“Πρόβα τζενεράλε” στην Κύπρο για την ευρωπαϊκή άμυνα

Μπορεί η στρατιωτική συνδρομή Ευρωπαίων εταίρων στην Κύπρο, μετά τις επιθέσεις με drones από τη Χεζμπολάχ ως αντίποινα στον πόλεμο κατά του Ιράν, να αποτελέσει την αρχή για μία Ευρώπη με στρατηγική αυτονομία, κοινή αμυντική δράση και γεωπολιτικό ρόλο;

“Ναι” απάντησαν ουσιαστικά χθες ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, ο Γάλλος πρόεδρος, Εμμανουέλ Μακρόν, και ο Κύπριος πρόεδρος, Νίκος Χριστοδουλίδης, στις κοινές δηλώσεις τους από την αεροπορική βάση “Ανδρέας Παπανδρέου” στην Πάφο.

Για την Αθήνα και τη Λευκωσία βέβαια το πιο σημαντικό μήνυμα της χθεσινής ημέρας ήταν πως οι Ευρωπαίοι εταίροι υπερασπίζονται την Κύπρο ως κράτος- μέλος της ΕΕ έναντι εξωτερικής απειλής. Το σκεπτικό είναι προφανώς ότι το ίδιο θα ισχύσει και σε περίπτωση απειλής από την Τουρκία.

“Όταν επιτίθεται κάποιος στην Κύπρο, επιτίθεται στην Ευρώπη”, δήλωσε χαρακτηριστικά ο Μακρόν και τη φράση αυτή κράτησαν με ικανοποίηση στην ελληνική και κυπριακή πλευρά.

Στην ΕΕ βέβαια – και κυρίως στο Βερολίνο- υπάρχει η άποψη ότι η Τουρκία θα μπορούσε να είναι μέρος της ευρωπαϊκής άμυνας, δεδομένου ότι διαθέτει το δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ και βρίσκεται στα ανατολικά της Ευρώπης.

Αθήνα και Λευκωσία ασκούν φυσικά βέτο σε τέτοια σχέδια. Και με την ευκαιρία των στρατιωτικών αποστολών ευρωπαϊκών χωρών στην Κύπρο, υπερθεματίζουν την ανάγκη να “ξυπνήσει” η ΕΕ διπλωματικά και αμυντικά. Ώστε η ομπρέλα της ευρωπαϊκής στρατηγικής να καλύπτει εμπράκτως την Κύπρο και απέναντι στις τουρκικές απειλές. 

“Η ασφάλεια της Κύπρου είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ευρωπαϊκής ασφάλειας και σίγουρα ένας παράγοντας σταθερότητας για την Ανατολική Μεσόγειο”, δήλωσε χαρακτηριστικά ο κ.Μητσοτάκης. Επισήμανε ότι πρώτη η Ελλάδα έστειλε στρατιωτική συνδρομή στην Κύπρο και ακολούθησαν πρώτα η Γαλλία και μετά η Ισπανία και η Ιταλία. Εκτίμησε μάλιστα ότι το γεγονός αυτό αντανακλά την ουσία της ευρωπαϊκής άμυνας, σύμφωνα με το άρθρο 42 παράγραφος 7 της συνθήκης της ΕΕ.

Αρθρο 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ, όπως άρθρο 5 του ΝΑΤΟ… περίπου

“Στην πράξη ενεργοποιείται το άρθρο 42.7 της συνθήκης της ΕΕ” υποστήριξε ο κ.Μητσοτάκης και διερωτήθηκε: “Γιατί αν όχι τώρα, πότε; Και αν δεν δράσουμε μαζί σε μία τέτοια κρίση, πως θα αντιμετωπίσουμε απειλές στο μέλλον; Τώρα είναι η ώρα να ξεκαθαρίσουμε ότι κάθε σπιθαμή ευρωπαϊκού εδάφους είναι απαραβίαστη”. 

Σημειωτέον ότι το άρθρο 42.7 της συνθήκης της ΕΕ, η Ρήτρα Αμοιβαίας Συνδρομής, είναι από πολιτικής άποψης το αντίστοιχο του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ. Προβλέπει ότι σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης κατά κράτους-μέλους, τα υπόλοιπα οφείλουν να παράσχουν βοήθεια και συνδρομή.

Βέβαια δεν ενεργοποιεί επιχειρησιακό μηχανισμό όπως το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, αφού άλλωστε η ΕΕ δεν διαθέτει κάτι τέτοιο. Ενεργοποιείται δε κατόπιν αιτήματος κράτους- μέλους, στο οποίο κάθε άλλο κράτος- μέλος απαντά διμερώς και αποφασίζει αυτόνομα τη μορφή της συνδρομής του.

Αυτό ουσιαστικά συνέβη και μετά τις επιθέσεις με drones κατά των βρετανικών βάσεων επί κυπριακού εδάφους. Η Κύπρος ζήτησε συνδρομή από την Ελλάδα, τη Γαλλία, την Ισπανία, την Ιταλία, οι οποίες και ανταποκρίθηκαν, ενώ βοήθεια υποσχέθηκε και η Γερμανία. Πέραν της Μεγάλης Βρετανίας, η οποία δεν είναι βέβαια μέλος της ΕΕ αλλά έχει αναπτύξει ελικόπτερα Wildcat και ετοιμάζεται να στείλει το αντιτορπιλικό HMS Dragon στην περιοχή.

Το μήνυμα Μητσοτάκη στους Κύπριους (και στους ψηφοφόρους της ΝΔ)

Την ανταπόκριση των ευρωπαϊκών χωρών, κυρίως του νότου, αξιοποιεί λοιπόν διπλωματικά αλλά και πολιτικά η κυβέρνηση. Με το βλέμμα και στο εσωτερικό ακροατήριο της Νέας Δημοκρατίας (η οποία ήδη εμφανίζεται να “τσιμπάει” στις δημοσκοπήσεις, εν μέσω “πατριωτικής ευφορίας” στο δεξιό κοινό), ο κ.Μητσοτάκης έκλεισε τις δηλώσεις του απευθυνόμενος στους Κύπριους και λέγοντας:

“Αδέρφια μας, βρίσκομαι σήμερα εδώ μαζί με όλες τις Ελληνίδες και όλους τους Έλληνες. Θα ήμασταν παρόντες έστω και μόνοι. Όμως στο πλευρό σας δεν είμαστε μόνο εμείς. Είμαστε πολλοί. Γιατί η Ελλάδα και η Ευρώπη θα εκφράζουν πάντα την έμπρακτη αλληλεγγύη τους στη Κύπρο.”

Ο κ.Χριστοδουλίδης στο ίδιο μήκος κύματος δήλωσε ότι “Ελλάδα, Γαλλία, Ισπανία και Ιταλία αποδεικνύουν με αποφασιστικότητα τι σημαίνει στην πράξη ευρωπαϊκή αλληλεγγύη”. Και πρόσθεσε με νόημα: “Συμβάλουν στη σταθερότητα και την ασφάλεια της ανατολικής Μεσογείου, στέλνοντας ουσιαστικό μήνυμα για τις δυνατότητες της Ευρώπης και το δρόμο που πρέπει να ακολουθήσει, λαμβάνοντας υπόψη τα σημερινά γεωπολιτικά δεδομένα”.

Οι μεγάλες φιλοδοξίες Μακρόν

Από την πλευρά του ο κ.Μακρόν υποστήριξε ότι πλέον: “Η Ευρώπη της άμυνας δεν είναι απλά λόγια”, αλλά έχει περάσει στη φάση της υλοποίησης με συγκεκριμένες δράσεις. Έδωσε δε ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, προαναγγέλοντας εκτός από την επιχείρηση Ασπίδες στην Ερυθρά Θάλασσα και νέα αποστολή ευρωπαϊκών και όχι μόνο χωρών στα στενά του Ορμούζ.

Μάλιστα υπογράμμισε τη γαλλική στρατιωτική παρουσία στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Σημειωτέον ότι ο κ.Μακρόν μετέβη από την Κύπρο στη Σούδα, όπου τον υποδέχθηκε ο υπουργός Άμυνας, Νίκος Δένδιας, κάνοντας λόγο για ένα ξεκάθαρο μήνυμα από την παρουσία του Γάλλου προέδρου. 

Ο Μακρόν έχει φυσικά τους δικούς του λόγους να επιδιώκει την περίφημη “στρατηγική αυτονομία” της Ευρώπης, αξιοποιώντας ως αφορμή την Κύπρο: Προς το τέλος της δεύτερης και τελευταίας θητείας του στη γαλλική προεδρία, φαίνεται ότι θέλει να αφήσει το δικό του σημάδι στην ευρωπαϊκή πολιτική, ενισχύοντας και τη θέση της Γαλλίας.

Διότι σε μία ενιαία ευρωπαϊκή άμυνα, η Γαλλία ως το κράτος- μέλος με το μεγαλύτερο στρατό στην ΕΕ και η μόνη πυρηνική υπερδύναμη στην ήπειρο, θα έχει καθοριστικό ρόλο εκ των πραγμάτων.

Υπενθυμίζεται άλλωστε ότι ο Μακρόν έχει αναλάβει πρωτοβουλία για μία “πυρηνική ομπρέλα” στην Ευρώπη. Στην οποία θα ενταχθούν άλλες οκτώ χώρες, της Ελλάδας συμπεριλαμβανομένης – ο κ.Μητσοτάκης θα βρεθεί σήμερα για αυτό το λόγο στο Παρίσι – αλλά και η Μεγάλη Βρετανία, η δεύτερη πυρηνική υπερδύναμη της Ευρώπης, αν και όχι πια μέλος της ΕΕ.

Βέβαια και στη στρατιωτική συνδρομή στην Κύπρο και στην πυρηνική ομπρέλα του Μακρόν για την Ευρώπη και στην επιχείρηση Ασπίδες, συμμετέχουν μόνο κάποιες “πρόθυμες” ευρωπαϊκές χώρες και δεν αποτελούν δράσεις της ΕΕ ως σύνολο. Αλλά εξακολουθούν να αποτελούν δράσεις κρατών- μελών της ΕΕ, που συνεργάζονται βλέποντας ένα κοινό συμφέρον, σαν ένα μίνι “ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ”. 

Η ΕΕ στρέφει ξανά το βλέμμα προς τη Μέση Ανατολή

Στην πυρηνική ομπρέλα του Μακρόν βέβαια συμμετέχουν κυρίως χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης με το βλέμμα στη Ρωσία. Ο πόλεμος στο Ιράν αναγκάζει όμως την Ευρώπη να κοιτάξει ξανά και προς τη Μέση Ανατολή.

Όπως σημείωσε άλλωστε ο κ.Χριστοδουλίδης: “Οι εξελίξεις υπενθυμίζουν απλή αλήθεια: Ο,τιδήποτε συμβαίνει στη Μέση Ανατολή έχει ευρύτερο αντίκτυπο στα ευρωπαϊκά συμφέροντα, την ασφάλεια, την ενεργειακή σταθερότητα, τις μεταναστευτικές ροές, επηρεάζει το συλλογικό ευρωπαϊκό μέλλον”. 

Ο Κύπριος πρόεδρος δήλωσε, μιλώντας και εκ μέρους Μακρον- Μητσοτάκη σε προφανή συνεννόηση: “Για αυτό οι χώρες μας έχουν την κοινή πεποίθηση ότι η ΕΕ πρέπει να εμπλακεί πιο ενεργά, στρατηγικά και συνεκτικά, με την ευρύτερη περιοχή, στο πλαίσιο μίας ολοκληρωμένης προσέγγισης 360 μοιρών, που να αποσκοπεί σε ενίσχυση της ασφάλειας, της σταθερότητας και της συνεργασίας”.

Σημείωσε δε ότι η κυπριακή προεδρία “εστιάζει στη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης μέσα από εξωστρέφεια με την άμεση γειτονιά της, τη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και τον Περσικό Κόλπο”.