Για τον Πέτρο Μαγουλά, η όπερα είναι ζωντανός έναστρος ουρανός

Παρακολουθώ χρόνια τώρα τη διαδρομή του στην Εθνική Λυρική Σκηνή και όχι μόνο. Έχει βρεθεί σε κορυφαίες σκηνές του εξωτερικού και έχει ερμηνεύσει εμβληματικούς ρόλους του διεθνούς ρεπερτορίου.  Ο  λόγος για τον βαθύφωνο Πέτρο Μαγουλά, έναν από τους πιο αξιόλογους Έλληνες λυρικούς καλλιτέχνες της γενιάς του.

Από τον Μεφιστοφελή και τον Ζαράστρο έως τον Φιέσκο, τον Μπάνκο και τον Σπαραφουτσίλε, έχει αποδείξει μια σπάνια ικανότητα να ισορροπεί ανάμεσα στη φωνητική δεξιοτεχνία και τη δραματουργική εμβάθυνση.
Στη νέα παραγωγή της Άννας Μπολένα στην Εθνική Λυρική Σκηνή, επιστρέφει με έναν ρόλο ιδιαίτερα απαιτητικό: τον Ερρίκο Η΄, έναν χαρακτήρα αντιφατικό και σκοτεινό, που κινείται ανάμεσα στην απόλυτη εξουσία και την ανθρώπινη ευαλωτότητα.

Η όπερα του Γκαετάνο Ντονιτσέττι, ένα από τα κορυφαία έργα του μπελ κάντο και ορόσημο του ιταλικού ρομαντισμού, ξεπερνά τα όρια μιας ιστορικής αφήγησης και μετατρέπεται σε ένα βαθιά ανθρώπινο δράμα. Στο επίκεντρο βρίσκονται η πτώση της βασίλισσας Άννας, οι πολιτικές δολοπλοκίες, οι προδοσίες και τα αδιέξοδα πάθη, που κορυφώνονται σε μια τραγική σύγκρουση ανάμεσα στην εξουσία και την προσωπική αξιοπρέπεια. Με τη μουσική να λειτουργεί ως φορέας εσωτερικής έντασης και μνήμης, το έργο φωτίζει διαχρονικά ζητήματα που εξακολουθούν να συνομιλούν με το σήμερα.

Η νέα παραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, που παρουσιάζεται στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος στο ΚΠΙΣΝ, φέρει τη μουσική διεύθυνση του Ζακ Λακόμπ και τη σκηνοθεσία του Θέμελη Γλυνάτση, ο οποίος προτείνει μια σύγχρονη ανάγνωση σε διάλογο με την ιστορία.  Τα σκηνικά υπογράφει ο Λέσλι Τράβερς, ενώ τα ιστορικά κοστούμια του Νίκου Γεωργιάδη επανέρχονται μέσα από μια νέα σκηνική προσέγγιση. Στον ρόλο της Άννας Μπολένα ντεμπουτάρει η υψίφωνος Μαρία Κοσοβίτσα, πλαισιωμένη από μια ισχυρή διανομή.

Anna Bolena: Έδώ έχουμε ένα δυνατό, αριστοτεχνικά δομημένο δράμα

Ο Πέτρος Μαγουλάς μιλά στο NEWS 24/7 για τον ρόλο του Ερρίκου, τη δραματουργική πολυπλοκότητα του έργου και τη διαρκή επικαιρότητα της όπερας. Χαρακτηριστικά αναφέρει για το τι τον γοητεύει στην όπερα αυτή: “Η θαυμάσια μουσική και το μπελκάντο σε αυτό το έργο του Donizetti, δείχνουν βαθιά γνώση της ανθρώπινης φωνής και των ερμηνευτικών – τραγουδιστικών της δυνατοτήτων, πλεονέκτημα που όσο κι αν φαίνεται περίεργο δεν το διαθέτουν όλοι οι συνθέτες.

Όμως η Anna Bolena δεν αρκείται σε αυτό. Εδώ έχουμε ένα δυνατό, αριστοτεχνικά δομημένο δράμα στο οποίο συνυπάρχουν και αλληλοσυγκρούονται όλα τα απαραίτητα στοιχεία, όπως ο αγνός αλλά και ο ανεκπλήρωτος έρωτας, ο επικείμενος θάνατος και η εσωτερική πάλη, η φιλία, η κατάχρηση της εξουσίας, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η δολοπλοκία κι άλλα πολλά που δίνουν ζωή σ’ αυτές τις νότες”.

Ο Ερρίκος Η΄ είναι μια ιστορική μορφή γεμάτη αντιφάσεις. Πώς τον προσεγγίζεις και ποια είναι για σένα η μεγαλύτερη πρόκληση αυτού του χαρακτήρα, τόσο μουσικά όσο και δραματουργικά;

“Καταρχάς θα πρέπει να δούμε αυτή την όπερα όχι ως μια ιστορικά τεκμηριωμένη μουσική βιογραφία των χαρακτήρων της αλλά ως μια μυθοπλασία βασισμένη σε ιστορικά πρόσωπα και γεγονότα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Ερρίκος που εγώ είδα, προκύπτει όχι τόσο από εκείνο που γνωρίζουμε ιστορικά γι αυτόν, αλλά κυρίως από τα λεγόμενα και τα πεπραγμένα του μέσα στη συγκεκριμένη παρτιτούρα.

Έτσι, ενώ όλοι θα σου πουν ότι πρόκειται για τον πιο αντιπαθητικό χαρακτήρα της υπόθεσης και ίσως τον λιγότερο “καλογραμμένο” με την έννοια του μπελκάντο (σκόπιμα βέβαια), προσωπικά έχω μια άλλη γνώμη: θα έλεγα ότι πίσω από το προσωπείο του βασιλιά βρίσκεται ένας αδύναμος άνθρωπος που αισθάνεται προδομένος και που ως ένα βαθμό δρα ως αμυνόμενος – αν μπορούμε να του βρούμε κάποιο άλλοθι. Μουσικά, του έχουν δοθεί πολλές ενδιαφέρουσες σελίδες, στις οποίες, θα πρέπει κανείς να ανακαλύψει και να αναδείξει τα σημεία που θα χτίσουν αυτόν τον χαρακτήρα”.

Η ιστορία της Άννα Μπολένα κινείται ανάμεσα στην πολιτική εξουσία και το προσωπικό δράμα. Πώς βιώνεις αυτή τη σύγκρουση μέσα από τον ρόλο σου;

“Στις μέρες μας βιώνουμε καταστάσεις πρωτόγνωρες στο επίπεδο της πολιτικής και των διεθνών σχέσεων, με πολεμικές επιχειρήσεις και διαρκή αιματοχυσία αμάχων και (δυστυχώς) παιδιών. Μέσα σε όλα αυτά, ο καθένας μας κάνει κάποιες ενδόμυχες σκέψεις: για παράδειγμα, πόσο εύκολα οι προσωπικές αδυναμίες ενός ανθρώπου θα μπορούσαν να μετατραπούν όχι μόνο σε ατελείωτα προσωπικά δράματα άλλων ανθρώπων αλλά ακόμη και σε πυρηνικό όλεθρο, αν ο άνθρωπος αυτός τύχει να κρατά στα χέρια του την εξουσία.

Δυστυχώς, στην πορεία της ανθρωπότητας δεν έχουμε δει κάποια θετική εξέλιξη ως προς αυτό. Θα έλεγα μάλιστα πως βλέπουμε το ακριβώς αντίθετο: η εξουσία τείνει να βρίσκεται σε λάθος χέρια. Σ’ έναν ιδανικό κόσμο τις αποφάσεις θα έπρεπε να τις παίρνουν οι σοφότεροι αλλά στον πραγματικό κόσμο αυτό φαντάζει εντελώς ανέφικτο.

Ο υλικός πλούτος μπορεί να εξουσιάζει, να εξαγοράζει αλλά και να δελεάζει. Για να επιστρέψω λοιπόν στην ιστορία της “Άννα Μπολένα”, ο Ερρίκος κληρονόμησε το θρόνο όντας ένα πλάσμα με ανθρώπινα ελαττώματα, και δεν διστάζει να ασκήσει την ολέθρια, για τους άλλους, εξουσία του, προκειμένου να δραπετεύσει από τις δικές του αδυναμίες. Προσωπικά, προσπαθώ να βρω και να αναδείξω τα πιο ανθρώπινα στοιχεία του.

Η σκηνοθεσία του Θέμελη Γλυνάτση προσεγγίζει το έργο μέσα από μια σύγχρονη ματιά και έναν διάλογο με την ιστορία. Πώς επικοινωνεί όλο αυτό με το σήμερα; Με τον Θέμελη η συνεργασία και η προετοιμασία υπήρξε άψογη σε όλα τα επίπεδα, και αυτό δεν είναι μόνο δική μου διαπίστωση. Στην όπερα, χαιρόμαστε να έχουμε καλά προετοιμασμένους σκηνοθέτες. Το στοίχημα που βάζει και που πιστεύω ότι θα κερδηθεί, είναι να καταφέρει να περάσει στο κοινό η δική του ανάγνωση που ναι μεν είναι σύγχρονη αλλά βασίζεται σε ενδιαφέροντα ιστορικά δεδομένα.

Η διαλεκτική σχέση του σήμερα με το παρελθόν είναι εμφανής σε όλη τη διάρκεια της παράστασης και επιτυγχάνεται με πολλαπλούς τρόπους, όπως π.χ. μέσω ενός παιχνιδιού με τα κοστούμια, τα σκηνικά και τους φωτισμούς αλλά και με την ιδιαίτερη κινησιολογία των συντελεστών. Υπάρχουν και άλλα ενδιαφέροντα πράγματα ως προς αυτό αλλά ας μην τα πούμε κι όλα. Το σημαντικότερο είναι ότι όλα αυτά τα στοιχεία υπηρετούνται με σεβασμό και ιστορική γνώση και προσδίδουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο τελικό αποτέλεσμα”.

Έχεις ερμηνεύσει σημαντικούς ρόλους του διεθνούς ρεπερτορίου, από τον Ζαράστρο έως τον Μεφιστοφελή και τον Φιέσκο. Πού τοποθετείς τον Ερρίκο Η΄ μέσα σε αυτή τη διαδρομή;

“Θεωρώ ότι είναι ένας πολύ σημαντικός ρόλος για το ρεπερτόριο του βαθύφωνου. Αν και όπως είπαμε πρόκειται για τον “κακό” της ιστορίας (διόλου πρωτόγνωρο για τη φωνή του μπάσου) ο ρόλος είναι γεμάτος ερμηνευτικές προκλήσεις αλλά και στοιχήματα ως προς τον αινιγματικό του χαρακτήρα.

Εδώ είναι όλο το ζουμί, αφού θα πρέπει να ανακαλύψεις αυτά τα στοιχεία, να τα ντύσεις με μια γερά θεμελιωμένη άποψη και τελικά να τα αναδείξεις. Ο Ερρίκος, παρόλο που είναι ένας εκ των πρωταγωνιστών της παράστασης, δεν έχει κάποια δική του άρια (εδώ επίσης βλέπουμε τη σκοπιμότητα του συνθέτη, τίποτα δεν είναι τυχαίο) όμως τα ντουέτα, οι μονόλογοι και τα φωνητικά σύνολα στα οποία συμμετέχει είναι παραπάνω από αρκετά για να δώσουν στον ερμηνευτή το στίγμα και την ταυτότητα αυτού του χαρακτήρα.

“Η όπερα είναι μια ζωντανή, μυσταγωγική, πανανθρώπινη εμπειρία”

«Πρόσφατα ο ηθοποιός Τιμοτέ Σαλαμέ προκάλεσε αντιδράσεις όταν δήλωσε ότι η όπερα και το μπαλέτο είναι τέχνες για τις οποίες “πια δεν ενδιαφέρεται κανείς”. Ως καλλιτέχνης που υπηρετεί τη λυρική τέχνη, τι θα απαντούσες σε αυτή την άποψη;»

“Ότι η ύπαρξη μιας και μόνο σωζόμενης όπερας του ύψους π.χ. ενός Don Giovanni (για να αναφέρω μια εκ των δεκάδων αριστουργημάτων) θα αποτελεί, πιθανότατα, για τον ιστορικό του μέλλοντος, έργο μεγαλύτερης αξίας από όλες μαζί τις τηλεοπτικές σειρές που θα κληθεί να ερμηνεύσει ο συμπαθής ηθοποιός σε ολόκληρη την καριέρα του (και του εύχομαι να είναι πολλές και επιτυχημένες).

Λατρεύω τον κινηματογράφο αλλά, συγνώμη, η όπερα δεν είναι κάτι λιγότερο σημαντικό. Οι δονήσεις που μπορεί να προκαλέσει η καλλιεργημένη ανθρώπινη φωνή, σολιστική και χορωδία, σε συνδυασμό με το φυσικό ήχο της ορχήστρας και την περίτεχνη οργάνωσή τους σε μουσικοδραματικό δρώμενο, είναι κάτι που δεν μπορεί να αποδοθεί από τον κινηματογράφο. Εκεί έχουμε κάτι που έγινε μια φορά και καταγράφηκε με σκοπό να αναπαράγεται στο διηνεκές, με τρόπο μηχανικό.

Η όπερα, αντίθετα, είναι μια ζωντανή, μυσταγωγική, πανανθρώπινη εμπειρία. Είναι όπως η θέαση του έναστρου ουρανού, όπου αστέρες από διαφορετικές στιγμές της ιστορίας λάμπουν ταυτόχρονα μπροστά στα μάτια σου με τρόπο μαγικό. Έτσι κι εδώ, έχουμε μια διαχρονική συνύπαρξη δημιουργών με τιτάνιο ταλέντο που ανακατεύονται με τα χνώτα και τον ιδρώτα των ερμηνευτών κάποιας παράστασης μιας άλλης εποχής. Μόνο αν είσαι ανίδεος μπορείς να απορρίψεις τόσο εύκολα μια μορφή τέχνης που έχει αποδείξει την αξία της διαμέσου των αιώνων.

Η όπερα και το μπαλέτο θα εξακολουθούν να σκορπούν δέος και συγκίνηση και θα προσφέρουν πάντοτε σε νέους ερμηνευτές την ευκαιρία της άσκησης δύο τεχνών που απογειώνουν το ανθρώπινο πνεύμα και το ανθρωπιστικό ιδεώδες”.

Ιστορικά έργα όπως η Άννα Μπολένα μπορούν να αποκτήσουν νέες αναγνώσεις στη σημερινή εποχή;

“Και βέβαια μπορούν, αφού ως γνωστόν οι εποχές μπορεί να αλλάζουν όμως τα ανθρώπινα πάθη παραμένουν τα ίδια. Αυτά τα έργα μπορούν να ντύνονται με τα ρούχα ή να προσαρμόζονται στιςαπαιτήσεις κάθε εποχής. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που δεν χάνουν ποτέ την αξία τους.

Μου αρέσουν οι καλοδουλεμένες κλασικές αναγνώσεις αλλά μου αρέσουν εξίσου και οι καλοδουλεμένες σύγχρονες αναγνώσεις. Κρατήστε τη λέξη “καλοδουλεμένες”. Αυτό που βρίσκω αντιαισθητικό είναι οι “δήθεν μοντερνιές”, το μοντέρνο για το μοντέρνο, που όσο κι αν
προσπαθούν, δεν μπορούν να κρύψουν την ανεπάρκεια των ανθρώπων που βρίσκονται πίσω τους.

Με όποιον τρόπο και αν επιλέξεις να παρουσιάσεις μια όπερα, κλασικό ή σύγχρονο, πρέπει να έχεις γνώση, ευαισθησία, ταλέντο, και να ρίξεις πολλή δουλειά τόσο στην ιδέα όσο και στην υλοποίησή της”.

Ποια συμβουλή θα έδινες σε έναν νέο τραγουδιστή που θέλει να ακολουθήσει την πορεία του βαθύφωνου στο λυρικό θέατρο;

“Καταρχάς για να πάρει αυτή την απόφαση θα πρέπει να έχει μεγάλη αγάπη για το κλασικό τραγούδι και το θέατρο. Χρειάζεται σιδερένια θέληση, πίστη στο στόχο και αντοχή στις αντιξοότητες, σωματικές και ψυχολογικές. Στα χρόνια των σπουδών που είναι πολύχρονες και απαιτητικές, απαιτούνται γερές οικονομικές θυσίες. Όταν θα μπει στην επαγγελματική αρένα, χρειάζεται πολύ γερή τεχνική και μουσική κατάρτιση αλλά και διάθεση για θυσίες (σε προσωπικό και οικογενειακό επίπεδο) που συνεπάγονται τα διαρκή ταξίδια και οι μετακινήσεις.

Επίσης θα πρέπει να είναι πάντα έτοιμος για νέες επαγγελματικές και ερμηνευτικές προκλήσεις. Η διαχείριση των “ενεργειακών” του πόρων (η υγιής φωνή προϋποθέτει ζωή τύπου “πρωταθλητή”) είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο που όσο νωρίτερα το κατακτήσει, τόσο το καλύτερο – το “όχι” σε προτάσεις που αν και δελεαστικές ίσως τελικά αποβούν επιζήμιες είναι επιβεβλημένο και μπαίνει σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο.
Η επιβράβευση έρχεται μετά από σκληρή δουλειά, ατελείωτη μελέτη και αφοσίωση. Συναρπαστικό αλλά δύσκολο επάγγελμα. Νομίζω ότι εκείνος που το θέλει και δουλέψει πολύ, στο τέλος θα τα καταφέρει”.

Συντελεστές

Μουσική διεύθυνση: Ζακ Λακόμπ
Σκηνοθεσία: Θέμελης Γλυνάτσης
Σκηνικά: Λέσλι Τράβερς
Πρωτότυπα κοστούμια: Νίκος Γεωργιάδης
Αναβίωση κοστουμιών: Νίκη Ψυχογιού, Θέμελης Γλυνάτσης
Κινησιολογία: Κατερίνα Γεβετζή
Φωτισμοί: Χάουαρντ Χάντσον
Επιμέλεια ήχου: Θάνος Πολυμενέας-Λιοντήρης
Διεύθυνση χορωδίας: Αγαθάγγελος Γεωργακάτος

Ερρίκος Η΄: Πέτρος Μαγουλάς
Άννα Μπολένα: Μαρία Κοσοβίτσα
Τζοβάννα Σεϋμούρ: Μιράντα Μακρυνιώτη
Λόρδος Ροσφόρ: Γιάννης Γιαννίσης
Λόρδος Ρικκάρντο Περσύ: Γιάννης Χριστόπουλος
Σμέτον: Διαμάντη Κριτσωτάκη
Σερ Χέρβυ: Μάνος Κοκκώνης