Οι κίνδυνοι για την Ελλάδα μετά την επίθεση Ισραήλ – ΗΠΑ στο Ιράν

Η επίθεση Ισραήλ- ΗΠΑ στο Ιράν προκάλεσε αμηχανία στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, καθώς η “επόμενη ημέρα” κρύβει γεωπολιτικούς και οικονομικούς κινδύνους.

Εκ των πραγμάτων βέβαια η χώρα μας είναι δεμένη στο άρμα της “στρατηγικής συμμαχίας” με το Ισραήλ και φυσικά της συνεργασίας με ΗΠΑ. Ως εκ τούτου, ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, στη χθεσινή ανάρτηση του, απλώς απηύθηνε γενικότερη έκκληση για αποφυγή περαιτέρω κλιμάκωσης. Και έκανε αναφορά στην ανάγκη προστασίας των αμάχων και σεβασμού στο διεθνές δίκαιο – το οποίο για άλλη μία φορά βέβαια αγνόησαν Ισραήλ και ΗΠΑ.

Για ανάγκη αποκλιμάκωσης και κυριαρχία της διπλωματίας έκανε λόγο ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, και στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ, που συνεδρίασε εκτάκτως χθες. Η Ευρώπη βέβαια είναι για άλλη μία φορά διχασμένη: 

Η Γερμανία – λόγω και των ιστορικών ενοχών της- στηρίζει ούτως ή άλλως άνευ όρων το Ισραήλ. Ενώ Γαλλία και Ισπανία εξέφρασαν ανησυχία για τις συνέπειες της επίθεσης Ισραήλ-ΗΠΑ στο Ιράν για την περιφερειακή και διεθνή ασφάλεια. Γαλλία, Γερμανία και Μεγάλη Βρετανία εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση με την οποία καταδικάζουν τα ιρανικά πλήγματα κατά αμερικανικών και Ισραηλινών στόχων και των χωρών του Κόλπου, χωρίς ωστόσο καμία αναφορά στην επίθεση Ισραήλ και ΗΠΑ κατά του Ιράν.

Σε ετοιμότητα για την επιστροφή Ελλήνων του Κόλπου

Σε πρώτη φάση η Αθήνα επικέντρωσε όπως είναι λογικό στην ασφάλεια των Ελλήνων πολιτών που βρίσκονται στη Μέση Ανατολή και ειδικότερα στις χώρες του Περσικού Κόλπου, οι οποίες δέχθηκαν τα αντίποινα της Τεχεράνης καθώς φιλοξενούν στο έδαφος τους αμερικανικές βάσεις. Καθώς και στην προστασία της ναυσιπλοΐας και πρώτα από όλα των πλοίων με ελληνική σημαία που πλέουν στον Περσικό Κόλπο.

Ο κ. Μητσοτάκης επικοινώνησε χθες με τον εμίρη του Κατάρ, σεΐχη Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι, με τον πρόεδρο των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ αλ Ναχιάν, καθώς και με τον πρόεδρο της Κύπρου, Νίκο Χριστοδουλίδη. Ενώ σήμερα είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον πρίγκηπα διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν Μπιν Αμπντουλαζίζ Αλ Σαούντ. Στις επαφές αυτές ο πρωθυπουργός υπογράμμισε την ανάγκη να αποφευχθεί περαιτέρω κλιμάκωση και εστίασε στην προστασία των Ελλήνων πολιτών που βρίσκονται σε χώρες του Περσικού Κόλπου.

Εν τω μεταξύ ο κ.Γεραπετρίτης είχε χθες το βράδυ τηλεδιάσκεψη με τους πρέσβεις και πρόξενους της Ελλάδας στο Ιράν και τις χώρες της Μέσης Ανατολής, με θέμα την προετοιμασία για την ασφαλή επιστροφή Ελλήνων πολιτών μόλις βέβαια αποκατασταθεί η εναέρια κυκλοφορία.

Από τη Σούδα στο Ριάντ και την Ερυθρά Θάλασσα

Νωρίτερα χθες, πραγματοποιήθηκε σύσκεψη στο υπουργείο Άμυνας, υπό τον Νίκο Δένδια, με αντικείμενο την εφαρμογή των προβλεπόμενων πρωτοκόλλων και τη λήψη των αναγκαίων μέτρων ασφαλείας. Πρώτα από όλα στη βάση της Σούδας, η οποία έχει μετατραπεί σε “αστακό” από την πρώτη στιγμή. Πάντως όπως έλεγαν πηγές του υπουργείου Άμυνας πρόκειται για τα “συνήθη μέτρα ασφαλείας” και το αεροδρόμιο λειτουργεί κανονικά.

Αν και θεωρητικά η Σούδα είναι εντός εμβέλειας των ιρανικών πυραύλων, πρακτικά θεωρείται βέβαια απίθανο η Τεχεράνη να στοχεύσει τόσο μακριά, όταν είχε πρόσφορους στόχους στον Περσικό Κόλπο τους οποίους και έπληξε. Σημειωτέον ότι η Λευκωσία αλλά και το Λονδίνο διέψευσαν τελικά αναφορές για εκτόξευση δύο ιρανικών πυραύλων κατά των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο, οι οποίοι αναχαιτίστηκαν από το Iron Dome του Ισραήλ.

Οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις έχουν όμως παρουσία στη Μέση Ανατολή και σε περιοχές που ενδέχεται να μπλεχτούν στη θύελλα. Υπενθυμίζεται δε ότι μία πυροβολαρχία κατευθυνομένων βλημάτων Patriot της Πολεμικής Αεροπορίας με το προσωπικό της (Ελληνική Δύναμη Σαουδικής Αραβίας) παρέχει αντιαεροπορική ομπρέλα στις εγκαταστάσεις της κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας ARAMCO στο Ριάντ, στο πλαισιο της διεθνούς πρωτοβουλίας  «Integrated Air Missile Defense (IAMD) Concept» από το 2021. Επίσης η φρεγάτα του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού “Υδρα” συμμετέχει στην ευρωπαϊκή επιχείρηση “Ασπίδες” στην Ερυθρά Θάλασσα, απέναντι στους Χούθι οι οποίοι συνδέονται βέβαια με το καθεστώς των μουλάδων.

Την ίδια στιγμή λαμβάνονται ενισχυμένα μέτρα ασφαλείας σε πιθανούς στόχους αμερικανικού και ισραηλινού συμφέροντος σε όλη τη χώρα. Διότι υπάρχει ο κίνδυνος το Ιράν να επιστρέψει στην τρομοκρατία, εάν η κατάσταση στη χώρα δεν ομαλοποιηθεί άμεσα.

Φόβοι για νέο κύμα ακρίβειας και το “φάντασμα” της τρομοκρατίας

Πρώτα όμως και η Ελλάδα μπορεί να νιώσει τις οικονομικές συνέπειες. Ήδη υπάρχουν καταγγελίες για κρούσματα κερδοσκοπίας με αυξήσεις στα πρατήρια καυσίμων, παρότι η βενζίνη που διαθέτουν έχει αγοραστεί πολύ πριν την επίθεση Ισραήλ-ΗΠΑ στο Ιράν.

Αλλά αναμένονται και πραγματικές επιπτώσεις στις τιμές των καυσίμων, δεδομένου ότι το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου περνά από τα στενά του Ορμούζ τα οποία έκλεισε από χθες το Ιράν. Και αύξηση στις τιμές των καυσίμων θα έχει αλυσιδωτές συνέπειες στην αγορά με κίνδυνο νέου κύματος ακρίβειας.

Καθώς δε η Ελλάδα έχει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον πλανήτη, αμέσως υπάρχει επίπτωση στα ασφάλιστρα που αυξάνονται λόγω επικινδυνότητας, επίσης με αλυσιδωτές συνέπειες. Σημειωτέον ότι εκατοντάδες τάνκερ, και με Έλληνες ναυτικούς, έχουν εγκλωβιστεί στα στενά του Ορμούζ. 

Το θέμα της ασφάλειας επηρεάζει επίσης και σε οικονομικό επίπεδο, καθώς ενδέχεται να ανέβουν τα κόστη λειτουργίας σε τουριστικές περιοχές, ακόμα και να μειωθούν οι τουριστικές ροές προς τη χώρα μας πχ από ΗΠΑ. Για τους Αμερικανούς άλλωστε η Ελλάδα μοιάζει στο χάρτη να βρίσκεται πολύ κοντά στο Ιράν. Το γεγονός ότι Ισραηλινοί επιχειρηματίες έχουν αγοράσει ξενοδοχεία και AirBnB στη χώρα μας αυξάνει τον παράγοντα κινδύνου.

Αγωνία για την επόμενη ημέρα- Οι κρίσιμοι παράγοντες

Το θέμα είναι η κατάσταση στο Ιράν να μην “ξεφύγει” περισσότερο και “απλωθεί” η κρίση σε όλη τη Μέση Ανατολή. Και κυρίως να ξεκαθαρίσει γρήγορα το τοπίο, δηλαδή να αναδειχθεί μία “διάδοχη κατάσταση” στην Τεχεράνη. Το ανησυχητικό όμως είναι πως στο Ιράν υπάρχουν πολλά κέντρα εξουσίας: 

Εκτός από τους μουλάδες, ο κυβερνητικός στρατός που αριθμεί 350.000 άτομα, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης -μία επίσημη παραστρατιωτική πτέρυγα του ιρανικού κράτους- που αριθμεί 200.000 άτομα και η παρακρατική εσωτερική πολιτοφυλακή Basij. Δεν είναι εύκολο συνεπώς να ελεγχθούν και να δημιουργηθεί μία μεταβατική κυβέρνηση, που θα μπορεί να συνομιλήσει ξανά με τη Δύση.

Το πιο τρομακτικό είναι όμως ότι οι στρατιωτικές δυνάμεις του Ιράν δρουν αυτή τη στιγμή ανεξέλεγκτα, με βάση εντολές που είχαν λάβει πριν την εκτέλεση Χομεϊνί.

Εξ ου και η επίθεση στο Ομάν, τη μόνη χώρα που μπορεί να λειτουργήσει ως διαμεσολαβητής σε συνομιλίες αποκλιμάκωσης. Πάντως ο ΥΠΕΞ του Ιράν Αμπάς Αραγτσί δήλωσε στον ΥΠΕΞ του Ομάν Μπαντρ Αλμπουσάιντι πως η Τεχεράνη είναι ανοιχτή σε διάλογο με στόχο την αποκλιμάκωση, με το σουλτανάτο σε ρόλο μεσολαβητή.

Οι ιρανικές στρατιωτικές δυνάμεις δεν έχουν πλήξει μέχρι στιγμής τη Σαουδική Αραβία, η οποία έχει προειδοποιήσει με αντεπίθεση στην περίπτωση που ιρανικές στρατιωτικές δυνάμεις πλήξουν και στόχους στο δικό της έδαφος.

Γαλάζια στελέχη πάντως εκτιμούν ότι γεωπολιτικά η Ελλάδα αναβαθμίζεται με αυτή τη νέα κρίση, καθώς αναδεικνύεται σε buffer zone στα δυτικά της (απρόβλεπτης διπλωματικά) Τουρκίας.

Τα σενάρια στο μεταναστευτικό

Στην (όχι απίθανη) περίπτωση ενός εμφυλίου στο Ιράν ή διώξεων αντιφρονούντων από τα απομεινάρια του καθεστώτος (που μπορεί τελικά και να ισχυροποιηθούν μετά την επέμβαση), πόσο πιθανό είναι όμως να υπάρξουν νέα προσφυγικά- μεταναστευτικά ρεύματα προς την Ευρώπη μέσω της Ελλάδας.

Πρακτικά για να συμβεί αυτό θα πρέπει η Τουρκία να ανοίξει τα σύνορα της με το Ιράν. Από τα 750 χλμ σύνορα Τουρκίας- Ιράν, τα 180 φυλάσσονται από περιπόλους και τα υπόλοιπα είναι κλεισμένα με τσιμεντένιους φράχτες. Και μπορεί τα τελευταία χρόνια ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να ανέπτυξε σχέσεις με την Τεχεράνη, παίζοντας πάντα ένα διπλό διπλωματικό παιχνίδι, αλλά είναι απίθανο να δεχθεί πρόσφυγες και μετανάστες από το Ιράν, φοβούμενος πρώτα από όλα τις ροές Κούρδων.

Γενικότερη αστάθεια στη Μέση Ανατολή βέβαια ενισχύει πάντα τα μεταναστευτικά ρεύματα προς Ευρώπη μέσω Ελλάδας. Αλλά η κύρια “πηγή” νέων προσφυγικών και μεταναστευτικών ρευμάτων αναμένεται να είναι ο πόλεμος Αφγανιστάν- Πακιστάν.