Και είδομεν το φως το αληθινό

Ανήμερα τα Θεοφάνια γιορτάζει το… φως. Όχι μόνο ως θρησκευτικό σύμβολο, αλλά ως ιδέα, εμπειρία και τρόπος να βλέπουμε τον κόσμο λίγο πιο καθαρά. Με αφορμή τη γιορτή των Φώτων, ξεχωρίσαμε 5 εικαστικούς καλλιτέχνες που έκαναν το φως κεντρικό στοιχείο του έργου τους – άλλοτε ως υλικό, άλλοτε ως έννοια, πάντα ως κάτι περισσότερο από απλή λάμψη.

James Turrell – Μπαίνοντας στο φως

Ο James Turrell γεννήθηκε το 1943 στην Καλιφόρνια και σπούδασε ψυχολογία και μαθηματικά, πριν στραφεί στις εικαστικές τέχνες.

Από τα τέλη της δεκαετίας του ’60 εξερευνά συστηματικά την αντίληψη της όρασης, δημιουργώντας περιβάλλοντα όπου το φως συγκροτεί τον ίδιο τον χώρο. Το μνημειώδες έργο του με τίτλο “Roden Crater”, ένας ανενεργός ηφαιστειακός κρατήρας μεταμορφωμένος σε παρατηρητήριο φωτός και ουρανού, συνοψίζει δεκαετίες έρευνας και επιμονής.

Η παρακαταθήκη του Turrell βρίσκεται στη ριζική μετατόπιση της σχέσης θεατή και έργου. Το φως αποκτά σωματικότητα, ενεργοποιεί την αντίληψη και γεννά εμπειρίες που αγγίζουν το πνευματικό χωρίς σύμβολα. Η τέχνη του λειτουργεί σαν αποκάλυψη χωρίς αφήγηση, μια ήσυχη μαθητεία στο πώς βλέπουμε και στο τι σημαίνει να βρισκόμαστε μέσα στο φως.

Olafur Eliasson – Ο ήλιος ως συλλογικό βίωμα

Ο Olafur Eliasson γεννήθηκε το 1967 στην Κοπεγχάγη και μεγάλωσε μεταξύ Δανίας και Ισλανδίας. Σπούδασε στην Βασιλική Ακαδημία Καλών Τεχνών της Δανίας και από τα πρώτα του έργα συνδύασε την τέχνη με την επιστήμη, τη γεωμετρία και τη φυσική των φαινομένων. Έργα όπως το “The Weather Project” στην Tate Modern τον καθιέρωσαν διεθνώς, μετατρέποντας το μουσείο σε συλλογική εμπειρία φωτός και καιρού.

Το έργο του Eliasson αφήνει ως κληρονομιά μια τέχνη συμμετοχική και βαθιά οικολογική. Το φως λειτουργεί ως κοινός τόπος εμπειρίας, υπενθυμίζοντας τη διαρκή μας σχέση με το περιβάλλον. Μέσα από αντανάκλαση, ομίχλη και χρώμα, η τέχνη του καλλιεργεί επίγνωση, συνύπαρξη και ευθύνη απέναντι στον κόσμο που μας περιβάλλει. Έχοντας ήδη προβληθεί σε μεγάλες μητροπόλεις όπως το Λονδίνο, η Σεούλ και η Νέα Υόρκη, το έργο καλεί τους περαστικούς να επιβραδύνουν, να σταθούν για λίγο απέναντι στον καταιγιστικό ρυθμό της σύγχρονης ζωής και να αναλογιστούν τις προκλήσεις της εποχής μας: τη σύγκρουση, την ανισότητα και την κλιματική κρίση.

Dan Flavin – Όταν το φως γίνεται αρχιτεκτονική

Ο Dan Flavin γεννήθηκε το 1933 στη Νέα Υόρκη και σπούδασε τέχνη και ιστορία της τέχνης, πριν στραφεί στον μινιμαλισμό. Από το 1963 και έπειτα εργάστηκε αποκλειστικά με βιομηχανικούς φθορίζοντες σωλήνες, δημιουργώντας συνθέσεις φωτός που αναδιαμορφώνουν την αρχιτεκτονική του εκάστοτε χώρου.

Η συμβολή του Flavin έγκειται στην αυστηρή πειθαρχία και στη δομική χρήση του φωτός. Οι εγκαταστάσεις του άλλαξαν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον χώρο, απογυμνώνοντας την εμπειρία από συναίσθημα και αφήγηση. Το φως γίνεται αρχιτεκτονικό στοιχείο, μια καθαρή δήλωση για τη δύναμη της απλότητας. Έφυγε από τη ζωή τον Νοέμβριο του 1996, έπειτα από επιπλοκές που σχετίζονταν με τον διαβήτη.

Anish Kapoor – Τα όρια του καθεφτίσματος

Ο Anish Kapoor γεννήθηκε το 1954 στη Βομβάη και ζει στο Λονδίνο από τη δεκαετία του ’70. Σπούδασε στο Hornsey College of Art και στο Chelsea School of Art, αναπτύσσοντας μια γλυπτική γλώσσα που διερευνά το κενό, την αντανάκλαση και το βάθος. Τα έργα του συχνά χρησιμοποιούν υλικά με έντονη οπτική συμπεριφορά, όπως γυαλισμένες επιφάνειες ή απορροφητικά μαύρα.

Η κληρονομιά του Kapoor αφορά τα όρια της όρασης και της εμπειρίας. Το φως γίνεται εργαλείο για να αποκαλυφθεί το αόρατο, να φανεί το βάθος και το μυστήριο. Τα έργα του θυμίζουν τελετουργία, όπου η θέαση οδηγεί σε ενδοσκόπηση και στοχασμό γύρω από την παρουσία και το άγνωστο.

Anthony McCall – Η χρονικότητα του φωτός

Ο Anthony McCall γεννήθηκε το 1946 στο Λονδίνο και δραστηριοποιήθηκε αρχικά στον πειραματικό κινηματογράφο. Από τη δεκαετία του ’70 ανέπτυξε τις εμβληματικές εγκαταστάσεις Solid Light, όπου προβολείς σχεδιάζουν φωτεινούς κώνους μέσα στον χώρο, μετατρέποντας την προβολή σε τρισδιάστατο γεγονός.

Η παρακαταθήκη του McCall βρίσκεται στη χρονικότητα και την εφήμερη φύση του φωτός. Οι γραμμές του κινούνται αργά, απαιτώντας σιωπή και παρουσία. Το φως αποκτά τελετουργικό χαρακτήρα, καλώντας τον θεατή σε μια εμπειρία που βιώνεται περισσότερο με το σώμα παρά με το βλέμμα.