Η Παναγιώτα Βλαντή μετουσιώνει τη “γυναίκα με τα μαύρα” του Ρίτσου

Γραμμένη και δημοσιευμένη το 1956, σε μια περίοδο βαθιάς πολιτικής ασφυξίας, διώξεων και εξοριών, η «Σονάτα του Σεληνόφωτος» φέρει ανεξίτηλα το αποτύπωμα της εποχής της. Ο μεγάλος μας ποιητής Γιάννης Ρίτσος, εκ πεποιθήσεως στρατευμένος και άμεσα εμπλεκόμενος στις δοκιμασίες της εποχής του, διαμορφώνει έναν ποιητικό σκηνικό μονόλογο όπου ο ερωτισμός, η φθορά και η μνήμη συνυπάρχουν με την κοινωνική εμπειρία. «Η σονάτα του σεληνόφωτος» είναι ο πρώτος μιας σειράς ποιητικών- θεατρικών μονολόγων υπό τον τίτλο «Τέταρτη Διάσταση».

Μέσα σε ένα παλιό αστικό σαλόνι, λουσμένη από το φως του φεγγαριού, μια ηλικιωμένη γυναίκα ντυμένη στα μαύρα, απευθύνεται σε έναν νεαρό άντρα που στέκεται σιωπηλός, σχεδόν αδιάφορος. Ο λόγος της κυλά ως συνεχής εξομολόγηση: μνήμες, επιθυμίες, απωθημένα, φόβοι και μικρές καθημερινές λεπτομέρειες συνθέτουν ένα πυκνό εσωτερικό τοπίο όπου ο χρόνος, ο έρωτας και η φθορά συνυπάρχουν. Καθώς ο μονόλογος εξελίσσεται, το προσωπικό δράμα της γυναίκας αποκτά καθολική διάσταση.

Στο Θέατρο Ολύμπια «Μαρία Κάλλας» φιλοξενείται τη Δευτέρα 2 Φεβρουαρίου, για μία μόνο βραδιά, η μουσική παράσταση «Σονάτα του Σεληνόφωτος», στο πλαίσιο της οποίας ο συνθέτης Θοδωρής Λεμπέσης προτείνει μια σύγχρονη μορφή θεατρικού αναλογίου, μεταφέροντας στη σκηνή το βαθιά ερωτικό και λυρικό κείμενο της γυναίκας με τα «μαύρα».

Μέσα από τη μουσική, ο θεατής γίνεται κοινωνός των στιγμών και των παύσεων του λόγου, μιας εσωτερικής εξομολόγησης. Την αφήγηση αναλαμβάνει η Παναγιώτα Βλαντή, πλαισιωμένη από ορχήστρα μουσικής δωματίου και τη συμμετοχή των σολίστ Χρήστου Ζερμπίνου (ακορντεόν) και Δημήτρη Κουφογιώργου (κλασική κιθάρα), που αναδεικνύουν τα μουσικά σημεία του έργου με διακριτική ένταση και ακρίβεια.

Ο συνθέτης Θοδωρής Λεμπέσης και η ηθοποιός Παναγιώτα Βλαντή μοιράζονται μαζί μας σκέψεις για το ποίημα του Ρίτσου και τη ραχοκοκαλιά της μουσικής παράστασης.

Θοδωρής Λεμπέσης – Ο λόγος του Ρίτσου έχει παύσεις που θυμίζουν έναν εσωτερικό αναστεναγμό

Στη Σονάτα του Σεληνόφωτος ο λόγος του Ρίτσου κινείται ανάμεσα σε ένταση και παύση, σαν μια εσωτερική αναπνοή που καθορίζει τον ρυθμό του ποιήματος. Πώς προσεγγίσατε αυτές τις σιωπές στη σύνθεση;

“Στη μουσική σύνθεση μια παύση μπορεί να είναι μουσική: μπορεί να συμβολίζει μια παύση στο χρόνο, μια αναλαμπή, ένα ταξίδι στο χρόνο ή ακόμα κι ένα σημείο όπου ο χρόνος παγώνει. Μπορεί να ναι μια βαριά στιγμή γεμάτη ανείπωτα νοήματα που έρχονται στο νου σαν ανάμνηση σαν συνειρμός ακόμα και χωρίς νότες ακόμα και χωρίς λέξεις! Συχνά η σιωπή δημιουργεί χώρο για θόρυβο στην ψυχή του ανθρώπου από όλα τα προηγούμενα που ακούστηκαν.

Σε μια εποχή που όλοι μιλάμε μα συχνά νιώθουμε πως κανείς δεν μας ακούει, δε μας αισθάνεται είτε είναι φυσικά παρών, είτε όχι η Σονάτα είναι πιο επίκαιρη από ποτέ

Στη Σονάτα του Σεληνόφωτος οι σιωπές δεν είναι κενά, είναι ενεργές στιγμές νοήματος. Το ίδιο προσπαθήσαμε να δώσουμε με τη μουσική. Ο λόγος του Ρίτσου στη σονάτα έχει παύσεις που θυμίζουν έναν εσωτερικό αναστεναγμό πριν να εξομολογηθεί μια έντονη ανάγκη, μια επιθυμία, ή μια οδυνηρή ανάμνηση. Συχνά οι παύσεις ακολουθούν μια έντονη ροή λόγου με μια ανάσα σαν μια επώδυνη εξομολόγηση.

Οι παύσεις αυτές δίνουν ρυθμό και μουσικότητα στην απαγγελία και εκφράζουν τα πιο αγρια συναισθήματα ματαίωσης που με μια ανάσα και μια παύση τ’ αντιμετωπίζει με αξιοπρέπεια αλλά και με τη βαριά κόπωση της εξομολόγησης.

«Άφησέ με να ’ρθω μαζί σου» Μια ικεσία που μοιάζει μάταιη. Η παύση που ακολουθεί εντείνει την ικεσία, τη μοναξιά το συναίσθημα της απόγνωσης.”

Αν και γραμμένη το 1956, η Σονάτα του Σεληνόφωτος παραμένει εντυπωσιακά παρούσα. Τι ήταν αυτό που σας φάνηκε πιο σύγχρονο και ζωντανό στον Ρίτσο, ώστε να θελήσετε να τον μεταφέρετε σε μια μορφή θεατρικού αναλογίου;

“Η Σονάτα μιλά για τη στιγμή πριν τη σιωπή. Ο Λόγος θριαμβεύει γυμνός, η φωνή αναδεικνύει όλα τα συναισθήματα, όλο το ρυθμό, τις εντάσεις, τα κομπιάσματα, τις παύσεις, τα ραγίσματα. Η φωνή και η μουσική κάνουν το έργο ν’ ακούγεται πιο ξεκάθαρα, πιο έντονα. Ο Ρίτσος απαιτεί την καθαρότητα χωρίς σκηνικά χωρίς επίπλαστες προσεγγίσεις.

Σε μια εποχή που όλοι μιλάμε μα συχνά νιώθουμε πως κανείς δεν μας ακούει, δε μας αισθάνεται είτε είναι φυσικά παρών, είτε όχι η Σονάτα είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Το κείμενο έχει θεατρικότητα, την οποία η Παναγιώτα Βλαντή αποδίδει με μαεστρία. Ο «άλλος» σιωπηλός ή απών δεν αφουγκράζεται αυτή την έκθεση, την κατάθεση ψυχής του υπαρξιακού αυτού μονολόγου. Η ηλικιωμένη αυτή γυναίκα, μια γυναίκα στο κοινωνικό, σωματικό, χρονικό περιθώριο ικετεύει όχι μόνο να την πάρει μαζί του, αλλά να υπάρξει να ακουστεί, πριν η ίδια χαθεί.

Ο χρόνος στενεύει, η φθορά πλήττει τους πάντες και η θλίψη που συνοδεύει το γήρας για όλα τα ‘δεν’ και τα ‘μη’, για όσα δεν προλάβαμε να πούμε ή να κάνουμε.

«Άφησέ με να’ ρθω μαζί σου!»”

Παναγιώτα Βλαντή: “Η σπουδαία ποίηση έχει μεγάλη ανταπόκριση στον άνθρωπο”

Η Σονάτα μιλά για τον χρόνο που κατακάθεται, για έναν έρωτα που δεν βρήκε διέξοδο, για τη φθορά που δεν κραυγάζει.

Ποια από αυτά τα στρώματα του κειμένου του Ρίτσου νιώθετε ότι σας αφορά περισσότερο σήμερα ως γυναίκα και ως ηθοποιό;

“Κατά περιόδους όλα τα επίπεδα της ποίησης του Ρίτσου και γενικότερα της ποίησης καθορίζουν στιγμές μου. Εξαρτάται τη χρονική περίοδο που διανύω τη συγκεκριμένη στιγμή. Για αυτό και η μεγάλη και σπουδαία ποίηση έχει μεγάλη ανταπόκριση στον άνθρωπο.”

Η γυναίκα με τα «μαύρα» απευθύνεται σε έναν αποδέκτη που παραμένει αόρατος και αβέβαιος. Πού τοποθετείτε εσείς τον συνομιλητή της;

“Αποδέκτης μου σε αυτή την περίπτωση είναι το κοινό, είναι ο κόσμος. Απευθύνομαι στον θεατή θέλοντας να συνομιλήσω μαζί του. Και τα σπουδαία κείμενα αυτό κάνουν στην πραγματικότητα, συνομιλούν με τον καθένα μας ξεχωριστά. Η προσπάθειά μου είναι να αντιμετωπίσω την ποίηση του σπουδαίου μας ποιητή με σεβασμό.”

– Εισιτήρια στο more.com