και κοινού. Οι δημιουργοί και το κοινό δεν υπάρχουν για να εμπλουτίσουν το TikTok. 

Όλες αυτές οι εταιρείες τεχνολογίας σταμάτησαν να βοηθούν κι άρχισαν να στραγγαλίζουν. Καταναλωτές, κοινό, συγγραφείς, ερμηνευτές και πάσης φύσεως δημιουργούς, ακόμα κι επιβάτες ή οδηγούς ταξί. Γι’ αυτό κατηγορώ τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Επειδή δημιούργησαν το περιβάλλον όπου οι εταιρείες μπορούσαν να αγοράζουν τους ανταγωνιστές και να κοροϊδεύουν τους εργαζομένους τους, να αιχμαλωτίζουν τις ρυθμιστικές αρχές και να εμποδίζουν την είσοδο νέων εταιρειών στην αγορά».

 

Big Tech: Προσοχή στους επιτήδειους, έχουν κίνητρο…

Σε μια πρόσφατη συνέντευξή του στον Guardian, ο Ντόκτοροου κάπως γλαφυρά είπε ότι αν είχε να παραθέσει δείπνο σε κάποιο από τα golden boys του big tech, στο τέλος της βραδιάς θα μετρούσε τα κουτάλια γιατί θεωρούσε πολύ πιθανό να του τα έχουν κλέψει. Χαμογελά όταν του το υπενθυμίζω και λέει ότι πρέπει να κοιτάξουμε στην κορυφή της πυραμίδας. Και να δούμε, σε βάθος χρόνου, τη συνολική εικονα. «Ας πούμε, προφανώς, ο Έλον Μασκ επιτάχυνε τον μετασχηματισμό του Twitter προς το χειρότερο ως Χ, αλλά ή πλατφόρμα ήταν ήδη χαλασμένη. Ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ από την ημέρα που πήρε το πρώτο του επενδυτικό δολάριο, έχει ελέγξει την πλειοψηφία των μετόχων με δικαίωμα ψήφου κι έτσι ενώ ο ίδιος υποσχόταν τον μετασχηματισμό του Facebook σε ένα μέρος που θα ήταν σαν το MySpace αλλά χωρίς να μας κατασκοπεύει και να μας δείχνει διαφημίσεις, τελικά δημιούργησε μια υπηρεσία που και μας κατασκοπεύει και μας δείχνει τις περισσότερες διαφημίσεις από κάθε άλλη πλατφόρμα». 

Ο Ντόκτοροου μας καλεί να είμαστε πολύ επιφυλακτικοί με όλους αυτούς τους «οραματιστές» που μιλούν τόσο σπουδαία για το πόσο ενδιαφέρονται και αλλάζουν τον κόσμο προς το καλύτερο. Και στη συνέχεια γίνεται οδοστρωτήρας, πάντα στο πίσω κάθισμα του ταξί που επιστρέφει από το LAX…«Δεν νομίζω λοιπόν ότι έχει να κάνει με την προσωπικότητά τους. Νομίζω ότι έχει να κάνει με τα κίνητρα. Και υπάρχει μια αστεία ειρωνεία εδώ, γιατί οι άνθρωποι που ισχυρίζονται ότι είναι οι μεγαλύτεροι οπαδοί του καπιταλισμού π.χ. οι συντηρητικοί στα δεξιά του πολιτικού φάσματος, λένε πάντα αυτή τη φράση. Λένε ξανά και ξανά ότι τα κίνητρα έχουν σημασία, σωστά; Λένε “ω, αν δώσεις στους ανθρώπους κοινωνική πρόνοια ακόμα κι αν δεν εργάζονται, θα γίνουν τεμπέληδες”. Λένε “ω, αν η ασφαλιστική εταιρεία σου επιτρέψει να δεις γιατρό και δεν σε χρεώσει 20 δολάρια ως αυτό που αποκαλούν “συμμετοχή”, τότε απλώς θα σπαταλάς τον χρόνο του γιατρού σου ενώ δεν χρειάζεται πραγματικά να τον δεις”. Κι όμως, όταν λες σε αυτούς τους ανθρώπους ότι αν αφήσεις ανενόχλητα τα αφεντικά να πηδήξουν τους εργαζομένους τους, τότε θα τους κλέψουν τους μισθούς, σου απαντάνε “ω, όχι, τα κίνητρα δεν έχουν σημασία”. Άρα τα κίνητρα έχουν σημασία μόνο όταν πρόκειται για φτωχούς ανθρώπους που προσπαθούν να επιβιώσουν. Τα κίνητρα δεν έχουν σημασία όταν πρόκειται για πλούσιους που προσπαθούν να κλέψουν φτωχούς».

 

Κι αν η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι απλά ένα ωραίο παραμύθι;

Η κουβέντα πάει αναπόφευκτα στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Ο Ντόκτοροου έχει αιρετική προσέγγιση. Δεν πιστεύει ότι αυτές οι μεγάλες εταιρείες βρίσκουν την Τεχνητή Νοημοσύνη τεχνολογικά ενδιαφέρουσα. Αλλά ότι η Google, το Facebook και οι υπόλοιποι απέκτησαν τέτοια εμμονή με το ΑΙ, επειδή αυτός ήταν ένας τρόπος για να λένε στους επενδυτές τους μια καινούρια ιστορία. Η Google, ας πούμε, έχει το 90% της αγοράς αναζήτησης, πόσο παραπάνω να το φτάσει; Δεν υπάρχει περίπτωση να προσελκύσει περισσότερες αναζητήσεις. Πώς θα διατηρήσει όμως υψηλό τον λόγο τιμή προς κέρδη; Πώς η μετοχή της θα παραμείνει τόσο ρευστή ώστε να τη δέχονται οι άνθρωποι σαν να ήταν χρήματα. Κι έτσι να μπορεί να προσφέρει μετοχές αν θέλει να αγοράσει εταιρείες ή να προσλάβει στελέχη. Ο Ντόκτοροου θεωρεί ότι έτσι είναι σαν να τυπώνεις χρήματα εντός της επιχείρησής σου, ανανεώνοντας το ενδιαφέρον των επενδυτών εφόσον έχεις φτάσει σε ένα σημείου κορεσμού όσον αφορά την ανάπτυξη. Τα στελέχη πάντα χρειάζονται ένα νέο αφήγημα. 

«Δείτε τη συνεχή κόντρα Facebοok-Google. Το λανσάρισμα του Google Plus έστειλε ένα μήνυμα με σκοπό να πάρει όλα τα χρήματα του Facebook. Και μετά το Facebook έκανε τη στροφή στο βίντεο, λέγοντας “ω, πολύ ωραία, θα κλέψουμε το YouTube”. Ακολούθησε το Metaverse, η ιδέα του web 3.0, το blockchain κρυπτονομισμάτων, τα NFTs, τα XR και AR, και μετά είχαμε την Τεχνητή Νοημοσύνη, που τώρα κάποιοι τη λένε και υπερ-νοημοσύνη. Το θέμα είναι πάντα να υπάρχει μια νέα ιστορία. 

Προσωπικά δε νομίζω ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να κάνει τη δουλειά σου ή τη δουλειά μου ή τη δουλειά αυτού που οδηγεί αυτό το αυτοκίνητο. Αλλά νομίζω ότι μπορούν να πειστούν τα αφεντικά μας. Κι αυτή είναι μια άλλη προσέγγιση για να δει κανείς την ιστορία της Τεχνητής Νοημοσύνης. Δεν είναι ότι θα γίνουμε Θεοί. Δεν είναι ότι θα αποκτήσουμε ξαφνικά μια ζωή μόνο με ελεύθερο χρόνο ή ότι το AI θα θεραπεύσει τον καρκίνο και θα λύσει την κλιματική κρίση. Απλώς τα μονοπώλια χρειάζονται μια ιστορία αναγέννησης, και τα αφεντικά λατρεύουν να μην πληρώνουν τους εργαζόμενους και να τους αντικαθιστούν με αυτοματοποίηση (…κι επίσης είναι και κάπως ηλίθιοι)».

Άραγε, τα πράγματα θα ήταν καλύτερα, αν το big tech είχε ακολουθήσει το συνδρομητικό μοντέλο π.χ. την τελευταία εικοσαετία; Θα ήταν διαφορετικά αν π.χ. η Google χρέωνε για τις αναζητήσεις αντί να βασιστεί σε ένα μοντέλο προσανατολισμένο στη διαφήμιση που σταδιακά χάλασε ανεπανόρθωτα την ποιότητα των αποτελεσμάτων με τις γνωστές κοινωνικοπολιτικές συνέπειες που αντιμετωπίζουμε εδώ και μια δεκαετία; Με δυο λόγια, το γνωστό αξίωμα “αν δεν πληρώνεις για το προϊόν, είσαι το προϊόν”. Ο Ντόκτοροου διαφωνεί. «Δεν είναι λίγες οι εταιρείες που το έκαναν και το προϊόν τους έγινε επίσης χάλια. Άρα, δε νομίζω ότι έχει να κάνει με το αν υπάρχουν συνδρομές. Η Apple, η Google, το Facebook συλλέγουν δεδομένα και μας κατασκοπεύουν χωρίς να τους βάζουν εμπόδια οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής. Συνεπώς, αν δεν πληρώνεις για το προϊόν, είσαι το προϊόν. Αλλα κι επίσης, αν πληρώνεις για το προϊόν, πάλι είσαι το προϊόν».

Γιατρέ σε παρακαλώ, μπορώ να έχω το καλό μου ίντερνετ πίσω;

ΟΚ, ωραία όλα αυτά, αλλά τι κάνουμε; Μπορούν ως δια μαγείας να πάψουν να είναι τόσο σημαντικοί άνθρωποι σαν τον Μασκ, τον Μπέζος και τον Ζάκερμπεργκ που πια έχουμε όλοι την αίσθηση ότι ρυθμίζουν ποικιλοτρόπως τις ζωές μας; Πώς γίνεται να αλλάξει η συνθήκη που ο ίδιος ο Ντόκτοροου έχει περιγράψει πολύ εύστοχα ως “too big to fail, to big to care”; Εννοώντας ότι οι γιγάντιες εταιρείες του big tech είναι πια πολύ μεγάλες για να αποτύχουν, αλλά και πολύ μεγάλες, επίσης, για να νοιάζονται για τις υπηρεσίες που μας προσφέρουν; 

Κάθε χρόνο τέτοιες μέρες, εμφανίζονται εν είδει resolution οδηγίες για το πώς να εγκαταλείψουμε ή έστω να μειώσουμε τα σόσιαλ. Αλλά, ας μην κρυβόμαστε, ελάχιστοι το κάνουμε. Γιατί; «Γιατί όσο ισχύει ότι αγαπάς τους φίλους σου (και την επαφή μαζί τους) περισσότερο από τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ, τότε μένεις», είναι η υπέροχη απάντηση του Ντόκτοροου που βάζει και μια άλλη διάσταση. «Κι, επίσης, όποιος πιστεύει ότι μπορούμε χωρίς ψηφιακά εργαλεία να οργανώσουμε διεθνή μαζικά κινήματα για να αντισταθούμε στη γενοκτονία, στο κλιματικό επείγον, στον αυταρχισμό και τον φασισμό που αναδύονται απαντού, ας δοκιμάσει να περάσει μια δυο νύχτες με θερμοκρασία υπό του μηδενός και μόνο έναν κουβά με πάστα σιταριού στη διάθεσή του και μετά να μας μιλήσει για την εμπειρία του. Γιατί αυτή είναι η αναλογία». 

Άρα; Παραδόξως ο Κόρι Ντόκτοροου είναι αισιόδοξος. Και το οξύμωρο είναι ότι βασίζει την αισιοδοξία του στον Ντόναλντ Τραμπ (!) και τους δασμούς του. «Ο μόνος τρόπος για να σπάσουν αυτά τα αμερικανικά μονοπώλια είναι να απαλλαγεί η Ευρωπαϊκή Ένωση από την οδηγία για τα πνευματικά δικαιώματα. Γιατί να μην το κάνει, από την στιγμή που ο Ντόναλντ Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι η Αμερική δεν έχει συμμάχους, δεν έχει εμπορικούς εταίρους, έχει μόνο αντιπάλους. Κι ο τρόπος που ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει εμπορικό πόλεμο είναι επιβάλλοντας δασμούς και διατάζοντας τις αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας να κλείσουν την τεχνολογία ξένων υπηρεσιών που δεν του αρέσουν. Ας πούμε, όταν εκδόθηκε ένταλμα σύλληψης για τον Μπένιαμιν Νετανιάχου, η Microsoft έκοψε το Outlook του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Κι έχασαν όλα τα έγγραφά, τα email, τα ημερολόγια και τις διευθύνσεις τους. Ουσιαστικά, τους κατέστρεψαν ψηφιακά. Κι αυτό είναι ένα ακόμα επιχείρημα που χρησιμοποιούν στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο, υποστηρίζοντας ότι πρέπει να απομακρυνθούμε από την αμερικανική τεχνολογία. Γι΄αυτό υπάρχει όλο αυτό το ενδιαφέρον για την κατασκευή του euro stack, για εναλλακτικές λύσεις ανοιχτού κώδικα σε σχέση με τα αμερικανικά τεχνολογικά προϊόντα. Αλλά ο μόνος τρόπος να λάβουμε δεδομένα και να τα φέρουμε σε ευρωπαϊκούς διακομιστές είναι το jailbreaking. Πρέπει λοιπόν να απαλλαγούμε από την οδηγία περί πνευματικών δικαιωμάτων. Και τα διακυβεύματα είναι πραγματικά υψηλά για να το κάνουμε».

Για να το εξηγήσει, επαναφέρει το παράδειγμα της μετάβασης από το Myspace στο Facebook. «Ο Ζάκερμπεργκ χρειαζόταν έναν τρόπο να απομακρύνει τον κόσμο από το Myspace που είχε ήδη αρχίζει να κουράζει και στην πορεία, μάλιστα, το απέκτησε κι ένας δισεκατομμυριούχος ονόματι Μέρντοχ που κανείς δεν συμπαθεί. Αλλά κανείς δεν ήθελε να χάσει τους φίλους του για να πάει στο Facebook. Παρόλο που το Facebook εκείνη την εποχή είχε καλύτερο περιβάλλον χρήστη και δεν σε παρακολουθούσε. Τι έκανε το Facebook; Έδωσε σε αυτούς τους χρήστες ένα bot, αυτοί με τη σειρά τους έδιναν σε αυτό το bot τα στοιχεία σύνδεσής και τον κωδικό πρόσβασής τους, κι αυτό πήγαινε στο Myspace αρκετές φορές την ημέρα, έπαιρνε όλα όσα τους περίμεναν στη ροή τους εκεί και τα έβαζε στην αντίστοιχη ροή τους στο Facebook, Όταν το Facebook μας το έκανε τότε κατάμουτρα, θεωρήθηκε πρόοδος. Αν το κάνουμε σήμερα στο Facebook, είναι πειρατεία. Γιατί η αντίστροφη μηχανική έχει απαγορευθεί. Κι εδώ μπαίνει ο Τραμπ που λέει π.χ. στην Ευρώπη “θα σας χτυπήσουμε με δασμούς”, τους οποίους έχει ήδη εφαρμόσει. Έτσι δημιουργείται ένα παράδειγμα που αν κάποιος πει ότι πρέπει να κάνετε αυτό που σας λέω ή θα κάψω το σπίτι σας και μετά το κάψει έτσι κι αλλιώς, δεν χρειάζεται να συνεχίσετε να κάνετε αυτό που σας λέει». 

Ο Ντόκτοροου θεωρεί ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσαν να βγάλουν πολλά χρήματα κατασκευάζοντας διαλειτουργικά προϊόντα. Εφαρμόζοντας το προαναφερθέν jailbreaking, υπερπηδώντας δηλαδή στην ουσία τα εμπόδια που επιβάλλει το λογισμικό π.χ. στα προϊόντα της Apple. Με αυτόν τον τρόπο, ευρωπαϊκές εταιρείες θα μπορούσαν να πάρουν μερίδιο από την πίτα των 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων που κερδίζει η Apple ετησίως «φυλακίζοντας» συναλλαγές και πληρωμές εντός του App Store, χωρίς να συμμορφώνεται στις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να το ανοίξει. 

«Ένα ανάλογο disruption συνέβη με την ηλιακή ενέργεια. Η Ευρώπη έτρεξε μπροστά από τους κλιματικούς της στόχους και την υιοθέτησε επειδή την απείλησε ένας τρελός δικτάτορας, ο Βλαντιμίρ Πούτιν. Έτσι, η ιδέα της ηλιακής ενέργειας στην Ευρώπη μετατράπηκε από κάτι αδιανόητο σε κάτι απαραίτητο. Και συνέβη πολύ γρήγορα. Η Ευρώπη, από 10 χρόνια πίσω στους κλιματικούς της στόχους, βρέθηκε 15 χρόνια μπροστά τους. Σήμερα ένας άλλος επίσης τρελός δικτάτορας απειλεί την ασφάλεια της Ευρώπης. Μέσω του jailbreaking μπορούμε να αντιδράσουμε στους αμερικανικούς δασμούς, να χρηματοδοτήσουμε την τεχνολογική ανάπτυξη στην Ευρώπη και να ανακτήσουμε ψηφιακή κυριαρχία κi εθνική ασφάλεια έναντι τόσο της Κίνας όσο και της Αμερικής. Πιστεύω ότι ζούμε μια απίστευτη στιγμή. Εργάζομαι σε αυτό το ζήτημα εδώ και 25 χρόνια. Παντού όπου πήγαινα, μιλούσα με τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Έλεγαν, λοιπόν, αυτό ακούγεται υπέροχο, αλλά δεν υπάρχει περίπτωση να το κάνουμε επειδή ο εμπορικός εκπρόσωπος των ΗΠΑ θα μας χτυπούσε με δασμούς αν το κάναμε. Τώρα που το έκανε, έχουμε ανοιχτή μια σημαντική χαραμάδα. Και μπορούμε πια να ανοίξουμε ολόκληρη την πόρτα. Είμαι λοιπόν πολύ, πολύ αισιόδοξος…».