Κατερίνα Κυρμιζή: “Από τα 28 μου ακούω ότι είμαι τελειωμένη”

Μπήκε στη δισκογραφία πολύ νέα και κατάλαβε νωρίς ότι η ευαισθησία χρειάζεται αντοχή. Η Κατερίνα Κυρμιζή μάς συστήθηκε πριν από τρεις δεκαετίες ως ερμηνεύτρια-τραγουδοποιός και σήμερα, με το EP «Κάκτοι ΙΙΙ», ολοκληρώνει μια τριλογία που μοιάζει να κλείνει και έναν κύκλο ζωής. Στα ’90s ακούγαμε ξανά και ξανά την «Παραμυθένια» και το «Στην πίσω τσέπη του blue jean», σε βίντεο που υπέγραφε ο Γιώργος Λάνθιμος. Η διαδρομή από τότε είχε ανταμοιβές, αλλά και απρόβλεπτες καμπές.

Μεγαλωμένη σε οικογένεια τραγουδιστών, γνώρισε τη μουσική πραγματικότητα από μέσα και διάλεξε να σταθεί στο περιεχόμενο, όχι στην εικόνα. Ανάμεσα σε ώρες μελέτης για το δίπλωμα κλασικής κιθάρας, διδασκαλία σε ωδεία και τη μητρότητα, συνεχίζει να γράφει με συνέπεια. Επέλεξε τον δρόμο της αυτονομίας και κρατά τον έλεγχο της σύνθεσης, της παραγωγής και της αισθητικής της, με τη φράση «αφεντικό του εαυτού μου» να συνοψίζει τη στάση της.

Με αφορμή την κυκλοφορία του «Κάκτοι ΙΙΙ» και το live στο Tiki Bar Athens στις 15 Μαρτίου, μιλά για τον νέο της δίσκο. Στον πυρήνα της παραμένει μια δημιουργός που αναζητά φως και διαύγεια – στις προθέσεις, στις μελωδίες και στις επιλογές της – ακόμη και όταν αναμετριέται με την αμφιβολία για το νόημα της συνέχειας.

“Προτιμώ να είμαι αφεντικό του εαυτού μου παρά φτηνό εργατικό δυναμικό μιας δισκογραφικής εταιρείας”

Ο κύκλος «Κάκτοι» κλείνει με το τρίτο μέρος. Τι συμβολίζουν για σένα οι “κάκτοι”; Πώς εξελίχθηκε το κόνσεπτ μέσα από κάθε άλμπουμ για να φτάσουμε στο σήμερα;

Ο κάκτος είναι το φυτό της άμυνας και της υπομονής. Οι κάκτοι κάποτε είχαν φύλλα. Οι αντίξοες συνθήκες και το εχθρικό περιβάλλον ανάγκασε τα φύλλα των κάκτων να γίνουν αγκάθια. Έτσι κι εγώ, έπρεπε να προστατεύσω τον εαυτό μου που μπήκα τόσο νέα κι αθώα στη δισκογραφία. Έπρεπε να αποσυρθώ για λίγο και να συγκεντρώσω για άλλη μια φορά την εφηβική ορμή και θέληση, όπως ο κάκτος συγκεντρώνει εντός του τους χυμούς της ζωής. Έπειτα, αφού έκανα οικογένεια, έπρεπε πρώτα να αναθρέψω την κόρη μου και να πάρω το δίπλωμα στην κιθάρα για να μπορέσω να επιστρέψω στη δημιουργία. Άντεξα πολλά χρόνια αναλωμένα στην πεζή καθημερινότητα και στην ανήλεη μελέτη ώσπου να ανθίσει σαν του κάκτου το κρίνο ένα τραγούδι.

Για ό,τι αφορά την τριλογία κάκτοι όλα ξεκίνησαν από το τραγούδι «Της καρδιάς μου οι Κάκτοι» που κυκλοφόρησε σαν σινγκλ το 2017 και που είναι μια διακήρυξη ανεξαρτησίας και ταυτότητας. Είχαμε μπει την προηγούμενη χρονιά για να γράψουμε βάσεις (μπάσο και τύμπανα) για το καινούργιο μου άλμπουμ όπου θα περιείχε όλα τα κομμάτια που με κάποιον τρόπο με είχαν ζορίσει. Είτε στο δημιουργικό κομμάτι τους, είτε συναισθηματικά.

Την ίδια εποχή όμως ήμουν στο δίπλωμα στην κλασική κιθάρα και μελετούσα εφτάωρα, δούλευα σε ωδεία σαν καθηγήτρια κιθάρας και είχα ένα παιδί την εφηβεία. Συνειδητοποίησα ότι δεν είχα τον απαιτούμενο χρόνο και την σωστή ενέργεια για να ολοκληρώσω 11 τραγούδια. Έτσι, αποφάσισα να το σπάσω σε δυο μέρη για να μπορέσω να τα φέρω βόλτα. Το «Κάκτοι Ι» ένα ep 5 τραγουδιών και αντίστοιχων βίντεο κυκλοφόρησε το 2018 και το «Κάκτοι ΙΙ» ένα ep 6 τραγουδιών και αντίστοιχων βίντεο, το 2020.

Το τρίτο μέρος άργησε λίγο γιατί πρώτον, συμμετείχα ως τραγουδίστρια και συμπαραγωγός στο άλμπουμ «Ο Βασιλιάς της λύπης» του Νίκου Γρηγοριάδη και δεύτερον, γιατί αποπειράθηκα να ξανασυνεργαστώ με δισκογραφική εταιρεία. Είπα να το ξαναδοκιμάσω. Άντεξα μόλις δυο μήνες μετά την κυκλοφορία του τραγουδιού «Όλα πάνω στο Δέλτα». Έφυγα τρέχοντας. Προτιμώ να είμαι ανεξάρτητη και αφεντικό του εαυτού μου παρά φτηνό εργατικό δυναμικό μιας δισκογραφικής εταιρείας. Με αυτά και με εκείνα πήγε πίσω το τρίτο μέρος που προέκυψε από όσα ανολοκλήρωτα τραγούδια είχα αφήσει εκτός από το Κάκτοι Ι και ΙΙ.

Θα ήθελα να μας περιγράψεις με μία φράση το καθένα από τα επτά τραγούδια του «Κάκτοι ΙΙΙ» – μια φράση που τα συνοψίζει υπαρξιακά ή μουσικά.

Όλο το άλμπουμ είναι μια διαχείριση του πένθους. Πενθώ το δροσερό κορίτσι που μπήκε αθώο, με όνειρα και φιλοδοξίες στο χώρο της μουσικής και αναγκάστηκε να γίνει κάκτος για να επιβιώσει και να κρατήσει το μέσα του αλώβητο. Πενθώ και αυτόν τον μηχανισμό άμυνας που βρήκε για να συνεχίσει. Δεν με εξυπηρετεί πια. Είναι ένα άλμπουμ τέλους.

Τα τραγούδια γίνονται άστρα: αποδέσμευση από κι αποχαιρετισμός στις παλιές αγάπες, ψευδαισθήσεις, επιθυμίες, προσδοκίες με γλυκό Pedal steel και άφθονες ακουστικές κιθάρες. Συμφιλίωση και Αποδοχή 5ο στάδιο

Μέθεξις: όταν η τεράστια μοναξιά σου διψά για ψυχική ένωση με τον Άλλο μέσω της μουσικής και του χορού.  Αυτό το «Σήκω πάνω δεν μας έθαψαν ακόμα» με βιολί και μελόντικα, με κρουστά και ηλεκτρισμένες κιθάρες είναι η Άρνηση 1ο στάδιο

Generation X: Πέρασε η σειρά μας και δε ζήσαμε λιγάκι…  Adult pop with an indie 90s twist. Κατάθλιψη 4ο στάδιο

Δε σ’ αντέχω: Το ghosting κάνει κακό στην ψυχική υγεία της γυναίκας και την τρελαίνει  όπως τρελαίνει η λύρα και το λαούτο βάζοντας φτερά στα πόδια των Κρητικών. (γέλια) Θυμός 2ο στάδιο

Στην ώρα της καρδιάς:  Ανεκπλήρωτος έρωτας. Όταν το «ποτέ μαζί» γίνεται «για πάντα». Αυτό το  πικρό always του καθηγητή Σνέιπ στο Χάρι Πότερ. Μουσική δωματίου για ξεκούρδιστο ρολόι, πιάνο και φωνές αγγελικές που αναστενάζουν τραγουδώντας να ήταν όλα αλλιώς. Κατάθλιψη 4ο στάδιο

Μαύρο ροζ: μιλάει για την ασθένεια της εποχής, τον ναρκισσισμό. Όλοι νομίζουμε πως είμαστε διαφορετικοί, ξεχωριστοί, σημαντικοί, πως οφείλουν να μας ακούσουν και να μας δεχτούν χωρίς προϋποθέσεις σαν να είναι ο κόσμος η μάνα μας. Με βαρύτονο σέξι σαξόφωνο, με σαγηνευτικό Hammond και παραπονιάρικο βιολί σε αντιπαραβολή. Διαχείριση και Διαπραγμάτευση 3ο στάδιο

Τίποτα πια: ένα τραγούδι ασήκωτου και καθαρού πένθους. Ηλεκτρονικές ατμόσφαιρες με απόκοσμες κιθάρες που ηχούν σαν αντίλαλος μες στην ερημιά. Κατάθλιψη 4ο στάδιο.

Το «Generation X» αγγίζει μια γενιά που βίωσε τη διάψευση στα πιο παραγωγικά της χρόνια. Η σημερινή ελληνική τραγουδοποιία συνομιλεί με την κοινωνική πραγματικότητα; Πώς “διαβάζεις” το τοπίο της σύγχρονης δημιουργίας;

Παρόλο που δεν την αφουγκράζομαι αδιαλείπτως και ενδελεχώς, πιστεύω πως ένα πιο σοβαρό και σκεπτόμενο κομμάτι της ναι! πάντα συνομιλεί με την κοινωνική πραγματικότητα. Απλά τα τραγούδια που… ας το πούμε επιλέγονται να επιπλέουν στον αφρό έχουν γραφτεί είτε από Boomers, είτε από zoomers. Οπότε καθορίζεται γενεαλογικά και ο τρόπος που μεταφράζουν οι καλλιτέχνες την κοινωνική πραγματικότητα, και ο τρόπος που την μετουσιώνουν. Να μην ξεχάσουμε τoν Λεξ που είναι Millennial και κραταιή φωνή. Η Gen Χ δεν αντιπροσωπεύεται σθεναρά παρά μόνο από τον Φοίβο Δεληβοριά. Το Generation Χ μιλάει για αυτό ακριβώς. Υπό-εκπροσωπούμαστε σαν γενιά δημιουργικά γιατί οι οικονομικές συνθήκες «μας κόψανε τη φόρα στην καλύτερή μας ώρα».

Οι δε γυναίκες τραγουδοποιοί διαγενεακά ασχολούμαστε περισσότερο με τα γκομενικά μας, με το να απολογούμαστε ή πασχίσουμε να αποδείξουμε την καλλιτεχνική μας ύπαρξη παρά να στρέψουμε το βλέμμα προς τα έξω. Βλέπεις, ακόμα διαπραγματευόμαστε την παρουσία μας προκειμένου να υπάρξουμε ως ιστορικά και καλλιτεχνικά υποκείμενα και όχι, κυρίως, ως αναπαριστώμενα αντικείμενα του άνδρα καλλιτέχνη ή θεατή. Μας καθορίζει επίσης περισσότερο από τους άντρες η κοινωνική μας τάξη ως παράγοντας  που επικαθορίζει τις επιλογές μας.

Άλλη τύχη έχει η Μόνικα ή, η Παυλίνα Βουλγαράκη και άλλη μια φτωχάντζα από τη επαρχία ή τα δυτικά προάστια. Το λέω πολύ λαϊκά για να καταλαβαινόμαστε. Η τέχνη για πολλές από εμάς λειτουργεί ως «καταφύγιο», ως «τρόπος ζωής», ως πεδίο προσωπικής έκφρασης, ως ημερολόγιο αλλά σπάνια ως ιδιότητα ή ως πλήρη απασχόληση. Αυτό φυσικά έχει οδηγήσει σε υπό – εκπροσώπηση της τέχνη μας σε οποιαδήποτε επίσημη παρουσίαση.

Πλησιάζει 8 Μαρτίου και θα γίνουν πολλά αφιερώματα σε γυναίκες. Τραγουδίστριες όμως ως επί τω πλείστων, όχι δημιουργούς. Τέλος, και μιλάω από προσωπική εμπειρία, καμιά γυναίκα καλλιτέχνιδα δεν μπορεί να μεγαλουργήσει, να κοιτάξει τον κόσμο με θάρρος και άποψη όταν το εγώ της έχει υποστεί βλάβη από γονείς, αφεντικά, συνεργάτες και συντρόφους που την κοιτούν σαν κομμάτι κρέας υπολογίζοντας πόσο θα πιάσει στην αγορά και όταν ταυτόχρονα παλεύει να ισορροπήσει ανάμεσα στην προσωπική ζωή και την επαγγελματική, ξοδεύοντας μεγάλο κομμάτι της ενέργειάς της σε μη καλλιτεχνικά κανάλια.

Για όλους αυτούς τους λόγους δεν στρέφουμε εύκολα το βλέμμα έξω. Κι όταν το κάνουμε, αν δεν υιοθετήσουν την αντρική οπτική και γλώσσα λανθάνουμε να διεγείρουμε το συλλογικό θυμικό που είναι δομημένο και διαποτισμένο από την αρσενική ενεργεία.

Βέβαια θα μου πεις πως όλα αυτά είναι ψιλά γράμματα στην εποχή του ΑΙ και του Suno του Τραμπ και του Νετανιάχου, της ακρίβειας και των εγχώριων σκανδάλων. Είναι και θα γίνουν ακόμα ψιλότερα αν συνεχίζουν δημόσια πρόσωπα να προτείνουν δημόσιες διαβουλεύσεις για θέματα που έχουν λυθεί νομοθετικά 30 χρόνια πριν. Δυστυχώς.

Εγώ στον κύκλο Κάκτοι προσπάθησα να μιλήσω απλά και με μουσικό ιδίωμα που εδράζει στην ποπ αλλά δεν εξαντλείται εκεί, αλλά πάντως πολύ μακριά από τη σοβαροφάνεια του εντέχνου και τους ακκισμούς του mainstream, για άτομα με σύνδρομο Down, για τις αμβλώσεις, για τη γυναικεία σεξουαλικότητα, για τα διλλήματα που αντιμετωπίζουν οι καλλιτέχνες, για τη χαμένη και σιωπηλή γενιά μου, για αυτήν την πόλη δουλικό σε κάθε κλέφτη και δειλό, για την αμφιθυμία εντός μου, για την αρρώστια της εποχής μας τον ναρκισσισμό.

Συμμετέχεις ενεργά σε κάθε στάδιο δημιουργίας – σύνθεση, ενορχήστρωση, παραγωγή, εικαστικό. Είναι τρόπος προστασίας του οράματός σου ή ανάγκη συνολικής αφήγησης;

Είναι και τρόπος προστασίας και ανάγκη συνολικής αφήγησης και ένα μάγκικο «γιατί μπορώ» και ένα αι-σιχτίρ, όξω όλοι. Επιθυμώ φως και διαύγεια. Προθέσεων και συνθέσεων κυρίως. Και δε θα μου το μαγαρίσει κανείς. Επιλέγω με πολύ αυστηρά κριτήρια τους συνεργάτες μου και σε ποιον θα σταθώ δίπλα. Ο Κάκτος είμαι εγώ πια…

Γκουγκλάροντας το “yodeling” ανακάλυψα ότι τεχνική έχει αναγνωριστεί ως άυλη πολιτιστική κληρονομιά από την UNESCO(!) Κουβαλά μια βαθιά παραδοσιακή ρίζα. Νιώθεις ότι συνομιλείς με μια συλλογική μνήμη;

Το βάζεις σε ένα πλαίσιο πολύ απομακρυσμένο από τις αρχικές προθέσεις μου. Στην οικογένειά μου όλοι τραγουδούσαν. Νόμιζα ότι τραγουδούσαν καλύτερα από εμένα. Έτσι το έριξα στο δούλεμα. Τους μιμούμουν κάνοντας κοκοράκια. Έγινα τόσο καλή που μπόρεσα να δαμάσω αυτήν την τεχνική χωρίς να το ξέρω. Έπειτα άκουσα: Joni Mitchel, Sally Oldfield, Kate Bush, The Grandberries. Τότε αποφάσισα ότι η ψυχή μου έτσι το ήθελε να τραγουδήσω, σαν το πουλάκι της αυγής. Γιατί αυτό ουσιαστικά είναι το yodeling. Μια μίμηση των πετούμενων τραγουδιστών της φύσης.

Έχεις μιλήσει για την αξία της ειλικρινούς κατάθεσης. Σήμερα η ευαλωτότητα λειτουργεί ως δύναμη για έναν καλλιτέχνη ή τον κάνει να δοκιμάζεται σε ένα περιβάλλον που ζητά διαρκή προβολή;

Αυτή η διαρκής προβολή εξαντλεί τους πάντες όπως οι κακές ειδήσεις. Από ένα σημείο και μετά δεν σε εντυπωσιάζουν πια. Όταν όλα έχουν γίνει αφήγημα και πυροτέχνημα συνάμα, το δύσκολο είναι να παραμένεις συνεπής, αληθινή, ουσιαστική. Αν αυτό είναι ευαλωτότητα είναι κάτι που βλέπουν και αναγνωρίζουν οι άλλοι. Οι ευάλωτοι άνθρωποι συνήθως προσπαθούν να κρύψουν την ευαλωτοτητά τους, την θεωρούν ελάττωμα, Αχίλλειο πτέρνα. Προσπαθούν να βρουν μηχανισμούς διαχείρισης. Δεν την επικοινωνούν με πόζες, εύκολα λόγια, σε συνεντεύξεις και συναναστροφές. Το έργο τους μαρτυράει για όποιον θέλει να δει και να ακούσει.

“Σας αποχαιρετώ ως δημιουργός με το Κάκτοι ΙΙΙ”

Μετά την ολοκλήρωση των «Κάκτων», αισθάνεσαι ότι αλλάζει ο τρόπος που θα γράφεις από εδώ και πέρα;

Ειλικρινά πιστεύω πως δε θα ξαναγράψω. Σας αποχαιρετώ ως δημιουργός με το Κάκτοι ΙΙΙ. Ειδικότερα με τα τραγούδια Τίποτα πια και Τα τραγούδια γίνονται άστρα. Θες να είναι κρίση ηλικίας; Ότι δε βρίσκω νόημα πια όταν όλοι ξεπετάνε στο Suno τραγούδια με το κιλό; Θες ότι κουράστηκα να κατασκευάζω τις επιμελώς εύθρυπτες φούσκες της συνειδητότητάς μου που κανείς δεν έχει ανάγκη σε έναν πολύ σκοτεινό και άγριο κόσμο; Θες να είναι η μαύρη σαπίλα που μας στοιχειώνει κάθε μέρα που ξημερώνει;

Θες να είναι η πεποίθησή μου πως μια ζωή αφιερωμένη στην προσφορά προς το συνάνθρωπο και στον αγώνα για έναν καλύτερο κόσμο είναι πολύ πιο σημαντική από τη ζωή ενός καλλιτέχνη πια; Ποια είναι η σημασία του καλλιτέχνη σήμερα; Έχει χάσει το νόημά της σε ένα κόσμο γεμάτο content creator. Θα εκπλαγώ και η ίδια αν συνεχίσω να γράφω. Νιώθω στερεμένη. Αλωμένη από το βλέμμα μιας κοινωνίας που με μετρά ανάλογα με την εμφάνισή μου και την ηλικία μου και το πόσα μπορώ να αποδώσω σαν εμπορική αξία ενώ είμαι πιο ικανή, έμπειρη και χειραφετημένη από ποτέ. Από τα 28 μου ακούω ότι είμαι τελειωμένη…

Ό,τι έχω κατά νου να ηχογραφήσω στο άμεσο μέλλον είναι παλιότερες δημιουργίες. Κανονικά πρέπει να κεφαλαιοποιήσω την έως τώρα καλλιτεχνική μου πορεία με το να κάνω tribute στον νεότερο εαυτό μου (γέλια). Έτσι κάνουν οι σωστοί καλλιτέχνες (πολλά γέλια). Το σκέφτομαι και την ίδια στιγμή οικτίρω τον εαυτό μου που το σκέφτομαι…

Ποιους μουσικούς ή τραγουδοποιούς ακούς αυτό το διάστημα – Έλληνες ή/και ξένους; Υπάρχει κάποια φωνή που σε συγκινεί ή σε προκαλεί δημιουργικά;

Μου άρεσε πολύ το άλμπουμ Τhe fold της Antinoe και το The clearing των Wolf Alice.
Πάντα με συγκινεί ο David sylvian, o Sakamoto, οι Fleet foxes, οι Iron & Wine, ο Sufjan Stevens… Με εμπνέουν τα κορίτσια που γράφουν τα τραγούδια τους και μιλούν άνετα και για όσα εγώ βασανίστηκα, ντράπηκα και εφάρμοσα μια κρυπτική γραφή.