Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων – Τελευταία ευκαιρία για τους ευάλωτους δανειολήπτες

Από το καλοκαίρι αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία στην Ελλάδα ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων, ένας νέος μηχανισμός που θα επιχειρήσει να δώσει πραγματική «ανάσα» σε χιλιάδες ευάλωτους δανειολήπτες που βρίσκονται ένα βήμα πριν χάσουν το σπίτι τους από πλειστηριασμό ή πτώχευση.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του οικονομικού επιτελείου, ο Φορέας φιλοδοξεί να καταστεί ένα εργαλείο κοινωνικής προστασίας που έρχεται να καλύψει το τελευταίο κενό: τι γίνεται όταν όλα έχουν χαθεί και το σπίτι κινδυνεύει άμεσα να βγει στο σφυρί.

Ο νέος φορέας, όταν συσταθεί, θα αποτελεί τον μοναδικό μηχανισμό για την προστασία της πρώτης κατοικίας, υποκαθιστώντας την προστασία του νόμου Κατσέλη, ο οποίος αν και τυπικά καταργήθηκε εξακολουθεί να έχει «ουρές» ακόμη και σήμερα με την εκδίκαση εντός του 2026 και των τελευταίων αιτήσεων που εκκρεμούν στα πρωτοδικεία της χώρας. Οι αιτήσεις αυτές υπολογίζονται γύρω στις 3.500 σε σύνολο άνω των 200.000 αιτήσεων από ευάλωτους κατά κανόνα οφειλέτες που προσέφυγαν την τελευταία 15ετία στα δικαστήρια, επιδιώκοντας τη ρύθμιση δανείων περίπου 17 δισ. ευρώ. Ο νόμος παρείχε ασφαλές και ταφύγιο τα χρόνια της κρίσης, αποτρέποντας μαζικούς πλειστηριασμούς, χωρίς ωστόσο να λείψουν και οι παραφωνίες, όπως η προσπάθεια να αξιοποιηθεί και από στρατηγικούς κακοπληρωτές ή οι μεγάλες καθυστερήσεις στα ειρηνοδικεία της χώρας.

Η λογική του νέου φορέα είναι απλή. Αντί ο ευάλωτος πολίτης να χάσει το σπίτι του στον πλειστηριασμό, το κράτος παρεμβαίνει μέσω ενός ειδικού φορέα, ο οποίος αγοράζει την κύρια κατοικία πριν χαθεί στον πλειστηριασμό και τη μισθώνει ξανά στον ίδιο τον ιδιοκτήτη. Έτσι, μπορεί να μη διατηρεί την ιδιοκτησία, αλλά δεν χάνει τη στέγη του. Παράλληλα, το κράτος επιδοτεί το ενοίκιο και δίνει δικαίωμα επαναγοράς του ακινήτου στο μέλλον.

Ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων αποτελεί βασικό εργαλείο του νέου πτωχευτικού πλαισίου και ενεργοποιείται τώρα, έπειτα από χρόνια καθυστερήσεων. Το σχέδιο προβλέπει ότι ο φορέας θα είναι ιδιωτικός, θα επιλεγεί μέσω διεθνούς διαγωνισμού και θα λειτουργεί με συγκεκριμένους κανόνες, ώστε να προστατεύονται μόνο όσοι πραγματικά το έχουν ανάγκη.

Ποιοι θεωρούνται ευάλωτοι και μπορούν να ενταχθούν

Στο πρόγραμμα μπορούν να μπουν όσοι πληρούν τα κριτήρια του «ευάλωτου οφειλέτη». Με τα σημερινά δεδομένα, αυτά περιλαμβάνουν εισόδημα έως 7.000 ευρώ για μονοπρόσωπο νοικοκυριό ή έως 21.000 ευρώ για οικογένειες με παιδιά, ενώ η αξία της ακίνητης περιουσίας δεν πρέπει να ξεπερνά τις 120.000 ευρώ, με προσαυξήσεις ανάλογα με τα μέλη της οικογένειας. Παράλληλα ισχύουν συγκεκριμένα όρια για καταθέσεις και κινητές αξίες, με βάση το πλαίσιο του Επιδόματος Στέγασης.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις, περισσότερα από 20.000 νοικοκυριά πληρούν τα κριτήρια, όμως μέχρι σήμερα μόνο ένα μικρό ποσοστό έχει προχωρήσει στις απαραίτητες διαδικασίες. Οι περισσότεροι είτε δεν γνωρίζουν τη δυνατότητα είτε περιμένουν μέχρι να έρθει ο πλειστηριασμός, κάτι που συχνά αποδεικνύεται μοιραίο.

Το πρώτο και πιο κρίσιμο βήμα

Για να έχει κάποιος οποιαδήποτε προστασία, πρέπει πρώτα να εκδώσει βεβαίωση ευάλωτου οφειλέτη μέσω της ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας. Χωρίς αυτή τη βεβαίωση, δεν μπορεί να ενταχθεί ούτε στον νέο φορέα ούτε στο ενδιάμεσο πρόγραμμα κρατικής στήριξης.

Σήμερα, περισσότερα από 1.300 νοικοκυριά έχουν ήδη πιστοποιηθεί ως ευάλωτα, ενώ πάνω από 300 λαμβάνουν κάθε μήνα επιδότηση έως 210 ευρώ, ώστε να «παγώσουν» πλειστηριασμοί και εξώσεις μέχρι να ξεκινήσει ο νέος μηχανισμός.

Πώς λειτουργεί στην πράξη ο νέος φορέας

Αφού ο οφειλέτης χαρακτηριστεί ευάλωτος και υπάρχει προγραμματισμένος πλειστηριασμός, ο φορέας παρεμβαίνει και αγοράζει το ακίνητο σε τιμή έως και 30% χαμηλότερη από την τιμή πρώτης προσφοράς. Ο ιδιοκτήτης δεν φεύγει από το σπίτι του, αλλά παραμένει σε αυτό ως ενοικιαστής.

Το ενοίκιο καθορίζεται με κρατικά κριτήρια και συνοδεύεται από επιδότηση 70 έως 210 ευρώ τον μήνα, ανάλογα με τη σύνθεση του νοικοκυριού. Η μίσθωση έχει διάρκεια 12 χρόνια, διάστημα κατά το οποίο ο μισθωτής έχει το δικαίωμα να σταθεί ξανά στα πόδια του οικονομικά.

Με απλά λόγια, ο δανειολήπτης σταματά να πληρώνει δόση και πληρώνει ενοίκιο, χωρίς να χάνει το σπίτι του.

Το σημαντικότερο πλεονέκτημα του νέου σχήματος είναι το δικαίωμα επαναγοράς. Αν μέσα στη 12ετία βελτιωθεί η οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού, ο μισθωτής μπορεί να ξαναγοράσει το σπίτι του. Το δικαίωμα αυτό μεταβιβάζεται και στους κληρονόμους, ώστε η οικογένεια να μην χάσει οριστικά την περιουσία της.

Τι ισχύει μέχρι να ξεκινήσει πλήρως

Μέχρι να λειτουργήσει κανονικά ο φορέας, συνεχίζει να ισχύει το Ενδιάμεσο Πρόγραμμα Κρατικής Στήριξης, που προβλέπει επιδότηση 70–210 ευρώ τον μήνα και αναστολή πλειστηριασμών και εξώσεων για έως 15 μήνες. Η προστασία αυτή είναι προσωρινή και παύει μόλις ενεργοποιηθεί ο νέος μηχανισμός.

Σημειώνεται ότι μέχρι το τέλος του 2026 έχουν προγραμματιστεί πάνω από 13.000 πλειστηριασμοί ακινήτων. Όσοι δεν έχουν πιστοποιηθεί ως ευάλωτοι, μένουν εκτός κάθε προστασίας γι’ αυτό και το μήνυμα που στέλνουν προς πάσα κατεύθυνση οικονομικό επιτελείο και τράπεζες είναι: η βεβαίωση ευάλωτου πρέπει να βγει πριν φτάσει ο πλειστηριασμός στην πόρτα. Αυτό είναι το «κλειδί» για να μη χαθεί το σπίτι.