Η αξιολόγηση ως πρόσχημα για άρση της μονιμότητας στο δημόσιο

Ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, είχε ήδη από τον περασμένο Μάιο προαναγγείλει την πρόθεση του να επιχειρήσει να αναθεωρήσει το άρθρο 103 του Συντάγματος, συνδέοντας τη μονιμότητα στο δημόσιο με την αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων.

Έτσι λοιπόν, ανοίγοντας χθες το διάλογο για τη συνταγματική αναθεώρηση, υποστήριξε μεταξύ άλλων ότι πρέπει “να τεθεί σε νέα βάση” το θέμα της μονιμότητας στο δημόσιο, κάνοντας λόγο για “διαρκή αξιολόγηση”. Η επίκληση της ανάγκης αξιολόγησης των δημοσίων υπαλλήλων ωστόσο αποτελεί ένα πρόσχημα προκειμένου η κυβέρνηση να επιχειρήσει να υλοποιήσει μία ιδεολογική εμμονή της για κατάργηση ουσιαστικά της μονιμότητας στο δημόσιο.

Άλλωστε η συζήτηση για το άρθρο 103, όπως και γενικότερα για την αναθεώρηση του άρθρου 16, εντάσσεται στην προσπάθεια της Νέας Δημοκρατίας να ασκήσει πίεση στο ΠΑΣΟΚ και να απευθυνθεί σε μερίδα κεντρώων αλλά συντηρητικών ψηφοφόρων. Μία πολιτική αντιπαράθεση για τη μονιμότητα στο δημόσιο αναμένεται άλλωστε να ενεργοποιήσει αντανακλαστικά κοινωνικού αυτοματισμού. Και σίγουρα είναι προτιμότερη για την κυβέρνηση από τη συζήτηση για την εργασιακή κατάσταση στον ιδιωτικό τομέα, με αφορμή την τραγωδία στο εργοστάσιο Βιολάντα στα Τρίκαλα.

Τι υποστηρίζει το Μαξίμου για το άρθρο 103

Μετά τις ανακοινώσεις Μητσοτάκη, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, υποστήριξε ότι παρόλο που σήμερα πράγματι μπορεί να απολυθεί ένας δημόσιος υπάλληλος για πειθαρχικούς λόγους, “αυτό το οποίο θέλουμε να κάνουμε είναι εντελώς διαφορετικό. Πάμε σε λογική αξιολόγησης της αποδοτικότητας, της συνέπειας και όχι απαραιτήτως για να φτάσει ένας υπάλληλος στην απόλυση, αλλά αντιθέτως και στην επιβράβευση.”

Δήλωσε επίσης ότι: “Θέλουμε να κατοχυρωθεί η αξιολόγηση στο Σύνταγμα για να προστατεύσουμε τη χώρα από μελλοντικές κυβερνήσεις λαϊκιστών, που για να γίνουν αρεστές μπορεί να καταργήσουν την όποια αξιολόγηση ώστε να επιστρέψουμε στις «ωραίες» δεκαετίες του ’80 και του ’90, όπου οι συνεπείς δημόσιοι υπάλληλοι δούλευαν εις βάρος του εαυτού τους όταν κάποιοι απολάμβαναν διάφορα προνόμια.” Και κατέληξε ότι στόχος είναι να κατοχυρωθεί στο Σύνταγμα, εφόσον υπάρξουν οι απαιτούμενες πλειοψηφίες, η έννοια της αξιολόγησης, η οποία να συνδέεται και με τη μονιμότητα στο δημόσιο.

Γιατί η επίκληση της αξιολόγησης είναι προσχηματική

Όπως αναφέρθηκε ωστόσο η συμπερίληψη του άρθρου 103 στη διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος είναι προσχηματική, καθώς στην πραγματικότητα, όπως τονίζουν νομικοί, δεν υπάρχει ανάγκη αναθεώρησης προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι τους οποίους επικαλείται η κυβέρνηση.

Το Μαξίμου συνδέει την αναθεώρηση του 103 με την αξιολόγηση, στη λογική ότι “οι άχρηστοι δημόσιοι υπάλληλοι πρέπει να φεύγουν”, υποστηρίζοντας ουσιαστικά ότι η συνταγματική διάταξη της μονιμότητας αποτελεί εμπόδιο ως προς αυτό.

Όμως η συνταγματική διάταξη προβλέπει ότι ο δημόσιος υπάλληλος μπορεί να παυθεί με απόφαση υπηρεσιακού (εν προκειμένω πειθαρχικού) συμβουλίου. Οι δε λόγοι οριστικής παύσης προβλέπονται στο Πειθαρχικό Δίκαιο και περιλαμβάνουν την παράβαση καθήκοντος (εγκλήματα του Ποινικού Κώδικα σχετικά με την υπηρεσία), την αδικαιολόγητη αποχή από τα καθήκοντα, την εξαιρετικώς σοβαρή απείθεια, την άρνηση του υπαλλήλου να συμμετάσχει στην αξιολόγηση ως αξιολογητής ή ως αξιολογούμενος.

Τίθεται επομένως το ερώτημα για ποιο λόγο απαιτείται αναθεώρηση του Συντάγματος ώστε να συνδεθεί η αξιολόγηση με τη μονιμότητα στο δημόσιο. Εξάλλου, τα τελευταία χρόνια η διαδικασία της αξιολόγησης και η διαδικασία αναμόρφωσης του πειθαρχικού δικαίου (προς την κατεύθυνση των μεγαλύτερων εγγυήσεων για την κρίση των πειθαρχικών συμβουλίων) αποτέλεσαν την αιχμή του δόρατος της κυβέρνησης για τη μεταρρύθμιση στη δημόσια διοίκηση.

Ομολογεί επομένως η κυβέρνηση ότι απέτυχε το σύστημα αξιολόγησης και το πειθαρχικό δίκαιο; Ή απλά χρησιμοποιεί την αξιολόγηση για να “αγγίξει” (αν τα καταφέρει) τη μονιμότητα στο δημόσιο με όσο το δυνατόν λιγότερες αντιδράσεις;

Ο πήχης των 180

Υπενθυμίζεται ότι η μονιμότητα στο δημόσιο πρώτη φορά κατοχυρώθηκε συνταγματικά το 1911. Διότι μέχρι τότε κάθε κυβέρνηση με το που ερχόταν στην εξουσία απέλυε δημοσίους υπαλλήλους και προσλάμβανε τα δικά της ρουσφέτια. Η πλατεία Κλαυθμώνος άλλωστε πήρε το όνομα της από τους απολυμένους δημόσιους υπαλλήλους που έκλαιγαν εκεί μετά από κάθε εκλογές.

Βέβαια και να θέλει ο κ.Μητσοτάκης να καταργήσει τη μονιμότητα στο δημόσιο με πρόσχημα την αξιολόγηση, θα πρέπει να βρει 180 ψήφους είτε σε αυτή τη Βουλή, είτε στην επόμενη.

Υπενθυμίζεται ότι εφόσον η προτείνουσα Βουλή συμφωνήσει στην αναθεώρηση ενός άρθρου του Συντάγματος με 180 ψήφους, η επόμενη και αναθεωρητική Βουλή (που θα προκύψει μετά τις επόμενες εκλογές) θα μπορεί να τα τροποποιήσει με 151 ψήφους.

Δηλαδή εάν ψηφιστεί προς αναθεώρηση ένα άρθρο του Συντάγματος από 180 βουλευτές της παρούσας Βουλής, η επόμενη κυβέρνηση θα μπορεί να το αναθεωρήσει κατά το δοκούν. Αντίστροφα, εάν η προτείνουσα Βουλή κρίνει αναθεωρητέο ένα άρθρο του Συντάγματος με 151 ψήφους, τότε στην αναθεωρητική Βουλή που θα προκύψει μετά τις επόμενες εκλογές θα πρέπει να συγκεντρωθεί αυξημένη πλειοψηφία 180 ψήφων.

Καθοριστική η στάση του ΠΑΣΟΚ

Καθοριστική θα είναι η στάση του ΠΑΣΟΚ, το οποίο πάντως δεν φαίνεται διατεθειμένο να δώσει συναίνεση στην κυβέρνηση Μητσοτάκη, η οποία όπως τονίζει η αξιωματική αντιπολίτευση έχει καταπατήσει επανειλημμένα το Σύνταγμα. Η Χαριλάου Τρικούπη θέτει ως προτεραιότητα άλλωστε την κυβερνητική αλλαγή, δηλαδή την ανάγκη να φύγει η κυβέρνηση Μητσοτάκη από την εξουσία.

Το στίγμα έδωσε ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Ευάγγελος Βενιζέλος, σημειώνοντας ότι: “Ο σεβασμός του Συντάγματος προηγείται της αναθεώρησής του” και επισημαίνοντας ότι: “Το βασικό ερώτημα για την επόμενη Βουλή είναι αν μπορεί να αναδείξει κυβέρνηση πριν επιληφθεί της αναθεώρησης. Πρέπει η χώρα να καταστεί έστω τυπικά διακυβερνήσιμη πριν το Σύνταγμα καταστεί αναθεωρήσιμο.”

Ως προς το άρθρο 103 συγκεκριμένα, όταν πέρυσι το Μάιο ο κ.Μητσοτάκης είχε θέσει ζήτημα αναθεώρησης του, ο Νίκος Ανδρουλάκης είχε σχολιάσει ότι ο πρωθυπουργός έταξε ένα πυροτέχνημα διότι απέτυχε να εφαρμόσει τους νόμους που ο ίδιος θέσπισε. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ είχε ειδικότερα επισημάνει ότι: “Δεν απολύονται μόνο όσοι τους πιάνουν να κλέβουν αλλά υπάρχει μία ευρεία γκάμα δημοσίων υπαλλήλων που μπορούν να χάσουν τη δουλειά τους, αρκεί να δουλέψει το κράτος.” 

Δύσκολα η ΝΔ θα βρει συμμάχους για άρση της μονιμότητας

Αλλά και στο εσωτερικό της ΝΔ υπάρχουν ενστάσεις για την πρόταση αναθεώρησης του άρθρου 103 του Συντάγματος. Άλλωστε η ΝΔ σήμερα κρατά δυνάμεις κυρίως στο κοινό των δημοσίων υπαλλήλων, ενώ έχει υποστεί σημαντικές απώλειες σε άλλα “παραδοσιακά” της κοινά, όπως οι ελεύθεροι επαγγελματίες και πλέον και οι αγρότες.

Χωρίς το ΠΑΣΟΚ πάντως τα κουκιά δεν βγαίνουν, δηλαδή δεν συγκεντρώνονται στην παρούσα προτείνουσα Βουλή 180 ψήφοι και είναι βέβαια δύσκολο να συγκεντρωθούν στην επόμενη, αναθεωρητική, Βουλή, ειδικά με το διαφαινόμενο όλο και μεγαλύτερο κατακερματισμό του πολιτικού σκηνικού.

Η ΝΔ δεν θα βρει εύκολα συμμάχους ως προς αυτό το θέμα ούτε στην άκρα δεξιά. Ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης, Κυριάκος Βελόπουλος, έχει ήδη υποστηρίξει ότι η άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων είναι η διέξοδος της ΝΔ ώστε να στρέψει την κοινωνία στον κοινωνικό αυτοματισμό και να αλλάξει ατζέντα.