Άρειος Πάγος – Δάνεια Ν. Κατσέλη: Τι αλλάζει στις δόσεις και στους τόκους των δανείων

Με μια απόφαση με μεγάλη πρακτική σημασία για χιλιάδες υπερχρεωμένα νοικοκυριά, η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου έβαλε τέλος στο πολυετές μπέρδεμα γύρω από τον τρόπο υπολογισμού των τόκων στα δάνεια που έχουν ρυθμιστεί μέσω του νόμου Κατσέλη.

Με ισχυρή πλειοψηφία 35 δικαστών, το ανώτατο δικαστήριο έκρινε ότι ο τόκος δεν μπορεί να υπολογίζεται στο σύνολο της οφειλής, αλλά μόνο πάνω στη μηνιαία δόση που έχει ορίσει το δικαστήριο στη ρύθμιση.

Η απόφαση αφορά περίπου 350.000 δανειολήπτες και οδηγεί σε σημαντική μείωση των μηνιαίων επιβαρύνσεων.

Μέχρι τώρα, τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης υπολόγιζαν τον τόκο πάνω στο συνολικό υπόλοιπο του δανείου, ακόμη κι αν υπήρχε δικαστική ρύθμιση. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα υψηλότερες μηνιαίες δόσεις, δυσανάλογες επιβαρύνσεις για ευάλωτα νοικοκυριά, συσσώρευση νέων χρεών και πίεση προς τους δανειολήπτες με «φουσκωμένα» ποσά.

Καθοριστικό ρόλο στην πιλοτική δίκη είχε η παρέμβαση της ΕΚΠΟΙΖΩ, η οποία ανέδειξε ότι ο συγκεκριμένος τρόπος υπολογισμού δεν προβλέπεται από τον νόμο και οδηγεί σε καταχρηστικές πρακτικές.

Τι αλλάζει από εδώ και πέρα

Η απόφαση του Αρείου Πάγου – η οποία αναμένεται να καθαρογραφεί και να δημοσιευθεί άμεσα – δεσμεύει όλα τα δικαστήρια της χώρας. Στην πράξη, τράπεζες και servicers υποχρεώνονται:

• να επανυπολογίσουν τους τόκους με βάση τη μηνιαία δόση,
• να αναπροσαρμόσουν τις υφιστάμενες ρυθμίσεις,
• να συμψηφίσουν ποσά που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως,
• να αποστείλουν νέα δοσολόγια με χαμηλότερες δόσεις στους δανειολήπτες.

Σύμφωνα με την ΕΚΠΟΙΖΩ, σε πολλές περιπτώσεις προκύπτουν επιστροφές χρημάτων ή σημαντικές μειώσεις υπολοίπων.

Παραδείγματα

Με την αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού προφανώς και προκύπτουν μεγάλες διαφορές στις δόσεις:

Παράδειγμα 1

• Οφειλή 100.000 € – επιτόκιο 3%
• Τόκος στο κεφάλαιο:
• ➝ 3.000 € τον χρόνο (250 € τον μήνα)
• Τόκος στη μηνιαία δόση (π.χ. 500 €):
• ➝ περίπου 15 € τον μήνα
• Διαφορά: 235 € λιγότερα κάθε μήνα

Παράδειγμα 2 – Εκτοκισμός 20ετίας (4,5% – 5%)

• Οφειλή 50.000 €
• Τόκος στο κεφάλαιο: ~308 € / μήνα
• Τόκος στη δόση: ~209 € / μήνα
• Όφελος: 99 € / μήνα
• Οφειλή 100.000 €
• Τόκος στο κεφάλαιο: ~616 € / μήνα
• Τόκος στη δόση: ~417 € / μήνα
• Όφελος: 199 € / μήνα

Κομβική απόφαση

Νομικές πηγές τονίζουν ότι η ρύθμιση των δανείων που έχουν υπαχθεί στο Νόμο Κατσέλη δεν είναι τραπεζικό προϊόν, αλλά δικαστικά καθορισμένη υποχρέωση, η οποία πρέπει να λαμβάνει υπόψη την οικονομική δυνατότητα του οφειλέτη, την αξιοπρεπή διαβίωση και την αποφυγή ανατοκισμού.

Μάλιστα, εκτιμάται ότι η απόφαση έχει αναδρομικό χαρακτήρα, καθώς ερμηνεύει παλαιότερες δικαστικές αποφάσεις (2012, 2014, 2019).

Υπενθυμίζεται ότι και η τότε εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, Γεωργία Αδειλίνη, είχε ταχθεί υπέρ των δανειοληπτών, εισηγούμενη τον υπολογισμό τόκων μόνο στη μηνιαία δόση. Το θέμα έφτασε στην Ολομέλεια έπειτα από αντικρουόμενες αποφάσεις δικαστηρίων σε όλη τη χώρα, με αφετηρία το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων.

Οι ειδικοί συμβουλεύουν πλέον τους δανειολήπτες :

• να ελέγξουν τις δόσεις τους μετά την καθαρογραφή,
• να ζητήσουν επανυπολογισμό,
• να μην αποδέχονται προφορικές διαβεβαιώσεις,
• να απευθύνονται σε ενώσεις καταναλωτών ή νομικούς.

Η αντίδραση των τραπεζών

Την ίδια στιγμή, έντονη αναστάτωση επικρατεί στο πιστωτικό σύστημα, καθώς η απόφαση του Αρείου Πάγου για τον τρόπο υπολογισμού των τόκων δημιουργεί, σύμφωνα με τραπεζικά στελέχη, σοβαρό διαχειριστικό και οικονομικό κόστος, το οποίο χαρακτηρίζεται ήδη ως «βόμβα» για το πρόγραμμα κρατικών εγγυήσεων «Ηρακλής».

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, ενδεχόμενη αλλαγή στον τρόπο εκτοκισμού των δανείων που έχουν τιτλοποιηθεί στο πλαίσιο του «Ηρακλή» μπορεί να οδηγήσει σε απώλειες έως και 1 δισ. ευρώ στις προβλεπόμενες χρηματορροές των τιτλοποιήσεων. Οι απώλειες αυτές ανατρέπουν τα επιχειρηματικά σχέδια (business plans) των τιτλοποιήσεων, καθώς οι τίτλοι ανώτερης εξασφάλισης (senior notes) φέρουν την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου. Σε περίπτωση κατάπτωσης των εγγυήσεων, το κόστος μεταφέρεται άμεσα στον κρατικό προϋπολογισμό, δηλαδή στους φορολογούμενους.

Πέραν της άμεσης επίπτωσης στα χαρτοφυλάκια του «Ηρακλή», βαρύς αναμένεται να είναι ο λογαριασμός και για τις ίδιες τις τράπεζες, με εκτιμώμενη επιβάρυνση που προσεγγίζει τα 150 εκατ. ευρώ. Το ποσό αυτό αφορά τόσο τιτλοποιημένα δάνεια του νόμου Κατσέλη που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα κρατικών εγγυήσεων, όσο και «κόκκινα» στεγαστικά δάνεια που παραμένουν στους τραπεζικούς ισολογισμούς, αλλά και δάνεια του ίδιου νόμου που έχουν πωληθεί σε επενδυτές χωρίς να καλύπτονται από τον «Ηρακλή».

Τραπεζικές πηγές επισημαίνουν ακόμη ότι η συγκεκριμένη απόφαση εντείνει τις ανησυχίες ότι μπορεί να αποτελέσει δεδικασμένο για μελλοντικές διεκδικήσεις, οι οποίες δεν ευθυγραμμίζονται με τη φιλοσοφία και το πλαίσιο του πτωχευτικού δικαίου. Στο επίκεντρο των προβληματισμών βρίσκονται και άλλες διαδικασίες ρύθμισης οφειλών, όπως ο εξωδικαστικός μηχανισμός, όπου ενδεχόμενη επέκταση της ίδιας λογικής θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες εστίες αβεβαιότητας.

Ένα ακόμη επιχείρημα που προβάλλουν οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers) είναι ότι η σχέση αποπληρωμής των δανείων του νόμου Κατσέλη προς την αξία των ενεχύρων έχει μεταβληθεί δραστικά τα τελευταία χρόνια. Η σημαντική άνοδος των τιμών των ακινήτων έχει μειώσει, σε πολλές περιπτώσεις, το πραγματικό ρίσκο για τους δανειολήπτες, γεγονός που –κατά την άποψή τους– δεν αποτυπώνεται επαρκώς στις νέες παραμέτρους που εισάγει η δικαστική απόφαση.