Οι νέες τεχνολογίες “απογειώνουν” τη ζήτηση κρίσιμων πρώτων υλών – Ο ρόλος της Ελλάδας

Τα νέα δεδομένα στην οικονομία και ο “καλπασμός” των τεχνολογικών εξελίξεων δημιουργούν νέα δεδομένα στη ζήτηση, τόσο ενέργειας ένεκα της απαίτησης ισχύος των υποδομών Τεχνητής Νοημοσύνης, όσο και και πρώτων υλών. Συγκεκριμένα, με βάση νέα έρευνα Schneider Electric, σχετικά με την ανάπτυξη του AI και τον αντίκτυπό του στη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη, «AI & Energy in Europe» (Τεχνητή Νοημοσύνη και Ενέργεια στην Ευρώπη), χωρίς άμεσες συντονισμένες επενδύσεις σε υποδομές δικτύου, έξυπνη διαχείριση της ηλεκτρικής ενέργειας και διατομεακές συνεργασίες, η Ευρώπη κινδυνεύει να αντιμετωπίσει μια σημαντική ενεργειακή κρίση που θα μπορούσε να εμποδίσει την καινοτομία και την οικονομική πρόοδο.

Η έκθεση παρουσιάζει τέσσερα σενάρια που εξετάζουν την επέκταση της χωρητικότητας των data centers και την αναμενόμενη ζήτηση ενέργειας, με βάση διαφορετικά ρυθμιστικά καθεστώτα. Δείχνει ότι έως το 2030, η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από AI στην Ευρώπη θα μπορούσε να ακολουθήσει δραματικά διαφορετικές πορείες: 45 TWh υπό περιορισμένη ανάπτυξη, 90 TWh μέσω συντονισμένης βιώσιμης ανάπτυξης, 145 TWh υπό ανεξέλεγκτη επέκταση ή μια ασταθή πορεία που θα κυμαίνεται μεταξύ κρίσης και ανάκαμψης.

Το “κρίσιμο” σταυροδρόμι

Στο μεταξύ, σύμφωνα με νέα μελέτη της S&P Global, η παγκόσμια ζήτηση για χαλκό αναμένεται να αυξηθεί κατά 50% μέχρι το 2040 και να φτάσει τους 42 εκατ. τόνους ετησίως, με βασικούς παράγοντες την ταχεία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης (Artificial Intelligence, ΑΙ) και της ρομποτικής καθώς και των δαπανών σε εφαρμογές άμυνας.

Ωστόσο, σχεδόν το 25% της ζήτησης εκτιμάται ότι θα παραμείνει ακάλυπτο αν δεν υπάρξει αύξηση της προσφοράς ‘κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου’, καθώς ο χαλκός αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά μέταλλα στην παγκόσμια οικονομία, με ευρεία γκάμα εφαρμογών σε κατασκευές, μεταφορές, τεχνολογία και ηλεκτρονικά προϊόντα, λόγω της υψηλής αγωγιμότητας, της αντοχής στη διάβρωση και της ευπλαστότητάς του.

Τι οδηγεί την αύξηση της ζήτησης του χαλκού;

Την προηγούμενη δεκαετία, τα ηλεκτρικά οχήματα αποτέλεσαν τον βασικό μοχλό αύξησης της κατανάλωσης χαλκού. Σύμφωνα όμως με τη S&P Global, την επόμενη 15ετία κυρίαρχο ρόλο αναλαμβάνουν οι αναδυόμενες τεχνολογίες, με αιχμή του δόρατος την τεχνητή νοημοσύνη, τα data centers, την άμυνα και τη ρομποτική, παράλληλα με τη σταθερή ζήτηση από οικιακές συσκευές, όπως τα κλιματιστικά.

Σύμφωνα με τον επικεφαλής συμβουλευτικών υπηρεσιών για την ενεργειακή μετάβαση και τα κρίσιμα μέταλλα της S&P Global, Aurian De La Noue: «Η τεχνητή νοημοσύνη και τα data centers ουσιαστικά δεν υπήρχαν στον χάρτη πριν από τρία χρόνια. Η μελέτη δείχνει ότι η αγορά οδεύει σε έλλειμμα προσφοράς ακόμη και αν δεν ληφθούν πλήρως υπόψη αυτοί οι νέοι παράγοντες ανάπτυξης».

Η χαμηλή προσφορά χαλκού «χτυπάει καμπανάκι»

Η παγκόσμια παραγωγή χαλκού αναμένεται να κορυφωθεί γύρω στο 2030, φτάνοντας τους 33 εκατ. τόνους. Ωστόσο, όπως αναφέρεται, καθώς η ποιότητα των κοιτασμάτων, σε παγκόσμιο επίπεδο, φθίνει και νέα έργα εξόρυξης αντιμετωπίζουν δυσκολίες σε αδειοδοτήσεις, χρηματοδότηση και καθυστερήσεις σύμφωνα με την S&P, ακόμη και αν τα επίπεδα ανακύκλωσης χαλκού υπερδιπλασιαστούν και φτάσουν τους 10 εκατ. τόνους, η αγορά θα εξακολουθεί να παρουσιάζει αντίστοιχο έλλειμμα (περίπου 10 εκατ. τόνων) προσφοράς – ζήτησης ετησίως.

Χωρίς νέα κοιτάσματα ή αυξημένα επίπεδα εξορυκτικής δραστηριότητας, μεγάλο μέρος της μελλοντικής ζήτησης ενδέχεται να μείνει ακάλυπτο, κάτι που θα μπορούσε να αυξήσει ακόμα περισσότερο τις τιμές.

Εξορυκτικές επιχειρήσεις: μοχλός ισορροπίας

Ήδη μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις, όπως η κοινοπραξία της Rio Tinto έκανε ένα αποφασιστικό βήμα για να διαμορφώσει το μέλλον της προμήθειας χαλκού. Η εταιρεία ανακοίνωσε στρατηγική συνεργασία με την Amazon Web Services (AWS) βάσει της οποίας μια πρωτοποριακή τεχνολογία εξόρυξης συνδέεται με τη ραγδαία αύξηση της ζήτησης από data centers και την ανάπτυξη τεχνητής νοημοσύνης. Σύμφωνα με τη συμφωνία, η AWS έγινε ο πρώτος πελάτης της τεχνολογίας Nuton η οποία χρησιμοποιεί βιοδιαλυτικές μεθόδους με φυσικά μικρόβια για την εξαγωγή χαλκού από ορυκτά, αποφεύγοντας ενεργοβόρες και ρυπογόνες διαδικασίες όπως η συμβατική κονιοποίηση, μεταλλουργία και τήξη.

Στο νέο χάρτη αυτό η Ελλάδα επιχειρεί να βρει θέση. Έτσι, τις προηγούμενες μέρες καταγράφηκαν σημαντικές κινήσεις. Συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) ενέκρινε χρηματοδότηση ύψους €90 εκατ. προς τη METLEN Energy & Metals, για την υλοποίηση στρατηγικών επενδύσεων στο ιστορικό εργοστάσιο Αλουμίνιον της Ελλάδος της εταιρείας, στη Στερεά Ελλάδα, με στόχο την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής βωξίτη και γαλλίου, δύο κρίσιμων πρώτων υλών για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση της Ευρώπης.

Το έργο περιλαμβάνει τον εκσυγχρονισμό της εξόρυξης βωξίτη, βασικής πρώτης ύλης για την παραγωγή αλουμινίου, καθώς και τη δημιουργία νέας μονάδας παραγωγής γαλλίου, σηματοδοτώντας ένα σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα των κρίσιμων πρώτων υλών.

Όπως αναφέρει η ΕΤΕπ, η επένδυση ευθυγραμμίζεται πλήρως με τους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράξης για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (Critical Raw Materials Act) και συμβάλλει στη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από εισαγωγές, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα των ευρωπαϊκών βιομηχανικών αλυσίδων αξίας.

Σημαντικό μέρος της επένδυσης της METLEN αποτελεί η ανάπτυξη της πρώτης μονάδας παραγωγής γαλλίου στην Ευρώπη. Με τη συγκεκριμένη επένδυση, οι ευρωπαϊκές εισαγωγές γαλλίου υποκαθίστανται πλήρως, ενισχύοντας ουσιαστικά τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης και μειώνοντας την εξάρτηση από τρίτες χώρες. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η παραγωγή κρίσιμων τεχνολογιών που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών, από την ενεργειακή μετάβαση έως την άμυνα. Ενδεικτικά αναφέρονται:

α) Ολοκληρωμένα Συστήματα που χρησιμοποιούνται σε πληροφορική και τηλεπικοινωνίες,

β) Λαμπτήρες με φωτοδιόδους (LED) και

γ) Μαγνήτες διαρκείας κ.α.

Επίσης, με βάση, όσα ανέφερε την περασμένη εβδομάδα, ανακοίνωση της μητρικής εταιρίας της Ελληνικός Χρυσός, για το έργο Σκουριών, ποιυ είναι μέρος των Μεταλλείων Κασσάνδρας, βρίσκεται στην Χαλκιδική στη Βόρεια Ελλάδα και είναι ένα πορφυριτικό έργο χαλκού-χρυσού, με εκτιμώμενη διάρκεια ζωής του μεταλλείου τα 20 έτη και αναμενόμενη μέση ετήσια παραγωγή 140.000 ουγκιών χρυσού και 67 εκατομμυρίων λιβρών χαλκο, φέτος αναμένεται η πρώτη παραγωγή. Συγκεκριμένα, η πρώτη παραγωγή του συμπυκνώματος χαλκού-χρυσού αναμένεται προς το τέλος του 1ου τριμήνου του 2026 και η εμπορική παραγωγή αναμένεται στα μέσα του 2026. Η πρόβλεψη παραγωγής και κόστους θα αποτελεί μέρος της συνολικής πρόβλεψης της μητρικης El Dorado, η οποία αναμένεται να δημοσιοποιηθεί στις 19 Φεβρουαρίου 2026.

Όπως παράλληλα αναφέρεται η Ελληνικός Χρυσός, εφαρμόζει σύγχρονες τεχνολογίες παρακολούθησης νερού, αέρα και εδάφους, επενδύει στη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας των εγκαταστάσεών της και έχει θέσει στόχους που συνδέονται με τα διεθνή πρότυπα ESG και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Παράλληλα, η αυξανόμενη χρήση ψηφιακών εργαλείων και τεχνολογιών αιχμής στην παραγωγική διαδικασία δημιουργεί τις προϋποθέσεις για περαιτέρω αξιοποίηση δεδομένων (data-driven mining), αντίστοιχα με όσα παρατηρούνται σε διεθνή παραδείγματα, όπως αυτό της Rio Tinto.

Σε αυτό το πλαίσιο, όπως τονίζεται, η εξορυκτική δραστηριότητα μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως πηγή προμήθειας πρώτων υλών, αλλά και ως κόμβος τεχνολογικής, περιβαλλοντικής και τοπικής προστιθέμενης αξίας, ενισχύοντας τη σύνδεση της Ελλάδας με τις ευρωπαϊκές και διεθνείς αλυσίδες κρίσιμων πρώτων υλών, όπως ο χαλκός και άλλα μέταλλα.