Σιαμάκ Ετεμάντι: “Είναι στερεότυπο ότι ο έρωτας θεωρείται προνόμιο των σωμάτων που χωράνε σε ένα συγκεκριμένο πρότυπο”

«Τι είναι αυτό με το οποίο ερωτευόμαστε; Ένα “τέλειο” σώμα; Ένα όμορφο μυαλό; Μια μυρωδιά, μια παρουσία, μια ανεπιτήδευτη ζωτικότητα; Τι είναι ο έρωτας και ποιος έχει πρόσβαση σε αυτόν; Είναι δικαίωμα ή δώρο;», αναρωτιέται ο σκηνοθέτης Σιαμάκ Ετεμάντι.

Στο ντοκιμαντέρ του “Από τι Είμαστε Φτιαγμένοι”, που κυκλοφορεί ήδη στις αίθουσες από την Tanweer, ο Άρης, ένας νέος τετραπληγικός φοιτητής ψυχολογίας, ξεκινά την πτυχιακή του εργασία για τα στερεότυπα γύρω από τη σεξουαλικότητα των ατόμων με αναπηρία – μια έρευνα που εξελίσσεται σε πενταετές προσωπικό ταξίδι.

Αναζητώντας απαντήσεις για την επιθυμία, την οικειότητα και τη σεξουαλικότητα, ο Άρης γνωρίζει ανθρώπους που αλλάζουν την οπτική του: από την Κατερίνα Βρανά μέχρι τον Δημήτρη Ζώρζο, τον πρώτο επαγγελματία σεξουαλικό βοηθό στην Ελλάδα, από νεαρά ζευγάρια στα πρώτα βήματα της σχέσης τους έως συντρόφους ζωής που βίωσαν την απώλεια των αγαπημένων τους.

Μεταβαίνοντας από την προσωπική αναζήτηση σε μια συλλογική εξερεύνηση της επιθυμίας και της σεξουαλικότητας, η ταινία αμφισβητεί καθιερωμένες αντιλήψεις και διευρύνει τα όρια του τι θεωρείται επιθυμητό και ποιος θεωρείται φορέας επιθυμίας.

Αναφέρει ο Ετεμάντι μιλώντας για την ταινία του, πως: «Γνώρισα τον Άρη πριν από έξι χρόνια, στη διάρκεια ενός μικρού κινηματογραφικού πρότζεκτ για την αναπηρία και τον αθλητισμό. Καθώς ταξιδεύαμε μαζί για τις ανάγκες των γυρισμάτων, μου μίλησε για την πτυχιακή του εργασία, μια έρευνα γύρω από τα στερεότυπα που περιβάλλουν τη σεξουαλική ζωή των ατόμων με αναπηρία στην Ελλάδα. Πολύ γρήγορα έγινε σαφές ότι η έρευνά του ήταν βαθιά προσωπική: ένας τρόπος να αντιμετωπίσει τους δικούς του φόβους και τα δικά του ερωτήματα».

«Η ταινία ακολουθεί τον Άρη από την αποφοίτησή του και έπειτα, σε ένα πιο προσωπικό ταξίδι, καθώς συναντά ανθρώπους των οποίων η εμπειρία της αναπηρίας έχει διαμορφώσει την ερωτική τους ζωή», αναφέρει ο σκηνοθέτης. «Με κάθε συνάντηση, έν α ακόμη κομμάτι του παζλ μπαίνει στη θέση του. Η ταινία δεν αναζητά οριστικές απαντήσεις, αλλά θέτει το ερώτημα τι σημαίνει να αγαπάς, να επιθυμείς και, τελικά, να είσαι άνθρωπος: τρωτός, ευάλωτος, αλλά γεμάτος ζωή και επιθυμία».

Με την ταινία στις αίθουσες, ο Σιαμάκ Ετεμάντι εξηγεί στο NEWS24/7 το ταξίδι της δημιουργίας της, αλλά και τα στερεότυπα για τα οποία επιθυμεί να ανοίξει έναν διάλογο.

Τι σου κίνησε την περιέργεια για να ακολουθήσεις το ταξίδι του Άρη; Ήρθε πρώτα το ενδιαφέρον για το θέμα ή για τον χαρακτήρα; Πώς αποφάσισες να ενσωματώσεις στοιχεία του ταξιδιού του Άρη στη δομή της ταινίας;

Ήρθε πρώτα ο Άρης. Όχι ως «φορέας» ενός θέματος, αλλά ως άνθρωπος. Ο τρόπος που σκεφτόταν, η ηρεμία και η επιμονή του, το γεγονός ότι δεν μιλούσε θεωρητικά αλλά από μια θέση προσωπικού ρίσκου. Μέσα από τη δική του αναζήτηση για τα στερεότυπα γύρω από τη σεξουαλικότητα των ανάπηρων ανθρώπων άνοιγε μια πολύ μεγαλύτερη συζήτηση: για την οικειότητα, την αποδοχή, την προσβασιμότητα, τον αποκλεισμό.

Η δομή του ντοκιμαντέρ ακολούθησε αυτή την πορεία. Εκεί όπου οι δικές του απορίες συναντούσαν τις δικές μου αναζητήσεις, εκεί μας οδηγούσε και η ιστορία. Δεν ήθελα να χτίσω μια αφήγηση πάνω του, αλλά να τον ακολουθήσω καθώς ωριμάζει, συναντά ανθρώπους, ακούει ιστορίες και, χωρίς να το καταλαβαίνει πάντα, μετακινείται κι ο ίδιος. Μαζί του και εγώ, ως κινηματογραφιστής αλλά και ως άνθρωπος.

Ποια είναι τα πιο επίμονα στερεότυπα γύρω από τη σεξουαλικότητα και την αναπηρία που εντόπισες κατά τη διάρκεια της δημιουργίας του ντοκιμαντέρ;

Το πιο βασικό και πιο σοκαριστικό είναι ότι πολλοί άνθρωποι ακόμη αναρωτιούνται αν οι ανάπηροι άνθρωποι «κάνουν σεξ». Κι αμέσως μετά έρχεται το «πώς». Σαν η ερωτική επιθυμία να είναι κάτι μηχανικό, αποκομμένο από το συναίσθημα, την τρυφερότητα, τη φαντασία.

Ένα άλλο βαθύ στερεότυπο είναι ότι η σεξουαλικότητα πρέπει να είναι το τελευταίο πράγμα που θα λύσει ένας ανάπηρος. Ξεχνάμε τι καθοριστικό ρόλο παίζει η ερωτική επιθυμία, με όλη την σημασία της λέξεις και όχι μόνο ως σωματική ικανοποίηση, στην ζωή.

Ένα ακόμα στερεότυπο, που βέβαια μας βασανίζει όλους, είναι ότι ο έρωτας θεωρείται προνόμιο των «ωραίων», των νέων, των σωμάτων που χωράνε σε ένα συγκεκριμένο πρότυπο. Ό,τι ξεφεύγει από αυτό αντιμετωπίζεται είτε με λύπηση είτε με αμηχανία – και συχνά με σιωπή.

Ανάμεσα στην αρχική έρευνα και στην τελική μορφή που πήρε το φιλμ, υπήρξε κάτι που σε εξέπληξε ή που άλλαξε στα αλήθεια το βλέμμα του έργου;

Με εξέπληξε το πόσο υπαρξιακό έγινε το ταξίδι. Ξεκινήσαμε από τη σεξουαλικότητα και βρεθήκαμε να μιλάμε για απώλεια, χρόνο, θάνατο, αλλά και για επιθυμία για ζωή.

Ο θάνατος του Δημήτρη Ζώρζου, του πρώτου Έλληνα σεξουαλικού βοηθού και ενός από τους βασικούς ανθρώπους της ταινίας, άλλαξε ριζικά όχι μόνο την αφήγηση, αλλά και εμάς που τον γνωρίσαμε και δεθήκαμε μαζί του.

Εκεί συνειδητοποίησα πιο καθαρά ότι δεν είμαστε φτιαγμένοι μόνο από επιθυμία, αλλά και από θρήνο, ότι η χαρά και ο πόνος είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος και πως δεν μπορείς να έχεις το ένα χωρίς το άλλο. Αυτό με έκανε να αφήσω ακόμη περισσότερο την ταινία να ακολουθήσει τη ζωή και όχι μια προαποφασισμένη αφήγηση.

Έχει ενδιαφέρον στο φιλμ ότι αποφεύγεις τον καθαρά διδακτικό τόνο στην ταινία, μιλώντας στο κοινό μέσα από τα κεντρικά πρόσωπα, μέσα από εμπειρίες και βιώματα. Τι θεωρείς ότι προσφέρει στο κοινό αυτή η προσέγγιση;

Δεν είναι το σινεμά που ξέρω να κάνω οι ταινίες που καταγγέλλουν ευθέως ή παίρνουν μια ξεκάθαρη, μονοσήμαντη πολιτική θέση. Υπάρχουν αριστουργήματα σε αυτό το είδος, αλλά εγώ δουλεύω αλλιώς. Με ενδιαφέρει περισσότερο να ανοίγω έναν χώρο παρά να διατυπώνω ένα σύνθημα.

Όταν ακούς έναν άνθρωπο να μιλά για την ερωτική του ζωή, για τις ανασφάλειες, τις επιθυμίες και τους φόβους του, δεν μπορείς πια να τον δεις ως θέμα. Γίνεται πρόσωπο. Και τότε, χωρίς να το καταλάβεις, συναντάς κάτι δικό σου. Αυτή η συναισθηματική ταύτιση πολλές φορές είναι πιο δυνατή από οποιοδήποτε επιχείρημα. Εκεί, νομίζω, αρχίζει να αλλάζει πραγματικά το βλέμμα του θεατή.

Ποιος είναι ο ρόλος μιας ταινίας σαν αυτή στον δημόσιο διάλογο γύρω από ένα θέμα με τόσο λίγη ορατότητα;

Θα ήταν ευχής έργο αν η ταινία μπορέσει να ανοίξει μια ρωγμή. Να κάνει ορατό κάτι που συνήθως αποσιωπάται και να το φέρει στο επίπεδο της καθημερινής εμπειρίας. Οι ταινίες δεν αλλάζουν τον κόσμο. Αν όμως ένας θεατής φύγει λίγο πιο ανοιχτός, λίγο πιο πρόθυμος να αμφισβητήσει ένα στερεότυπο ή να σταθεί διαφορετικά απέναντι σε ένα ζήτημα προσβασιμότητας, τότε έχει ήδη γίνει κάτι.

Ένας άνθρωπος με μια νέα οπτική πάνω σε ένα παραγνωρισμένο θέμα μπορεί να γίνει, με τον τρόπο του, φορέας αλλαγής. Και αυτός ο διάλογος είναι που μας ενδιαφέρει πραγματικά.