Κρίση στον Κόλπο: Πόλεμος χωρίς τέλος και ο λογαριασμός στους καταναλωτές

Κλείνει μήνα ο πόλεμος στον Κόλπο και “φως στο τούνελ” δεν φαίνεται, καθώς τα μηνύματα είναι αντιφατικά. Από τη μια υπάρχουν αναβολές στα τελεσίγραφα από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, αλλά από την άλλη το φάσμα της κλιμάκωσης είναι ορατό, με τις μετακινήσεις αμερικανών πεζοναυτών στην περιοχή, να παραπέμπουν σε χερσαίες επιχειρήσεις.

Την ίδια ώρα το Ισραήλ σταθερά επιχειρεί με βομβαρδισμούς, κλιμακώνοντας την πίεση. Θέλει, όπως αναφέρουν αναλυτές να ωθήσει την κατάσταση σε τέτοιο σημείο που θα ανοίξει η διαδικασία αλλαγής καθεστώτος.

Πάντως, παρά τις απώλειες και την αποδυνάμωση της δυνάμεως πυρός της, η Τεχεράνη συνεχίζει το “σκληρό πόκερ” με αιχμή τους διαδρόμους ενέργειας και δη τα Στενά του Ορμούζ και με συνεχείς απειλές για “στοχοποίηση” υποδομών και ξενοδοχείων στις χώρες του Κόλπου.

Ανεβαίνει ο “μαύρος χρυσός” – βουτιά στα χρηματιστήρια

Με όλα αυτά και πάλι το πετρέλαιο έχει πάρει την ανιούσα κι έτσι το βράδυ της Παρασκευής το μπρεντ ξεπέρασε τα 110 δολάρια/βαρέλι, φτάνοντας ακόμη και σε τιμές άνω των 112 δολαρίων το βαρέλι, με ένα ποσοστό ανόδου πάνω από 4%, οδηγώντας και πάλι σε ανοδική τάση τις τιμές στην αντλία

Στο φόντο αυτό, οι χρηματιστηριακές αγορές αντιδρούν αρνητικά στο αυξημένο ρίσκο. Στην Ελλάδα, ο Γενικός Δείκτης υποχώρησε κατά 1,74% στις 2.024 μονάδες, με εβδομαδιαίες απώλειες σχεδόν 2%. Μάλιστα, ο Μάρτιος εξελίσσεται σε έναν από τους πιο αδύναμους μήνες, με την αγορά να χάνει κρίσιμα τεχνικά επίπεδα και να δοκιμάζει τη ζώνη των 2.000 μονάδων.

Παρόμοια εικόνα και στην Ευρώπη, όπου ο Stoxx 600 κατέγραψε πτώση 0,95%, ενώ απώλειες σημειώθηκαν σε Φρανκφούρτη και Παρίσι. Παράλληλα, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αυξάνονται, αντανακλώντας την άνοδο του κόστους δανεισμού και τις εντεινόμενες πληθωριστικές προσδοκίες.

Ενέργεια και πληθωρισμός: Διπλό σοκ

Άλλωστε, η άνοδος των τιμών ενέργειας επηρεάζει ήδη την ευρωπαϊκή οικονομία. Σύμφωνα με εκτιμήσεις διεθνών οίκων, το πετρέλαιο ενισχύει άμεσα το κόστος καυσίμων, ενώ το φυσικό αέριο δημιουργεί πιο επίμονες πιέσεις, με επιπτώσεις που μπορεί να διαρκέσουν έως και το 2028.

Σε βασικό σενάριο, οι τιμές ενέργειας θα παραμείνουν αυξημένες για μεγάλο διάστημα, περιορίζοντας την κατανάλωση και επιβραδύνοντας την ανάπτυξη. Σε δυσμενέστερη εξέλιξη, δεν αποκλείεται το Brent να κινηθεί ακόμη και προς τα 200 δολάρια, οδηγώντας σε υψηλότερο πληθωρισμό και ασθενέστερη οικονομική δραστηριότητα στην Ευρωζώνη.

Ο οίκος S&P

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει διαταράξει την ανάκαμψη της Ευρώπης, ωθώντας τον πληθωρισμό προς τα πάνω, επηρεάζοντας τις προοπτικές ανάπτυξης και περιπλέκοντας τη νομισματική πολιτική, σημειώνει η S&P, που σημειώνει ότι εάν το σοκ των τιμών του πετρελαίου αποδειχθεί πιο σοβαρό και πιο μακροχρόνιο, ο πληθωρισμός θα μπορούσε να ξεπεράσει το 5% τον Μάιο/Ιούνιο, βυθίζοντας την οικονομία σε τεχνική ύφεση στα μέσα του έτους. Σε αυτό το σενάριο, η ΕΚΤ θα αυξήσει τα επιτόκια για δεύτερη φορά το 2026.

Επίσης, η S&P αναφέρει σε ανάλυσή της ότι οι κρίσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου θα επηρεάσουν τον πληθωρισμό με διαφορετικούς τρόπους και σε διαφορετικούς ορίζοντες. Οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου θα αυξήσουν ραγδαία το κόστος καταναλωτή, ιδίως της βενζίνης, με τη μεγαλύτερη επίδραση το 2026.

Αντίθετα, η κρίση στις τιμές του φυσικού αερίου θα μετακυλιστεί πιο αργά αλλά επίμονα. Αυτό θα διαμορφώσει τα αποτελέσματα του πληθωρισμού μεταξύ του 2026 και του 2028, με κορύφωση το 2027.

Συνεπώς, η κρίση του φυσικού αερίου παρουσιάζει υψηλότερο κίνδυνο δευτερογενών επιπτώσεων στις τιμές καταναλωτή, όπως το κόστος των τροφίμων.

Σε περιδίνηση η διεθνής οικονομία

Την ίδια ώρα, όπως αναφέρει έκθεση του τμήματος μελετών της Alpha Bank, “σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αστάθειας, η παγκόσμια οικονομία καλείται να διαχειριστεί τις πολυδιάστατες συνέπειες της συνεχιζόμενης σύρραξης στη Μέση Ανατολή. Ακόμη και σε ένα σενάριο άμεσης λήξης του πολέμου, η επιστροφή στην κανονικότητα θα απαιτήσει πολλούς μήνες, καθώς οι εκτεταμένες ζημιές στις υποδομές καθιστούν την ανάκαμψη της παραγωγής εξαιρετικά αργή”.

Τα “καμπανάκια”

Όπως επισημαίνει, παράλληλα, η Bank of America, σε ανάλυσή της, η κατάσταση στο Ιράν παραμένει ρευστή, με πολλά πιθανά αποτελέσματα.

Σύμφωνα με την S&P,  δε, μια αύξηση 10% στις τιμές του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου TTF μεταφράζεται σε αύξηση 2,2% στις τιμές λιανικής του φυσικού αερίου το ίδιο έτος και 4,1% δύο χρόνια αργότερα. Παράλληλα αναφέρει, ότι οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας μεταδίδονται σχεδόν αμέσως στους Έλληνες καταναλωτές

Σημειώνει, δε, ότι οι αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων για το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιταλία και την Ελλάδα έχουν αυξηθεί κατά πάνω από 50 μονάδες βάσης τον τελευταίο μήνα – αντανακλώντας κυρίως τις αυξανόμενες πληθωριστικές προσδοκίες.

Η S&P σημειώνει ότι η Ελλάδα και η Ιταλία βασίζονται στο φυσικό αέριο για το 37% και το 44% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, πολύ πάνω από το 3%-4% στη Γαλλία και τη Δανία. Αυτό σημαίνει ότι οι αυξήσεις στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου μεταδίδονται σχεδόν αμέσως στον πληθωρισμό χονδρικής και καταναλωτή σε αυτές τις δύο οικονομίες.

Ελλάδα: Άμεσες επιπτώσεις σε ανάπτυξη και κόστος ζωής

Ουσιαστικά, η ελληνική οικονομία εμφανίζεται ιδιαίτερα ευάλωτη λόγω της υψηλής εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα. Οι αυξήσεις σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο μεταφέρονται γρήγορα στο κόστος παραγωγής και στις τιμές καταναλωτή.

Ήδη οι προβλέψεις αναθεωρούνται: η ανάπτυξη για το 2026 τοποθετείται κοντά στο 1,8%-1,9%, ενώ ο πληθωρισμός εκτιμάται πάνω από το 3%. Παράλληλα, αυξάνεται ο κίνδυνος επιδείνωσης του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

Με βάση την ανάλυση του τμήματος μελετών της Eurobank, που δημοσιεύτηκε την Παρασκευή στη σειρά “7 ημέρες οικονομία”,  “δεδομένης της υψηλής εξάρτησης της ελληνικής οικονομίας από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, η αύξηση των τιμών της ενέργειας -στην περίπτωση που δεν αποδειχθεί βραχύβια- δύναται να δημιουργήσει δυνάμεις επιβράδυνσης του ρυθμού μεγέθυνσης, επιτάχυνσης του πληθωρισμού και επιδείνωσης του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών” αναφέρει η Eurobank και σημειώνει ότι, “ήδη” η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ), στην πρόσφατη έκδοσή της “Note on the Greek Economy”, αναθεώρησε προς τα κάτω την πρόβλεψή της για την ανάπτυξη στην Ελλάδα το 2026 στο 1,9%, από 2,1% στην Ενδιάμεση Έκθεση Νομισματικής Πολιτικής του Δεκ-25, ενώ αναθεώρησε προς τα πάνω τον πληθωρισμό στο 3,1%, από 2,1% προηγουμένως.

Παράλληλα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), στο πλαίσιο του άρθρου ΙV για την αξιολόγηση της ελληνικής οικονομίας, μείωσε την εκτίμησή του για τον ρυθμό μεγέθυνσης στο 1,8%, από 2,0% στην τακτική έκδοσή του “World Economic Outlook” του Οκτ-25.

Με βάση την Eurobank, το μέγεθος των επιδράσεων της τρέχουσας διαταραχής στην οικονομία, πέραν των αντιδράσεων σε επίπεδο οικονομικής πολιτικής, θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια, την ένταση και τη γεωγραφική έκταση των συγκρούσεων, αλλά και από τον χρόνο που θα απαιτηθεί για την επαναφορά των παγκόσμιων ροών ενέργειας και προϊόντων που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ σε καθεστώς status quo ante.

“Φωτιά” στο καλάθι – πίεση ενόψει Πάσχα

Τούτων δοθέντων, οι επιπτώσεις αποτυπώνονται ήδη στην αγορά τροφίμων. Οι τιμές βασικών προϊόντων κινούνται ανοδικά, με το κρέας, τα αυγά και τα πουλερικά να καταγράφουν σημαντικές αυξήσεις. Στα λαχανικά, οι ανατιμήσεις σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνούν το 100%, λόγω κόστους παραγωγής και διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Ουσιαστικά, και με δεδομένη την άνοδο τιµών των καυσίµων, του µεταφορικού κόστους αλλά και τις διαταραχές της εφοδιαστικής αλυσίδας τα μηνύματα είναι δυσοίωνα εν όψει του Πάσχα. Και βέβαια το σκηνικό έρχεται να συμπληρώσει η επιδηµία της ευλογιάς αλλά και αφθώδους πυρετού στη Λέσβο που πλήττει την αιγοπροβατοτροφία.

Ήδη εκτός της κατανάλωσης βρίσκονται περίπου 70.000 αµνοερίφια από τη Λέσβο που προορίζονταν για την πασχαλινή αγορά αλλά δεν θα διατεθούν εξαιτίας των μέτρων για τον αφθώδη πυρετό µετά τα κρούσματα που εντοπίστηκαν στο νησί.

Ουσιαστικά, οι καταναλωτές καλούνται να πληρώσουν ακριβότερα σε σχέση µε πέρυσι αρκετά βασικά αγαθά και αγοράζουν ακριβότερα κατά 25,6% το µοσχαρίσιο κρέας, κατά 12,1% το αρνί και το κατσίκι, κατά 6,5% τα πουλερικά, ενώ κατά 3,2% ακριβότερα πωλούνται τα αβγά. Και βέβαια έχουν περιορίσει τις αγορές τους στα απολύτως αναγκαία.

Οι τιμές στα οπωρολαχανικά

Σύμφωνα, μάλιστα, με το δελτίο τιμών χονδρικής πώλησης λαχανικών και φρούτων του Οργανισμού Κεντρικών Αγορών και Αλιείας οι τομάτες διατίθενται προς 2,80 από 1,10 με την αύξηση να ξεπερνάει το 150%, τα κολοκύθια προς 1,50 ευρώ φέτος από 1 ευρώ πέρυσι με την αύξηση στο 50% και το κουνουπίδι προς 1,40 από 0,60 ευρώ με την άνοδο της τιμής να φτάνει το 133%.

Στα αγγουράκια σήμερα η τιμή χονδρικής είναι στα 0,80 ευρώ το κιλό από 0,70 ευρώ πέρυσι, στα φρέσκα κρεμμύδια στο 1,50 ευρώ από 1,20 ευρώ, τα μαρούλια 0,60 ευρώ το τεμάχιο από 0,40 ευρώ πέρυσι, οι μελιτζάνες 2,50 ευρώ από 1,50 ευρώ και τα μπρόκολα 2,20 από 1,10, ευρώ το κιλό. Σημαντικές είναι οι αυξήσεις και σε άλλα λαχανικά, όπως επίσης και στα λεμόνια με την τιμή χονδρικής να έχει σχεδόν διπλασιασθεί σε σχέση με τις αντίστοιχες περσινές τιμές.

Στα βασικά

Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με έρευνα της NielsenIQ που πραγματοποιήθηκε μετά το ξέσπασμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή, τις πρώτες ημέρες στα σούπερ μάρκετ κυριάρχησαν αβεβαιότητα και έντονη ανησυχία καθώς Έλληνες καταναλωτές προσάρμοσαν άμεσα τη συμπεριφορά τους υπό το βάρος των εξελίξεων.

Το 57% των καταναλωτών δήλωσε ανήσυχο, ενώ το 27% βίωσε έντονο στρες για το τι θα ακολουθήσει. Το 13% εξέφρασε θυμό, με μόλις ένα 3% να παραμένει αδιάφορο. Επίσης το 72% των καταναλωτών δήλωσε ότι έχει προσαρμόσει τις συνήθειες του, το 35% περιόρισε τις δαπάνες και το 25% μειώνει τις εξόδους του. Παράλληλα, ένα 10% έχει προχωρήσει σε αποθεματοποίηση βασικών προϊόντων. Οι βασικές ανησυχίες εστιάζουν σε πιθανές ανατιμήσεις (22%) και ελλείψεις (19%), ενώ η γεωπολιτική κλιμάκωση και η αύξηση των τιμών καυσίμων προβληματίζουν το 16% και το 14% αντίστοιχα.

Μέτρα και ευρωπαϊκές ισορροπίες

Με αυτά τα δεδομένα, προτάσεις για χαμηλότερους φορολογικούς συντελεστές στην ηλεκτρική ενέργεια αναμένεται μεταξύ άλλων να περιλαμβάνει η «εργαλειοθήκη» που θα παρουσιάσει η Κομισιόν, έπειτα από εντολή του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 19ης Μαΐου, όπως δήλωσε  την Παρασκευή ο Ευρωπαίος Επίτροπος αρμόδιος για την οικονομία Βάλντις Ντομπρόβσκις, λίγο μετά την ολοκλήρωση της τηλεδιάσκεψης του Eurogroup.

O Βάλντις Ντομπρόβσκις προανήγγειλε παρεμβάσεις για τη βελτίωση της αποδοτικότητας των ηλεκτρικών δικτύων (ιδίως για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες) και για τη δυνατότητα μείωσης σχετικών επιβαρύνσεων, καθώς και αλλαγές στο Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS).

Ο  επικεφαλής οικονομικών υποθέσεων σημείωσε επίσης ότι κάθε παρέμβαση θα πρέπει να είναι «στοχευμένη και προσωρινή», να μην αυξάνει τη συνολική ζήτηση για πετρέλαιο και φυσικό αέριο και να παραμένει συμβατή με τον στόχο της απανθρακοποίησης. Όπως ανέφερε, τα κράτη-μέλη διατηρούν τη δυνατότητα λήψης διαφορετικών εθνικών μέτρων, υπογραμμίζοντας ότι «ο δημοσιονομικός χώρος ελιγμών είναι πιο περιορισμένος από ό,τι στο παρελθόν».

Ωστόσο, σημείωσε πως το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο διαθέτει ενσωματωμένες ευελιξίες που μπορούν να βοηθήσουν τα κράτη-μέλη να απορροφήσουν μέρος των επιπτώσεων.

Ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν υπογράμμισε ότι πρώτη προτεραιότητα της ΕΕ πρέπει να είναι η υιοθέτηση ενός συνεκτικού πακέτου πολιτικών που θα αντιμετωπίζει τις ανατιμήσεις στα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, παραμένοντας ταυτόχρονα συνεπές με τον στόχο της μείωσης της εξάρτησης από αυτά.

Ο κ. Πιερρακάκης

Την ανάγκη οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να κινηθούν με “ισορροπία και υπευθυνότητα” απέναντι στις οικονομικές επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή, υπογράμμισε ο πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, επισημαίνοντας ότι τα μέτρα στήριξης θα πρέπει να είναι “στοχευμένα, προσωρινά και να δίνουν προτεραιότητα στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις”.

Σύμφωνα με τον ίδιο, “η Ευρώπη σήμερα είναι καλύτερα προετοιμασμένη από ό,τι ήταν το 2022 κατά την προηγούμενη ενεργειακή κρίση”, καθώς έχει μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση, έχει ενισχύσει τις ενεργειακές της υποδομές και έχει διαφοροποιήσει τις ενεργειακές της πηγές.

Ο Κ. Πιερρακάκης χαρακτήρισε “ανησυχητική” τη σημερινή κρίση που επηρεάζει την ενέργεια, το εμπόριο, τις τιμές και τη συνολική οικονομική σταθερότητα και τόνισε ότι χρειάζεται “αυξημένη επαγρύπνηση, συντονισμός και ετοιμότητα” για την υποστήριξη των πολιτών. Ο ίδιος παραδέχτηκε ότι οι επιπτώσεις αυτής της κρίσης -σχεδόν ένα μήνα μετά την έναρξη της σύγκρουσης- αρχίζουν ήδη να γίνονται αισθητές στην πραγματική οικονομία, στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά, κάτι το οποίο δημιουργεί πληθωριστικές πιέσεις και σημαντικούς κινδύνους χαμηλότερης ανάπτυξης σε όλη την Ευρώπη.

Ο πρόεδρος του Eurogroup τόνισε παράλληλα ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να χάσει από το οπτικό της πεδίο τους στρατηγικούς της στόχους, επισημαίνοντας πως η ενεργειακή μετάβαση και η ενεργειακή ανεξαρτησία παραμένουν στον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής. Όπως είπε, αυτή η κρίση υπογραμμίζει την ανάγκη για ακόμα περισσότερες επενδύσεις σε καθαρή ενέργεια, στις υποδομές και στην ενεργειακή οικονομία της Ευρώπης.

Το κρίσιμο ερώτημα

Σε κάθε περίπτωση, η εξέλιξη της κρίσης θα καθοριστεί από τη διάρκειά της και το εύρος των διαταραχών στις ενεργειακές ροές. Για την Ελλάδα, όπως και για την Ευρώπη συνολικά, το διακύβευμα είναι διπλό: συγκράτηση του πληθωρισμού χωρίς να εκτροχιαστεί η ανάπτυξη. Μέχρι τότε, ο «λογαριασμός» μεταφέρεται ήδη στους καταναλωτές.