Βόμβες διασποράς στην οικονομία

Με τo πετρέλαιο σταθερά λίγο κάτω από τα 110 δολάρια το βαρέλι και την αγωνία έκδηλη για το τι θα συμβεί στο μέτωπο του πληθωρισμού και της ανάπτυξης, ολονένα και πληθαίνουν τα μηνύματα για επιτπώσεις στην οικονομία από την κρίση στη Μέση Ανατολή. Ουσιαστικά αν παραταθεί πέρα των τριών τεσσάρων εβδομάδων ή αν καταστραφούν κάποιες υποδομές που καλύπτουν το 40-50% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι επιπτώσεις στην Ευρώπη αναμένεται να είναι ανάλογες των “βομβών” διασποράς.

Ενδεικτικά τα όσα ανέφερε την Πέμπτη, ο Νίκος Καραμούζης, επικεφαλής του SMERemediumCap, του επενδυτικού σχήματος με ιδιαίτερη έκθεση στις ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις,

«Η εικόνα που διαμορφώνεται σήμερα χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό αβεβαιότητας, με έναν απρόβλεπτο πρόεδρο στις ΗΠΑ να προσθέτει περαιτέρω ένταση στο γεωπολιτικό περιβάλλον. Εάν η κατάσταση δεν αποκλιμακωθεί και αρχίσουν και καταστρέφονται κρίσιμες ενεργειακές υποδομές ιδίως σε εγκαταστάσεις φυσικού αερίου και διυλιστήρια που διυλίζουν σημαντικό μέρος της παγκόσμιας παραγωγής τότε το θα πάμε σε καταστάσεις πολύ ακριβής πρώτης ύλης και όλων των παραγώγων πετρελαίου» τόνισε ο επικεφαλής του SMERemediumCap, κατά τη διάρκεια εκδήλωσης, όπου παρουσίασε το συνολικό επενδυτικό πλάνο των εταιρειών Άροσις-Γη Βοΐου και Organic35, όπου το SMERC εχει συμμετοχή.

Όπως είπε: «σε ένα τέτοιο περιβάλλον, το κόστος των πρώτων υλών θα μπορούσε να εκτοξευθεί, συμπαρασύροντας ένα ευρύ φάσμα παραγώγων προϊόντων. Οι πληθωριστικές πιέσεις θα ενταθούν σημαντικά, ενώ ταυτόχρονα θα αυξηθεί η πιθανότητα ύφεσης. Δεν πρόκειται πλέον μόνο για ακριβότερες μεταφορές πετρελαίου. Μπαίνουμε σε φάση που ο ένας θα καταστρέψει τις υποδομές του άλλου.»

Στην ΕΕ

Στο μεταξύ, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με βάση την πρώτη μέρα της Συνόδου Κορυφής, απλά ζήτησαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να στηρίξει τα κράτη-μέλη στην υιοθέτηση προσωρινών και στοχευμένων μέτρων για την αντιμετώπιση της εκτόξευσης των τιμών της ενέργειας, η οποία συνδέεται με τον πόλεμο στο Ιράν. Σύμφωνα με προσχέδιο συμπερασμάτων, που είδαν το Reuters και το Politico, τα μέτρα αυτά θα πρέπει να είναι προσεκτικά σχεδιασμένα ώστε να μην υπονομεύουν τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις, να ενισχύουν την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και να διασφαλίζουν ίσους όρους ανταγωνισμού στην ενιαία αγορά.

Ιδιαίτερη ανησυχία, ωστόσο, εκφράζεται από μικρότερες χώρες, που φοβούνται ότι η χαλάρωση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων θα ευνοήσει δυσανάλογα τις οικονομικά ισχυρότερες χώρες, οδηγώντας σε στρεβλώσεις. Για τον λόγο αυτό, τονίζεται η ανάγκη στενής συνεργασίας μεταξύ της ΕΕ και των κρατών-μελών στον σχεδιασμό των μέτρων, με παράλληλη έμφαση στην επιτάχυνση της παραγωγής ενέργειας χαμηλών εκπομπών.

H EKT

Την ίδια ώρα, αμετάβλητα άφησε την Πέμπτη, 19/3 τα επιτόκια η ΕΚΤ, με την πρόεδρό της, Κριστίν Λαγκάρντ, να δηλώνει μετά την ανακοίνωση της απόφασης ότι το ΔΣ της τράπεζας είναι αποφασισμένο να διατηρηθεί ο πληθωρισμός στον στόχο του 2% μεσοπρόθεσμα και να προειδοποιεί πως η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει καταστήσει τις προοπτικές της οικονομίας εξαιρετικά πιο αβέβαιες.

Σύμφωνα με την Λαγκάρντ, ο πόλεμος στο Ιράν έχει δημιουργήσει ρίσκα για αναζωπύρωση του πληθωρισμού και επιβράδυνσης της οικονομικής ανάπτυξης. Όπως σημείωσε, δε, η διευρυμένη κρίση αναμένεται να έχει αισθητό αντίκτυπο στον βραχυπρόθεσμο πληθωρισμό μέσω των υψηλότερων τιμών στην ενέργεια. Όσο για τις μεσοπρόθεσμες επιπτώσεις του πολέμου, αυτές θα εξαρτηθούν από τη σφοδρότητα και τη διάρκεια των συγκρούσεων και από το πώς οι τιμές της ενέργειας θα επηρεάσουν τις τιμές καταναλωτή. Η ίδια τόνισε, ωστόσο, ότι η ΕΚΤ είναι σε καλό σημείο για να αντιμετωπίσει την τρέχουσα αβεβαιότητα.

Όπως ανέφερε, ο πληθωρισμός βρίσκεται κοντά στο 2%, οι μακροπρόθεσμες προοπτικές για τον πληθωρισμό είναι σταθερές και η οικονομία της ευρωζώνης δείχνει ανθεκτικότητα. Σημείωσε, ακόμη, ότι η ΕΚΤ αναθεώρησε υψηλότερα τις προβλέψεις για τον πληθωρισμό, λαμβάνοντας υπόψη δεδομένα που συνέλεξε έως τις 11 Μαρτίου.

Σημειώνεται ότι στη σχετική ανακοίνωση – που προηγήθηκε των δηλώσεων Λαγκάρντ – τονίζεται πως, λόγω της κατάστασης στη Μέση Ανατολή, οι κίνδυνοι για πληθωριστικές πιέσεις έχουν πολλαπλασιαστεί, ενώ αντίθετα οι ευκαιρίες για ανάπτυξη έχουν μειωθεί.

Πληθωριστικές πιέσεις

Όπως σημειώνεται στη σχετική ανακοίνωση, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει αυξήσει σημαντικά την αβεβαιότητα που περιβάλλει τις προοπτικές, δημιουργώντας ανοδικούς κινδύνους για τον πληθωρισμό και καθοδικούς κινδύνους για την οικονομική ανάπτυξη. Τονίζεται ακόμη ότι θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στον βραχυπρόθεσμο πληθωρισμό μέσω των υψηλότερων τιμών της ενέργειας. Η ΕΚΤ επισημαίνει πως οι μεσοπρόθεσμες επιπτώσεις του θα εξαρτηθούν τόσο από την ένταση και τη διάρκεια της σύρραξης όσο και από τον τρόπο με τον οποίο οι τιμές της ενέργειας θα επηρεάσουν τις τιμές καταναλωτή και την οικονομία.

Τράπεζα Πειραιώς: Σε περιβάλλον αυξημένων προκλήσεων η παγκόσμια οικονομία

Στο μεταξύ, με τη σύρραξη στη Μέση Ανατολή να μετρά ήδη τρεις εβδομάδες και, κυρίως, χωρίς ενδείξεις άμεσης αποκλιμάκωσης ή σχεδίου εξόδου, οι επιπτώσεις στην οικονομία σε παγκόσμιο επίπεδο είναι πλέον ορατές, αναφέρει ανάλυση (Διεθνείς Μακρο-Οικονομικές Τάσεις Μάρτιος 2026) Τραπέζης Πειραιώς για το Μάρτιο.

Όπως αναφέρει η ανάλυση, “η μεγάλη μείωση των εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου από τις χώρες του Κόλπου – και για χρόνο που δεν μπορεί ακόμη να προσδιοριστεί – προκαλεί έντονη άνοδο των τιμών της ενέργειας και του κόστους μεταφοράς των εμπορευμάτων. Κατά συνέπεια εντείνονται οι ανησυχίες για την αναθέρμανση του πληθωρισμού, οι πιέσεις για κρατικές παρεμβάσεις με στόχο τη στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων, καθώς και η αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές.”

Στο πλαίσιο αυτό, με βάση την Τράπεζα Πειραιώς, “η οικονομική δραστηριότητα δυσχεραίνεται περαιτέρω και οι προοπτικές ανάπτυξης καθίστανται λιγότερο ευνοϊκές από ό,τι ήταν στις αρχές του έτους. Παρόλα αυτά, οι μεγάλες οικονομίες εξακολουθούν να αναπτύσσονται με αρκετά ικανοποιητικό ρυθμό.”

Το ΑΕΠ

Έτσι, όπως αναφέρει η Τρ. Πειραιώς, “στις ΗΠΑ, ο ρυθμός ανάπτυξης κατά το Δ΄ Τρίμηνο του 2025 διαμορφώθηκε στο 2,0% σε ετήσια βάση (Γ΄ Τρίμ.: 2,3%) και συνολικά το 2025 στο 2,1% (2024: 2,8%). Ο πληθωρισμός βάσει του PCE παραμένει υψηλός σε σχέση με τον στόχο του 2% της Fed και οι συνθήκες στην αγορά εργασίας προδιαγράφουν σχετική ισορροπία της ζήτησης και της προσφοράς με κύριο χαρακτηριστικό τον περιορισμένο αριθμό τόσο των νέων θέσεων εργασίας, όσο και των απολύσεων.

Ωστόσο, οι δαπάνες του πολέμου ασκούν επιπλέον πίεση στην ομαλή εκτέλεση του προϋπολογισμού, ενώ περιορίζονται και τα προβλεπόμενα δασμολογικά έσοδα μετά την μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που έκρινε ως αντισυνταγματικούς τους «ανταποδοτικούς» δασμούς και την προσωρινή αντικατάστασή τους από άλλους χαμηλότερους.

Από την άλλη, όμως, οι ΗΠΑ βρίσκονται στην καλύτερη θέση μεταξύ των μεγάλων οικονομιών για τη διαχείριση των ενεργειακών προκλήσεων λόγω της μεγάλης εγχώριας παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Στην Ευρωζώνη, ο ρυθμός ανάπτυξης το 2025 ανήλθε στο 1,4% (2024: 0,9%), ο πληθωρισμός διαμορφώνεται γύρω στο 2%, όσο και ο στόχος της ΕΚΤ και το ποσοστό ανεργίας βρίσκεται ιστορικά χαμηλά. Ενθαρρυντική είναι και η εξέλιξη των πρόδρομων επιχειρηματικών δεικτών ΡΜΙ που, για πρώτη φορά από τον Ιούνιο του 2022, καταδεικνύουν όλοι επέκταση της δραστηριότητας, εν μέρει αντανακλώντας την αισιοδοξία από τη δρομολόγηση των αυξημένων αμυντικών δαπανών. Ταυτόχρονα, λιγότερο απαισιόδοξοι εμφανίζονται και οι καταναλωτές.

Όμως, η έλλειψη επαρκών ενεργειακών πηγών στο έδαφός της και η συνακόλουθη ανάγκη μεγάλων εισαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου την καθιστούν ιδιαίτερα ευάλωτη σε περιπτώσεις περιορισμού της προσφοράς και την άνοδο των τιμών επιβαρύνοντας έντονα τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές” καταλήγει η ανάλυση.

“Βόμβα” στις μεταφορές

Στο μεταξύ, πέρα από την αντλία και την εκτόξευση του κόστους στις οδικές μεταφορές, η κλιμάκωση της σύρραξης στη Μέση Ανατολή τις τελευταίες τρεις εβδομάδες, που οδήγησε την τιμή του πετρελαίου πάνω από τα 110 δολάρια το βαρέλι, πυροδοτεί αυξήσεις και στα αεροπορικά εισιτήρια.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Aegean Airlines προχώρησε από χθες σε ανατιμήσεις της τάξης του 7%–8% στα εισιτήρια, καλύπτοντας —όπως αναφέρουν κύκλοι της εταιρείας— μόνο μέρος της επιβάρυνσης από το αυξημένο κόστος καυσίμων.

Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι οι αεροπορικές εταιρείες επηρεάζονται πολλαπλά από τη σύγκρουση, καθώς έχουν αναστείλει δρομολόγια προς συγκεκριμένους προορισμούς έως και τα τέλη Απριλίου, ενώ η αβεβαιότητα δεν επιτρέπει ασφαλείς προβλέψεις για την επιστροφή στην κανονικότητα.

Ωστόσο, η πιο σοβαρή και διαρκής πίεση προέρχεται από τα καύσιμα. Η τιμή του αργού έχει αυξηθεί περίπου κατά 50%, από τα 70 στα 110 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ το αεροπορικό καύσιμο (jet fuel) έχει υπερδιπλασιαστεί, φτάνοντας από τα 800 στα 1.700 δολάρια ανά τόνο (+110%). Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τον περιορισμό πρόσβασης σε μεγάλα διυλιστήρια του Κόλπου, που αποτελούν βασικούς κόμβους παραγωγής και διανομής.

Επίσης, και η ακτοπλοια, κλάδος ειδικής σημασίας, όπως οι αερομεταφορές για τη χώρα, είναι αντιμέτωπες με εκτόξευση κόστους καυσίμων.. Μάλιστα, με βάση πληροφορίες, αναμένεται συνάντηση μεταξύ του αντιπροέδρου της Κυβέρνησης, Κωστή Χατζηδάκη και του υπουργού Ναυτιλίας, Βασίλη Κικίλια, τις οικονομικές δυνατότητες που υπάρχουν για στήριξη του κλάδου. Επισημαίνεται ότι σήμερα η τιμή του βασικού καυσίμου MGO έφτασε τα 1.080 ευρώ από τα 570 ευρώ που ήταν στο τέλος του προηγούμενους έτους.