Γ. Σιακαντάρης: Αναγκαίο το big bang στον προοδευτικό χώρο

Πριν από λίγα χρόνια η πολιτική συμπόρευση του Γιώργου Σιακαντάρη με τον Αλέξη Τσίπρα θα φάνταζε μάλλον αδιανόητη.

Εν έτει όμως 2026 πολλά έχουν αλλάξει και πολύ νερό έχει κυλήσει στο πολιτικό αυλάκι. Ο Γιώργος Σιακαντάρης έγινε ο άνθρωπος που ανέλαβε το δύσκολο έργο του συντονισμού της ομάδας του Ινστιτούτου του Αλέξη Τσίπρα που κλήθηκε να εκπονήσει πολιτική πλατφόρμα που θα ενώσει τους χώρους της ριζοσπαστικής Αριστεράς, της Σοσιαλδημοκρατίας και της Πολιτικής Οικολογίας.

Στη συνέντευξή του στο NEWS 24/7 ο Ελληνας καθηγητής καταγράφει τους λόγους που τον έφεραν κοντά στον πρώην Πρωθυπουργό και στη νέα του πολιτική προσπάθεια και γνωστοποιεί το ιδεολογικό οπλοστάσιο το οποίο θα εξοπλίσει το εγχείρημα της κατάθεσης στο δημόσιο διάλογο μίας συνολικής προοδευτικής πρότασης για το αύριο της χώρας.

Προφανώς για να ενώσετε πολιτικές δυνάμεις με τον Αλέξη Τσίπρα κάτι άλλαξε σε σχέση με το παρελθόν. Πιστεύετε ότι ο πρώην Πρωθυπουργός έχει μετακινηθεί περισσότερο προς τις δικές σας θέσεις ή πιστεύετε ότι με την κριτική σας των προηγούμενων χρόνων τον είχατε ίσως αδικήσει;

Προφανώς. Είναι αλήθεια πως είχα ασκήσει δριμύτατη κριτική στον Αλέξη Τσίπρα, κυρίως για την επιλογή του να συγκυβερνήσει με τους ΑΝΕΛΛ και να οδηγήσει τη χώρα σε δημοψήφισμα. Οι αιτιάσεις που προβάλλει στο βιβλίο του για το δημοψήφισμα, ακύρωσαν τις τότε αρνητικές εντυπώσεις μου.

Κρίμα που η τότε κυβέρνηση του ως σύνολο δεν κατάφερε να περάσει αυτό το μήνυμα και έδωσε την εντύπωση που ο Βαρουφάκης ήθελε να δώσει. Δεν άλλαξα όμως και δεν θα αλλάξω άποψη για τον ακροδεξιό χαρακτήρα των ΑΝΕΛΛ. Αλλά και με αυτά τα δεδομένα είχα κάνει ένα λάθος στην ανάγνωση του Αλέξη Τσίπρα ως πολιτικού. Είχα θεωρήσει πως το μείζον στις αναλύσεις των πολιτικών δυνάμεων είναι η αντίθεση λαϊκισμός-αντιλαϊκισμός. Αυτή η θεώρηση με οδήγησε στο να είμαι εντελώς αρνητικός στο έργο του.

Αν όμως η προσέγγιση γινόταν από την οπτική γωνία της αντίθεσης Αριστερά-Δεξιά, μεταξύ των ανεξέλεγκτων αγορών και της επιθυμίας για δημοκρατία, ισότητα και υπεράσπιση των λιγότερων ευνοημένων, τότε η αξιολογική κρίση θα ήταν διαφορετική.

Δυστυχώς, πολλοί που άσκησαν δριμεία κριτική στον Τσίπρα -μεταξύ των οποίων και εγώ- τον «διαβάσαμε» μόνο υπό το πρίσμα της πρώτης αντίθεσης. Αν όμως τον είχαμε διαβάσει υπό την οπτική γωνία της διάκρισης Αριστεράς-Δεξιάς, τότε η ματιά θα ήταν διαφορετική.

Βεβαίως για να τα λέμε όλα, είναι αλήθεια πως ο Αλέξης Τσίπρας του 2008 διαφέρει σε πολλά από τον Αλέξη Τσίπρα του 2026. Και αυτό φαίνεται ολοκάθαρα στην Ιθάκη του. Διέκρινα εκεί να επανεξετάζει και να αναθεωρεί πολλά από αυτά, για τα οποία τον επέκρινα. Επομένως δεν τίθεται θέμα δικαίωσης ή όχι, αλλά σύγκλισης σ’ ένα νέο επίπεδο. Αυτή τη σύγκλιση σοσιαλδημοκρατών, αριστερών ριζοσπαστών και οικολόγων πράσινων επιδιώκει και η Ομάδα Εργασίας του Ινστιτούτου Αλέξης Τσίπρας.

Γιατί πιστεύετε ότι οι ιδέες του προοδευτικού χώρου εν γένει δεν έχουν σήμερα τη δημοφιλία που είχαν στο παρελθόν; Δεν πιστεύετε ότι η Δεξιά κυριαρχεί σήμερα ακόμα και στη μάχη των ιδεών;

Γι’ αυτό το θέμα θα μπορούσα να γράψω ένα ακόμα βιβλίο. Και ίσως το γράψω, αν και οι μεταβολές των καπιταλισμών με συγκινούν περισσότερο. Εδώ με λίγα λόγια θα σας πω πως αυτό συνέβη λόγω των αλλαγών που επήλθαν από την παγκοσμιοποίηση. Οι προοδευτικές πολιτικές ασκούνταν στο πλαίσιο του κάθε ξεχωριστού έθνους-κράτους, το οποίο ασκούσε και τις δικές του νομισματικές και δημοσιονομικές πολιτικές. Η παγκοσμιοποίηση διεθνοποίησε τους οικονομικούς θεσμούς και πολιτικές (ΔΝΤ, Παγκόσμια Τράπεζα, πολυεθνικές μεγάλες εταιρείας, φορολογικοί παράδεισοι).

Αυτή τη διεθνοποίηση για πολλούς λόγους δεν ακολούθησαν και οι πολιτικοί θεσμοί (εθνικές κυβερνήσεις, κόμματα, συνδικάτα). Όταν οι συνθήκες παραμέρισαν το κλασικό σοσιαλδημοκρατικό πρόταγμα, όταν δηλαδή μειώθηκε ο ρόλος του έθνους-κράτους, η δύναμη της εργατικής τάξης και η ισχύς των συνδικάτων, η σοσιαλδημοκρατία και οι προοδευτικές δυνάμεις έχασαν τον κυρίαρχο ρόλο τους.

Έκτοτε, ακούσια ή εκούσια, συνειδητά ή ασυνείδητα, ακολουθούν το δόγμα του trickle down economy, των οικονομικών της προσφοράς, της συσσώρευσης του πλούτου στα υψηλά της κοινωνικής πυραμίδας, απ’ όπου όλο και κάτι θα πέσει προς τα κάτω. Αυτό εξηγεί και την ιδεολογική επικυριαρχία της Δεξιάς και του νεοφιλελευθερισμού, όπως λέτε. Καιρός είναι αυτό ν’ αλλάξει, αν ενδιαφερόμαστε να υπάρξει αριστερή απάντηση.

Θέλετε να μας δώσετε ένα πρακτικό παράδειγμα, ένα παράδειγμα εφαρμοσμένης πολιτικής, στο οποίο πράγματι μπορεί να συγκλίνουν οι χώροι της Σοσιαλδημοκρατίας, της Ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας;

Σε πολλές χώρες της Ευρώπης υπάρχουν πολλά παραδείγματα συγκυβερνήσεων σοσιαλδημοκρατικών και σοσιαλιστικών κομμάτων με κόμματα της ριζοσπαστικής Αριστεράς και των Πρασίνων. Για παράδειγμα πριν ακόμα από την εποχή της συγκυβέρνησης της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας με τους Πράσινους, αλλά πολύ περισσότερο μετά, ριζοσπαστικά αριστερά και πράσινα κόμματα όπως το Left Alliance και το Green League στην Φινλανδία, το Left-Green Movement στην Ισλανδία, το Danish Social Liberal Party και το Socialist People’s Party στην Δανία, οι Πράσινοι της Σουηδίας κυβέρνησαν μαζί με τους σοσιαλδημοκράτες.

Αλλά και στην Ιβηρική ο Πορτογάλος σοσιαλιστής Αντόνιο ντα Κόστα συγκυβέρνησε με ριζοσπαστικά αριστερά κόμματα και ο Ισπανός σοσιαλιστής Πέδρο Σάντσεθ, αν και το κόμμα του ήρθε δεύτερο, σήμερα συγκυβερνά με το αριστερό Sumar.

Είναι αλήθεια πως στην Ελλάδα υπάρχει μια ιδιομορφία. Ο ελληνικός αριστερός ριζοσπαστισμός έχει κομμουνιστογενή καταγωγή, ενώ στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, πλην της Ιβηρικής, ο ριζοσπαστισμός κατάγεται από την Αντίσταση στους ναζί και τον Μάη του 1968. Αλλά και η ελληνική σοσιαλδημοκρατία δεν έχει τις ίδιες βάσεις (ισχυρή εργατική τάξη και συνδικάτα) όπως η ευρωπαϊκή, ενώ και οι Έλληνες Πράσινοι δεν είχαν μεγάλες επιτυχίες. Γι’ αυτό και η συνάντηση των τριών έχει καθυστερήσει πάρα πολύ.

Η Ομάδα Εργασίας του Ινστιτούτου Αλέξης Τσίπρας έχει στόχο να προωθήσει αυτά τα στοιχεία σύγκλισης που είναι απαραίτητα, ώστε αυτοί οι χώροι να αποτελέσουν τον εναλλακτικό πόλο εξουσίας στη δεξιά διακυβέρνηση.

Υπάρχουν συγκεκριμένα μοντέλα από τα οποία μπορείτε να εμπνευστείτε και αν ναι ποια είναι αυτά;

Είναι καιρός που έχω πάψει να πιστεύω σε μοντέλα εφαρμοσμένης πολιτικής. Αυτά οδηγούν σε ολοκληρωτικές λύσεις. Πιστεύω μόνο στην ανάγκη του γάμου του πρωτείου της Δημοκρατίας με πολιτικές που θα υποστηρίζουν τη σύγκλιση των μεσαίων με τα λιγότερα ευνοημένα στρώματα, σε πολιτικές που συγκλίνουν στα κέντρα των κοινωνιών. Σε καμία περίπτωση όμως στο Κέντρο, ακόμη και αν αυτό δηλώνει «μεταρρυθμιστικό». Ή μάλλον το φοβάμαι πολύ περισσότερο, όταν δηλώνει κάτι τέτοιο.

Αυτό το δήθεν «μεταρρυθμιστικό Κέντρο» αποτέλεσε τη μαγιά για την ανάδειξη του χώρου των ακροκεντρώων ή πιο σωστά των νεοδεξιών. Πάντα πίσω απ’ αυτό ελλοχεύει η υποτίμηση του κόσμου της εργασίας και η άρνηση της διάκρισης Αριστερά-Δεξιά. Επομένως, τουλάχιστον όσον με αφορά, η συμμετοχή μου στην Ομάδα Εργασίας και η συμπόρευσή μου με τον Αλέξη Τσίπρα σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει στροφή στο Κέντρο, όπως γράφτηκε.

Γιατί πιστεύετε ότι η κυβερνητική παράταξη, παρά τη δεδομένη φθορά της και τα σκάνδαλα στα οποία εμπλέκεται διατηρεί μία άνετη πρωτιά στις δημοσκοπήσεις μαζί με την πρωτοβουλία των πολιτικών κινήσεων;

Μα γιατί, όπως σας έχω ήδη πει, η κεντρική γραμμή της ανάπτυξης και ό,τι απ’ αυτή μείνει για τους φτωχούς και τους αδικημένους, τα λεγόμενα «οικονομικά της προσφοράς» φαίνεται να είναι η κοινή γραμμή κυβέρνησης και κεντροαριστερής αντιπολίτευσης. Κυβέρνηση και κεντροαριστερή αντιπολίτευση δεν έχουν διαφορετική αφήγηση. Έτσι οι πολίτες επιλέγουν τη «σιγουριά» και τη σταθερότητα αυτού που γνωρίζουν. Κακά τα ψέματα τα κόμματα της αριστερής και κεντροαριστερής αντιπολίτευσης, όπως είναι σήμερα, έχουν χάσει «την προωθητική τους δύναμη». Αυτός ο χώρος χρειάζεται ένα νέο κόμμα.

Τι πρέπει να γίνει έτσι ώστε οι δυνάμεις του προοδευτικού χώρου εν γένει να αποκτήσουν εν γένει την πολιτική ηγεμονία πείθοντας έτσι τους πολίτες;

Απάντησα ήδη. Ένα νέο κόμμα που θα απαντά στο δόγμα της ανάπτυξης για τους λίγους και τα ψίχουλα για τους πολλούς. Ένα νέο κόμμα του κόσμου της εργασίας και της μάχης κατά των ανισοτήτων. Ένα νέο κόμμα που θα πείθει πως η διακυβέρνηση του θα είναι ηθικά άψογη. Πολύ περισσότερο αν έχουν υπάρξει και παλαιότερα δείγματα προς αυτή την κατεύθυνση. Η κατάσταση είναι δύσκολη, όχι όμως ανίκητη. Ένα big bang στο χώρο θα είναι καλοδεχούμενο και αναγκαίο.