ΜΠΑΜΠ ΕΛ ΜΑΝΤΕΜΠ, ΜΑΛΑΚΚΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΣΤΕΝΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ… ΑΥΞΗΣΟΥΝ ΤΙΣ ΤΙΜΕΣ

Τα Στενά του Ορμούζ δεν τα γνώριζε ο μέσος πολίτης αυτού του κόσμου. Τα έμαθε, όταν έκλεισαν και εκτοξεύθηκαν οι τιμές του αργού πετρελαίου -άρα

Στον πλανήτη υπάρχουν κάποια σημεία που έχουν χαρακτηριστεί -και είναι διεθνώς γνωστά- ως maritime chokepoints. Δηλαδή, θαλάσσια σημεία συμφόρησης -ή αν προτιμάτε “στραγγαλισμού”.

Είναι στενά περάσματα που συνδέουν μεγάλους ωκεανούς ή θάλασσες και από αυτά εξαρτάται η παγκόσμια οικονομία και η ενεργειακή ασφάλεια.

Πράγμα που σημαίνει πως αν κάποιος κλείσει ένα από αυτά, οι συνέπειες είναι άμεσες σε όλον τον κόσμο, μέσω της εκτόξευσης στις τιμές του πετρελαίου, τις καθυστερήσεις στις παραδόσεις προϊόντων και φυσικά, τις γεωπολιτικές κρίσεις.

Tα νέα Στενά που απειλούν να κλείσουν οι Ιρανοί

Όπως αναφέρεται σε σχετική διπλωματική εργασία επιστημόνισσας του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς «δεδομένου ότι περισσότερα από τα 2/3 του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) μεταφέρονται μέσω θαλάσσιων διαδρομών, κρίσιμα περάσματα, όπως το Στενό του Ορμούζ, η Διώρυγα του Σουέζ και το Στενό της Μαλάκα χρησιμεύουν ως ουσιώδεις κρίκοι στο παγκόσμιο δίκτυο εφοδιασμού. Ωστόσο, αντιπροσωπεύουν επίσης, σημαντικά σημεία ευπάθειας, εκτεθειμένα σε κινδύνους από συγκρούσεις, κλιματική αλλαγή, πειρατεία και βλάβες υποδομών».

Τώρα, μπορείτε να καταλάβετε γιατί οι Ιρανοί απειλούν με τα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ, για συνέχεια του κλείσιμου των Στενών του Ορμούζ.

Για να έχουμε μια πλήρη εικόνα πώς μπορούν να εξελιχθούν τα πράγματα, ας δούμε τα πιο σημαντικά Στενά (ή πορθμούς) που επηρεάζουν την παγκόσμια οικονομία και ασφάλεια.

Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ

Οι Ιρανοί μόλις απείλησαν με τη δημιουργία ενός νέου μετώπου στον πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, εφόσον επιχειρήσουν χερσαία επέμβαση.

Είναι τα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ (Bab al-Mandab Strait), μια μικρή περιοχή 28 χιλιομέτρων, συνολικού πλάτους από 28 έως 32 χλμ στο στενότερο σημείο και μήκους από 110 έως 130 χλμ, μεταξύ της Υεμένης (βλ. Αραβική Χερσόνησος) και Τζιμπουτί (Αφρική).

Πρόκειται για το σημείο που πλοία από τη Μέση Ανατολή και την Ασία εισέρχονται στην Ερυθρά Θάλασσα, πηγαίνουν στη Διώρυγα του Σουέζ και φτάνουν στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Στην ουσία, είναι η μικρότερη διαδρομή που ενώνει την Ασία με τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη.

Από την “πύλη” προς τη Διώρυγα του Σουέζ περνούν κάθε χρόνο περί τα 25.000 πλοία (εμπορικά και με ανθρωπιστική βοήθεια για την Υεμένη), τουλάχιστον το 10% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και το 6% του φυσικού αερίου, μεταξύ πολλών άλλων αγαθών και των καλωδίων του διαδικτύου που φτάνουν στην Ασία και τη Μέση Ανατολή.

Τα Στενά Μπαμπ Ελ Μαντέμπ αναφέρονται ως “το πιο επικίνδυνο σημείο του αιώνα μας, όπου μπορεί να αρχίσει την όποια στιγμή ο Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος”, λόγω του εμφυλίου στην Υεμένη και των επιθέσεων των Χούθι, που αναγκάζουν πολλά πλοία να κάνουν το γύρο της Αφρικής.

Ουδόλως τυχαία, 11 χώρες έχουν δημιουργήσει στρατιωτικές βάσεις στο Τζιμπουτί (ΗΠΑ, Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία, Γερμανία, Ισπανία, Ρωσία, Κίνα, Ιαπωνία και Σαουδική Αραβία).

Διώρυγα του Σουέζ

Πρόκειται για τεχνητή διώρυγα που κατασκευάστηκε το 1869. “Διασχίζει” την Αίγυπτο και ενώνει τη Μεσόγειο με την Ερυθρά Θάλασσα και άρα τον Ατλαντικό με τον Ινδικό Ωκεανό. Επιτρέπει το εμπόριο, μεταξύ της Ευρώπης και της Ασίας, δίχως την πλεύση γύρω από την Αφρική.

Αν και κατασκευάστηκε από γαλλική εταιρεία και αρχικά ελεγχόταν από Βρετανούς και Γάλλους, από το 1956 ο έλεγχος και η διαχείριση του συγκεκριμένου maritime chokepoint, ανήκει αποκλειστικά στην Αίγυπτο, μέσω της Suez Canal Authority (SCA).

Το συνολικό της μήκος είναι 193 χιλιόμετρα, έχει μέγιστο πλάτος από 160 έως 200 μέτρα και βάθος από 12 έως 16 μέτρα. Τα διερχόμενα πλοία χρειάζονται περί τις 13 με 15 ώρες για να την περάσουν.

Ελέγχει, περίπου, το 10 με 12% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου (από πετρέλαιο έως καφέ), το οποίο είχε παραλύσει τον Μάρτιο του 2021, όταν το πλοίο εμπορευματοκιβωτίων Ever Given (μήκους 400 μέτρων) προσάραξε λόγω ισχυρών ανέμων και έφραξε τη διώρυγα για μια εβδομάδα,

Ήταν τότε που παρέλυσε για πρώτη φορά, η παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα και εκτοξεύθηκαν οι τιμές του πετρελαίου (φευ).

Στενά της Μαλάκκα

Τα Strait of Malacca (από την πόλη Malacca της Μαλαισίας, που μπορεί να αποδοθεί και με ένα “κάπα”, αλλά μπορεί να μπερδευτεί το Google) βρίσκονται μεταξύ Ινδονησίας, Μαλαισίας και Σιγκαπούρης, χώρες που βάσει της Σύμβασης του Δικαίου της Θάλασσας οφείλουν να διατηρούν την ασφαλή ναυσιπλοΐα στην περιοχή.

Έχουν συνολικό μήκος 800 χιλιόμετρα και βάθος 23 μέτρων.

Αποτελούν την πιο επιμήκη θαλάσσια οδό στον κόσμο, καθώς συνδέουν τη θάλασσα του Ανταμάν (νοτιοανατολικά του κόλπου της Βεγγάλης, νότια της Μιανμάρ και δυτικά της Ταϊλάνδης) με τη Νότια Κινεζική Θάλασσα (βλ. Ειρηνικός Ωκεανός).

Από εκεί περνά το 70% των κινεζικών εισαγωγών σε πετρέλαιο, τα 2/3 του ενεργειακού εφοδιασμού της Νότιας Κορέας και το 60% της Ιαπωνίας.

Παγκοσμίως, τα Στενά της Μαλάκα ελέγχουν ποσοστό από 25 έως 30% του θαλάσσιου εμπορίου, κάθε χρόνο. Είναι το δεύτερο μεγαλύτερο ποσοστό μετά τα Στενά του Ορμούζ, με περισσότερα από 70.000 πλοία διέρχονται, κάθε χρόνο, από την περιοχή.

Η Ινδία ελέγχει την είσοδο από τα νησιά Ανταμάν και Νίκομπαρ.

Στενά των Δαρδανελίων και του Βοσπόρου

Ο θαλάσσιος διάδρομος στο Βόσπορο (βλ. Κωνσταντινούπολη) είναι μήκους 30 χιλιομέτρων και περίπου 700 μέτρων πλάτους, με βάθος από 36 έως 124 μέτρα. Αυτός στα Δαρδανέλια (βλ Ελλήσποντος) έχει από 61 έως 65 χιλιόμετρα μήκος, από 1.2 έως 6 χιλιόμετρα πλάτος και βάθος περί τα 55 μέτρα -το μέγιστο είναι τα 103.

Συνδέει Μαύρη Θάλασσα, με το Αιγαίο και τη Μεσόγειο -την Ασία, με την Ευρώπη και από εκεί με την Αφρική. Κατά μέσο όρο, 40.000 εμπορικά πλοία διέρχονται κάθε χρόνο από τα στενά που έχουν στρατηγική σημασία για τον ενεργειακό εφοδιασμό της Ευρώπης. Εξ ου και ιστορικά η σημασία τους ήταν τεράστια.

Βάσει της Συνθήκης του Μοντρέ (1936) η Τουρκία υποχρεούται να διατηρεί ανοιχτά τα στενά των Δαρδανελίων και του Βοσπόρου στη δωρεάν διέλευση μη τουρκικών, μη πολεμικών πλοίων με κάποιες επιπλέον πρακτικές προϋποθέσεις. Την ίδια ώρα, τα Στενα αυτά είναι η μόνη διέξοδος του ρωσικού στόλου από τη Μαύρη Θάλασσα στη Μεσόγειο.

Διώρυγα του Παναμά

Ο τεχνητός δίαυλος μεταξύ Ατλαντικού και Ειρηνικού Ωκεανού θεωρείται από τα πιο μεγάλα έργα μηχανικής. Έχει μήκος 82 χιλιομέτρων και θεωρείται ο πιο σπουδαίος για τη ναυτιλία, σε ό,τι αφορά τις θαλάσσιες μεταφορές, μετά τη Διώρυγα του Σουέζ, καθώς είναι κρίσιμος για το εμπόριο μεταξύ ΗΠΑ και Ασίας.

Από εκεί περνά το 5 με 6% του συνολικού παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, κάθε έτος.

Κατασκευάστηκε κυρίως, από τις ΗΠΑ (1904-1914), αφού προηγουμένως είχαν αποτύχει Γάλλοι.

Ενώνει τη βόρεια ακτή του Ατλαντικού με τη νότια του Ειρηνικού, με σύστημα δεξαμενών, που ανυψώνει τα πλοία 26 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, στην τεχνητή λίμνη Γκατούν, πριν τα “προσθαλασσώσει” στον αντίθετο ωκεανό.

Καθημερινά μπορούν να περνούν τη διώρυγα έως 50 πλοία, που καταβάλλουν τέλη, βάσει της χωρητικότητας τους.

Η διώρυγα θεωρείται “ουδέτερη ζώνη” και είναι ανοιχτή για τη ναυσιπλοΐα όλων των κρατών. Ελέγχεται, λειτουργεί και συντηρείτε από την Αρχή της Διώρυγας του Παναμά (Autoridad del Canal de Panamá -ΑCP), με ιδιωτικές εταιρείες να εξυπηρετούν στα λιμάνια.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει, είναι η κλιματική αλλαγή και η ξηρασία, που μειώνουν τη στάθμη του νερού στη διώρυγα. Έτσι, περιορίζεται ο αριθμός των πλοίων που μπορούν να περάσουν.

Στενά του Γιβραλτάρ

Αν αναρωτιέστε γιατί κανείς δεν έφτιαξε μια γέφυρα να ενώνει την Ευρώπη με την Αφρική, μέσω της ένωσης της Ισπανίας με το Μαρόκο, μολονότι χωρίζουν αυτές τις χώρες τα μόλις 14 χιλιόμετρα πλάτους και περίπου 60 χλμ μήκους των Στενών του Γιβραλτάρ (εν τω μεταξύ, παραπλεύρως, υπόγειο τούνελ 50 χλμ έχει ενώσει τη Μεγάλη Βρετανία και τη Γαλλία), ιδού οι απαντήσεις.

Κατ’ αρχάς, το βάθος φτάνει έως τα 900 μέτρα και υπάρχουν ισχυρά υπόγεια ρεύματα, που θα απειλούσαν την όποια κατασκευή. Τούνελ δεν μπορεί να δημιουργηθεί στο βυθό, καθώς αποτελείται από σκληρούς βράχους που κάνουν πολύ δύσκολη τη γεώτρηση, ενώ η περιοχή, γενικά, θεωρείται σεισμογενής.

Έτσι, η μοναδική φυσική είσοδος/έξοδος της Μεσογείου προς τον Ατλαντικό Ωκεανό, ο πορθμός που χωρίζει το Γιβραλτάρ και την Ιβηρική Χερσόνησο από το Μαρόκο και τη Θέουτα, στην Αφρική παραμένει open και διαχειρίζεται από το 5 έως το 10% του παγκοσμίου θαλάσσιου εμπορίου, ετησίως.

Πάμε τώρα, στο ποιος τα ελέγχει. Η άκρη της χερσονήσου του Γιβραλτάρ είναι υπερπόντιο βρετανικό έδαφος, με τους Βρετανούς να παίζουν καθοριστικό ρόλο στα γεωστρατηγικά της περιοχής. Η βόρεια ακτή του στενού “βρέχει” την Ισπανία και η νότια το Μαρόκο. Η διαχείριση τώρα, της ναυσιπλοΐας γίνεται με βάση το διεθνές δίκαιο.