Ποιοι είναι οι ψηφοφόροι της ακροδεξιάς, τελικά;

«Δεν είμαστε ακραίοι, είμαστε αντισυστημικοί». Έτσι αυτοπροσδιορίζονται συχνά στελέχη ή υποστηρικτές των κομμάτων που βρίσκονται «δεξιότερα» της Νέας Δημοκρατίας. Συχνά, όμως, το υπόλοιπο πολιτικό φάσμα δεν αποδέχεται αυτόν τον χαρακτηρισμό -και όχι άδικα, αφού προγραμματικά και ρητορικά τα κόμματα αυτά εμφανίζονται ως πιο «ακραία», δηλαδή αρκετά πιο «δεξιά» στο κλασικό φάσμα αριστερά – δεξιά.

Η απάντηση, ωστόσο, βρίσκεται περισσότερο στους ψηφοφόρους παρά στα ίδια τα κόμματα. Οι πολιτικές ταυτότητες και οι στάσεις των πολιτών δεν χωρούν πάντα σε ένα μόνο δίπολο. Αυτό αναδεικνύει η μελέτη μας που δημοσιεύτηκε από το Ελληνικό Παρατηρητήριο του London School of Economics, βασισμένη σε απαντήσεις ψηφοφόρων την άνοιξη του 2025 σε έρευνα του Έτερον.

Τέσσερα βασικά στοιχεία απορρέουν: πρώτον οι ψηφοφόροι διαχωρίζονται πρωτίστως από το κλασικό χάσμα «αριστερά-δεξιά» αλλά δευτερευόντως και από ένα νέο χάσμα «αντισυστημικότητας».

Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί, ότι ενώ στην έρευνα προτιμήσαμε τον όρο αντι-κατεστημένο (anti-establishment) -επειδή περιγράφει με μεγαλύτερη ακρίβεια την κριτική προς τις κυρίαρχες πολιτικές πρακτικές και τους θεσμούς, χωρίς να προϋποθέτει κατ’ ανάγκη πρόθεση «ανατροπής» του δημοκρατικού πλαισίου- στο συγκεκριμένο άρθρο επιλέγουμε τον όρο αντισυστημικός, γιατί είναι ο πιο διαδεδομένος και άμεσα κατανοητός όρος στην ελληνική δημόσια σφαίρα.

Δεύτερον, όσοι υποστηρίζουν λιγότερο οικονομικό παρεμβατισμό εναντιώνονται και στη μετανάστευση. Τρίτον, οι ψηφοφόροι των «ακροδεξιών» κομμάτων δεν βρίσκονται πιο δεξιά των ψηφοφόρων της ΝΔ, είναι δεξιοί αντισυστημικοί. Τέταρτον, οι ψηφοφόροι είναι πιο διατεθειμένοι να μεταπηδήσουν σε ένα περισσότερο ή λιγότερο αντισυστημικό κόμμα, παρά στον άξονα αριστερά – δεξιά.

Τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη; Αρχικά, ότι το δίπολο αριστερά-δεξιά δεν φτάνει για να εξηγήσει τις διαφορές μεταξύ των Ελλήνων ψηφοφόρων. Και αυτό παρόλο που έχει ευθυγραμμιστεί η δεξιά με τον αντιμεταναστευτισμό, κάτι που δεν ίσχυε παλαιότερα, όταν κόμματα της δεξιάς υποστήριζαν την εισαγωγή φθηνότερων εργατικών χεριών.

Πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι η έρευνά μας ρίχνει φως σε ένα βασικό κομμάτι του πολιτικού αφηγήματoς των αντισυστημικών (ακρο)δεξιών κομμάτων. Η βάση αυτού του αφηγήματος είναι ότι οι ψηφοφόροι τους δεν είναι ακραίοι και ότι οι ψηφοφόροι της ΝΔ υποστηρίζουν τις πολιτικές τους και θα έρθουν «στη μεριά τους» καθώς η κυβέρνηση δεν τους «ακούει».

Τα αποτελέσματά μας ουσιαστικά επαληθεύουν το πρώτο, αλλά αντικρούουν το δεύτερο σκέλος αυτού του αφηγήματος. Πράγματι, οι ψηφοφόροι τους δεν βρίσκονται ιδεολογικά «ακραία» πιο δεξιά αυτών της ΝΔ. Στον αντίποδα, όμως, οι ψηφοφόροι ενώ μεταπηδούν σχετικά εύκολα σε περισσότερο ή λιγότερο αντισυστημικά κόμματα, δεν μεταπηδούν εύκολα πιο αριστερά/δεξιά. Τα (ακρο)δεξιά κόμματα, λοιπόν, έχουν κατά πάσα πιθανότητα ήδη απορροφήσει όσους ψηφοφόρους ενδιαφέρονταν να βρεθούν πιο δεξιά αλλά κυρίως όσους είναι πιο αντισυστημικοί. Ίσως, μάλιστα, θα ήταν πιο πιθανή η αντίστροφη μετακίνηση, προς τη ΝΔ, αφού και στα τρία αντισυστημικά κόμματα της δεξιάς οι ψηφοφόροι τους θεωρούν τη ΝΔ ως μια από τις δύο εναλλακτικές τους, ενώ για αυτούς της ΝΔ η πρώτη εναλλακτική τους είναι το ΠΑΣΟΚ.

Τα αποτελέσματα αυτά, ο διαχωρισμός των ψηφοφόρων σε δύο βασικές διαστάσεις και η κατανόηση ότι μετακινούνται πιο εύκολα στη δεύτερη από ότι στην πρώτη, μπορεί να βοηθήσει την κατανόηση τόσο των ελληνικών όσο και των ευρωπαϊκών τάσεων, καθώς βάζει στο επίκεντρο τους ίδιους τους ψηφοφόρους.