Από τον Πλάτωνα στον Τραμπισμό: Το «Escape Room» του Αγγελιδάκη ταξιδεύει στη Βενετία

Βάζοντας στο νου μας την έννοια της “σπηλιάς”, θα βρίσκαμε πώς για κάποιον ανεξήγητο λόγο, αυτό το φυσικό μέρος είναι συνδεδεμένο με την ελληνική κουλτούρα: από την πλατωνική φιλοσοφία, τους μύθους των κλεφτών, τα παραμύθια των παιδιών, τον θρύλο του Λιαντίνη μέχρι και τους στίχους μιας μεγάλης επιτυχίας της κρητικής μουσικής: “Σ ένα σπήλιο μοναχός μου πέρασε όλος ο καιρός μου/ Να θυμούμαι μιαν αγάπη κι όσα έχω κάνει λάθη”, τραγουδά ο διάσημος λυράρης Γρηγόρης Σαμόλης. 

Το σπήλαιο ως τόπος φυλακής, ως τόπος εξορίας, ως τόπος αποκρυφισμού, ως τόπος εγκλήματος, ως τόπος απόδρασης, όπως το “Escape Room”, το έργο του Ανδρέα Αγγελιδάκη που θα παρουσιαστεί στο ελληνικό περίπτερο της Βiennale της Βενετίας τον Μάιο σε επιμέλεια του Γιώργου Μπεκιράκη. 

Ο Ανδρέας Αγγελιδάκης είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση. Αρχιτέκτονας και εικαστικός, κινείται μεταξύ του αρχιτεκτονικού τοπίου και των ψηφιακών μέσων ψάχνοντας πώς το διαδίκτυο μεταβάλλει την αντίληψη του χώρου. Χρησιμοποιεί την Αθήνα και την έννοια του «ερειπίου» ως κεντρικό μοτίβο, στήνοντας εγκαταστάσεις που επαναδιαπραγματεύονται τη σχέση θεατή-έργου και τα όρια μεταξύ πραγματικού και εικονικού. Το έργο του έχει παρουσιαστεί σε κορυφαίους θεσμούς (ΕΜΣΤ, documenta 14, Hayward Gallery, Plasmata) και περιλαμβάνεται σε σημαντικές διεθνείς συλλογές, όπως του Art Institute of Chicago και του Nasjonalmuseet στο Όσλο.

Στο “λίγο πιο punk” όπως αποκάλεσε το ελληνικό περίπτερο σε σχέση με τα εθνικά περίπτερα των Giardini θα στηθεί ένα “Escape Room” με ιστορικές και όχι μόνο καταβολές. Μιλώντας πριν από λίγες μέρες στη συνέντευξη Τύπου για την παρουσίαση του έργου εξήγησε πως ξεκινώντας από το 1934, μια εποχή όπου ο φασισμός αρχίζει να κυριαρχεί στην γηραιά ήπειρο και στη συνέχεια φτάνοντας στον πλανήτη του MAGA θα προσπαθήσει να τα συνδέσει όλα αυτά μέσα από ιστορίες αυταρχισμού, σύγκρουσης και τοξικότητας σε Ελλάδα, Ευρώπη και Αμερική. Ο Αγγελιδάκης εκκινώντας από τον κόσμο των ιδεών και των ιδεολογιών θα διερευνήσει ακόμα και τον ρόλο ύπαρξης του ίδιου του περιπτέρου που όπως και η πόλη της Βενετίας έχει διαμορφωθεί από την αισθητική μαγιά της Κωνσταντινούπολης. 

«Διερευνώντας τη “ζωή” του Περιπτέρου σε συνάρτηση με το πολιτικό κλίμα της εποχής της γέννησής του – δηλαδή τον φασισμό- ο Αγγελιδάκης παρακολουθεί τις ιστορικές εξελίξεις στην Ελλάδα και την Ιταλία μέσα από μικρές ιστορίες και περιστατικά που συνδέονται με τον χώρο», σημειώνει ο επιμελητής του έργου Γιώργος Μπεκιράκης. «Το Περίπτερο μετατρέπεται σε μια κάψουλα όπου ιστορικές εκδοχές της ελληνικότητας τοποθετούνται δίπλα σε αστικές, βιωμένες εκφράσεις της, υπενθυμίζοντας την ένταση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τις πολιτισμικές καθηλώσεις”, αναφέρει επιπλέον ο επιμελητής.

Ο ίδιος ο Αγγελιδάκης πιστεύει πως “τα Εθνικά Περίπτερα των Giardini σχεδιάστηκαν για να επικοινωνήσουν τις πολιτικές πεποιθήσεις των κυβερνήσεων που τα ανήγειραν σε εκείνη την ιστορική συγκυρία. Σήμερα στέκουν ως Παγωμένα Φασιστικά και/ή Αποικιοκρατικά Σπήλαια, παγιδευμένα σε ένα περιβάλλον που έχει ταυτιστεί με τη διερεύνηση των πολιτικών επιλογών και των συνεπειών τους, καθώς και την ακόλουθη μετατροπή τους σε τέχνη. Κάθε Περίπτερο συνιστά έναν μηχανισμό αλήθειας – όπως ακριβώς και οι μηχανισμοί στην αλληγορία του πλατωνικού σπηλαίου – ο οποίος σήμερα θυμίζει μια Φαντασμαγορία του Παγκόσμιου Τραμπισμού: εάν αντικαταστήσουμε το Σπήλαιο με την Οθόνη, αυτό που απομένει είναι η κάθε έκφανση του MAGA (Make America Great Again) ως μια σκηνοθεσία του φασισμού εν έτει 2025”.

Ο MOMus (Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης) είναι ο υπεύθυνος φορέας για το ελληνικό περίπτερο στη Βiennale di Venezia. Η γενική διευθύντρια, Φανή Τσατσάια υπογράμμισε πώς «για περισσότερες από εννιά δεκαετίες έχει φιλοξενήσει σημαντικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής καλλιτεχνικής παραγωγής και σήμερα λειτουργεί ως χώρος παρουσίασης προτάσεων που συνομιλούν με τα διεθνή καλλιτεχνικά ρεύματα και τα σύγχρονα κοινωνικά, πολιτικά και πολιτισμικά ζητήματα.” Για τη φετινή συμμετοχή ανακοίνωσε μια καινοτόμο συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Ca’ Foscari της Βενετίας όπου 24 πολιτιστικοί διαμεσολαβητές θα ξεναγούν το κοινό σε τρεις γλώσσες, αναλύοντας τόσο το καλλιτεχνικό έργο όσο και την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική του περιπτέρου.

Ως “στρατηγικό υποστηρικτή» και “συνοδοιπόρο” παρά ως “χορηγό” παρουσίασε το Ίδρυμα Ωνάση η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, καλλιτεχνική διευθύντρια και μέλος του Δ.Σ. “Η παρουσία μας ως στρατηγικός υποστηρικτής στο “Escape Room”, αφορά στη διάρκεια της συμπόρευσής μας με τον Ανδρέα Αγγελιδάκη, έναν δημιουργό που μεταβολίζει την ελληνικότητα και παίζει με τα στερεότυπα, δημιουργώντας έναν κόσμο όπου απουσιάζει η σοβαροφάνεια και αναδύεται η ουσία. Με το συγκεκριμένο έργο, η εθνική συμμετοχή παίζει με τον ίδιο τον ορισμό της. Τι σημαίνει εθνικό; Και πώς συμμετέχουμε εμείς σε αυτό; Ανυπομονούμε για αυτό το έργο τώρα ειδικά που ο εθνικισμός και ο λαϊκισμός σαρώνουν τις σύγχρονες δημοκρατίες”

Τέλος, από το Υπουργείο Πολιτισμού, ο υφυπουργός Ιάσωνας Φωτήλας υποστήριξε την τέχνη που ενοχλεί και αμφισβητεί. “Ως πράξη ουσιαστική που μπορεί ακόμα να ανοίξει ρωγμές εκεί που όλα φαίνονται λεία και ρυθμισμένα.” Για να κλείσει πως η “ελληνική συμμετοχή στην 61η Διεθνή Έκθεση Tέχνης – La Βiennale di Venezia κινείται με αυτό το πνεύμα. Έρχεται να θέσει ερωτήματα, με τόλμη, με ακρίβεια, με τέχνη που έχει κάτι να πει και ξέρει γιατί το λέει».