To summarize γεννάει Φειδίες

Όσοι παρακολουθούμε τα reels του Λευκού Οίκου, τα ιαπωνικά anime για την εξέγερση στο Ιράν και τα απανταχού memes να εκτελούν με υψηλή μαεστρία την παγκόσμια αμερικανική προπαγάνδα του “ενός μηνύματος” σε κοφτή γλώσσα, πέφτουμε για άλλη μια φορά από τα σύννεφα. Διερωτόμαστε: πώς γίνεται και τόσες χιλιάδες χρόνια κεκτημένης πολιτικής ιστορίας και επικοινωνίας να καταλήγουν εν πολλοίς στην άσκηση πολιτικής των υπερδυνάμεων με μια τσογλάνικη ατάκα και μια άσεμνη χειρονομία μπροστά στις κάμερες;

Γράφοντας αυτό το κείμενο και κοιτάζοντας, κυρίως, προς την πλευρά της Ελλάδας και του Δυτικού κόσμου, το μάτι μου σκόνταψε πάνω σε ένα post τού Φειδία Παναγιώτου. Πρόκειται για την πρώτη του αντίδραση σχετικά με το βίντεο που κυκλοφόρησε πρόσφατα στο X και εμπλέκει στενούς συνεργάτες του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, συγγενείς και στενούς του συνεργάτες σε ενδεχόμενο σκάνδαλο.

Στο συγκεκριμένο βίντεο, όπως και σε όλο το υπόλοιπο υλικό που έχει παραγάγει και διαμοιράσει ο influencer πολιτικός από τότε που “έμπλεξε” με το άθλημα, κάνει κάτι που δεν κάνει σχεδόν κανένας στο δημόσιο λόγο: εξηγεί με απλά λόγια και συνοψίζει. Κάνει λοιπόν “summarize” ή αλλιώς «explain like I’m 5 (ELI5)». Αυτό δηλαδή που κάνουμε όλοι με τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Δεν παράγει πολιτική. Μαζεύει γεγονότα και πληροφορίες, τα βάζει στη σειρά, ξεσκαρτάρει το θόρυβο και την αμιγώς πολιτική διάσταση μέσα από το προσωπικό του φίλτρο και τα σερβίρει ως σνακ στον δημόσιο διάλογο, πασπαλίζοντας τα με αρκετό συναίσθημα και παντομίμα.

Από το αστρονομικό ποσοστό του 19,4% στις Ευρωεκλογές του 2024, όπου εξελέγη ως ανεξάρτητος, μέχρι την εν εξελίξει καμπάνια που τρέχει τώρα ενόψει των κυπριακών βουλευτικών εκλογών του 2026, ο Φειδίας ξέρει να σκοράρει πόντους μέσα στην απύθμενη πραγματικότητα. Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί η πολιτική σκηνή σε όλες τις χώρες του δυτικού κόσμου τείνει να δίνει χώρο σε ανθρώπους χωρίς πολιτικό κεφάλαιο, χωρίς συγκεκριμένες θέσεις, χωρίς ιδεολογία, χωρίς ακόμα ακόμα μασίφ εθνικιστικό ή θρησκευτικό προσανατολισμό;

Η νέα ζωή που συρθήκαμε να ζήσουμε μέσα στον 21ο αιώνα, ορίζεται από λίγα, αλλά πανίσχυρα πράγματα με τρομερή μυϊκή δύναμη: την τεχνητή νοημοσύνη, το ακατάπαυστο scrolling, την ανισότητα, την επισφάλεια, τα ψυχολογικά μας, τη φλυαρία και το μικρό attention span. Η εποχή γεννάει Φειδίες όπως άλλωστε γεννούσε προοδευτικούς και όπως άλλωστε γεννούσε εργατοπατέρες. Κι αυτό διότι οι άνθρωποι του δυτικού κόσμου είναι εξαντλημένοι. Έχουν ανάγκη από “summarize”. Aπό bullet points. Απλώς δεν προλαβαίνουν διαφορετικά. Δεν προλαβαίνουν να ζήσουν. Θέλουν να καταλαβαίνουν, αλλά δεν θέλουν να σπαταλούν χρόνο, ενέργεια και συγκέντρωση. Θέλουν να τους εξηγούμε και να τους αφήνουμε στην ησυχία τους. Μια νέα φυσιολογικότητα την οποία ουδείς μπορεί να εμποδίσει. Το νερό του ρέματος δεν το κλείνεις με μπάζα. Θα σε πνίξει.

Όλα αυτά, λοιπόν -μιλώ κυρίως ως επαγγελματίας παρατηρητής- οδηγούν τους μετέχοντες τον δημόσιο λόγο σε σπασμωδικές αλλαγές: όχι μεγάλα κείμενα, όχι μακρόσυρτες αναλύσεις, όχι φορτική επίκληση σε αυθεντίες και ακαδημαϊκές παραπομπές, όχι μονότονες ομιλίες που αφήνουν το περιθώριο στο συνειρμό. Περιορισμένοι πόροι στην προσέλκυση και την εκπαίδευση σοβαρών επαγγελματιών. Εικόνες, λέξεις βίντεο, όλα μαζεμένα, μασημένα και στα γρήγορα. Όχι σε δύσκολα πράγματα. Γιατί σπασμωδικές; Διότι ούτε τα μεγάλα ΜΜΕ, ούτε τα παραδοσιακά κόμματα, ούτε κανείς δεν έχει τα άμεσα αντανακλαστικά να εντοπίσει, να μελετήσει και να δει τι στο διάολο πρέπει να κάνει. Ούτε το ζεστό χρήμα υπάρχει, για να κινήσει άμεσα το γρανάζι της εξέλιξης. Τουλάχιστον, όχι πιστωμένο στους σωστούς λογαριασμούς. Υπάρχουν μόνο τρύπες – στην καλύτερη περίπτωση κρυμμένες κάτω από το χαλί. Τα κόμματα, αντί να παρακολουθούν αμέτοχα, θα αναγκαστούν να βάλουν στα ψηφοδέλτια και σε εκλόγιμες θέσεις Φειδίες. Τα ΜΜΕ το έχουν κάνει ήδη σε κάποιο βαθμό, ειδικά τα ραδιόφωνα.

Σε ένα τέτοιο οικοσύστημα οι Φειδίες δείχνουν να αποτελούν ιστορική νομοτέλεια. Κι αυτό γιατί μιλούν ακριβώς τη γλώσσα του λαού, μέχρι εκεί που καταλαβαίνει ο λαός. Δεν κουράζουν. Είναι ανθρώπινοι αλλά ταυτόχρονα και επιτυχημένοι. Περνούν καλά και μοιράζονται τις στιγμές τους. Ψυχαγωγούν και δικάζουν από την οθόνη του κινητού με τρεις κουβέντες, χωρίς πολλά-πολλά. Εμφανίζονται ενθουσιώδεις με το νέο και ξενερωμένοι με το παλιό.

Έχει κι άλλα. Μιλούν στο ένστικτο με μεθοδικότητα και στόχευση. Παίζουν στα δάχτυλα την τεχνολογία και την οικονομία της προσοχής. Προσελκύουν κεφάλαια και δυνατούς φίλους. Δεν έχουν πρόβλημα να ξεκατινιαστούν δημοσίως αν χρειαστεί. Δεν ξέρουν τίποτα. Δεν ειδικεύονται σε τίποτα. Δεν ασχολούνται με τίποτα σε βάθος. Ακριβώς όπως ο λαός, ο οποίος ψάχνει ταυτίσεις. Το ομολογούν, εξάλλου, χωρίς δεύτερη σκέψη: “Θα κάνω ό,τι μου πείτε εσείς. Θα σας ρωτάω για όλα. Θα επιστρέψουμε στην άμεση δημοκρατία…”.

Οι Φειδίες του παρόντος και του μέλλοντός μας καλούνται ήδη να ασκήσουν πολιτική. Και μη ξέροντας κάτι άλλο, θα την ασκήσουν με τον τρόπο τους. Θα ψηφίσουν νόμους που δεν καταλαβαίνουν με τον τρόπο τους, πετώντας χωρίς δεύτερη σκέψη και ενοχές την μπάλα και την ευθύνη στον κουρασμένο και θυμωμένο όχλο, ο οποίος φυσιολογικά παλεύει για να ζήσει και να σταθεί. Θα ασκήσουν Δικαιοσύνη με τον τρόπο τους. Θα διοριστούν επικεφαλής θεσμών που θα έχουν προϋπολογισμούς, ανοιχτές κοινωνικές πληγές δεκαετιών, αμυντικά και οπλικά συστήματα, εξουσία και πρόσβαση σε διαβαθμισμένες πληροφορίες. Θα άγονται και θα φέρονται από polls στο instagram και το tiktok. Και όταν έρθει η ώρα να πατήσουν το κουμπί, άραγε θα πουν “ας κάνουμε ένα “summarize” πριν μας βρει το χάος;

*Ο Χρήστος Μιχάλαρος είναι δημοσιογράφος και ποιητής με έδρα την Κύπρο.