Ο καλλιτέχνης που έκανε διάσημες τις μηχανές με τσιχλόφουσκες

Ελάχιστοι καλλιτέχνες έχουν απαθανατίσει ζωγραφικά αντικείμενα οικεία, σχεδόν αόρατα μέσα στην επανάληψη της καθημερινότητας, με τον τρόπο που το έκανε ο Αμερικανός καλλιτέχνης Wayne Thiebaud, ο οποίος έφυγε από τη ζωή το 2021 και συνδέθηκε συχνά με την Pop Art, χωρίς ποτέ να χωρά απόλυτα σε κατηγορίες.

Ο Thiebaud αντλούσε την έμπνευσή του από ό,τι απλωνόταν μπροστά του καθημερινά. Από τις βιτρίνες των φούρνων μέχρι τις γωνιές των δρόμων, τον συνέπαιρναν οι τούρτες με το παχύ γλάσο, τα γυαλιστερά hot dog, τα παγωτά, τα ταπεινά φλιτζάνια καφέ και τα (ρετρό πλέον) μηχανήματα για τσίχλες με τα αυστηρά τους κυκλικά σχήματα.

Στα χέρια του, αυτά τα κοινότυπα μοτίβα μετατρέπονταν σε ζωγραφικά γεγονότα υψηλής έντασης μέσα από την παραδοσιακή ελαιογραφία. Ζωγράφιζε με έντονα χρώματα και παχιές, σχεδόν γλυπτικές πινελιές. Πίσω από τη φαινομενική αθωότητα των θεμάτων του κρυβόταν μια βαθιά μελέτη του φωτός, της φόρμας και της μνήμης.

Η διαδρομή του, ωστόσο, ακολούθησε απροσδόκητη πορεία. Μαθήτευσε στα Walt Disney Studios. Στις δεκαετίες του ’40 και του ’50 εργάστηκε ως εικονογράφος, σκιτσογράφος και animator κινηματογραφικών ταινιών, πριν στραφεί συνειδητά και με επιμονή στον καμβά. Η εμπειρία της δουλειάς για ένα ευρύ, μαζικό κοινό του χάρισε μια βαθιά κατανόηση της αμεσότητας και της καθαρής οπτικής αφήγησης.

Σημείο καμπής στάθηκε το 1956, όταν η συνάντησή του με τον Ολλανδοαμερικανό ζωγράφο και κεντρική μορφή του αφηρημένου εξπρεσιονισμού Willem de Kooning άνοιξε έναν νέο ορίζοντα. Από εκείνη τη στιγμή, ο Thiebaud άρχισε να αποτυπώνει σύμβολα της αμερικανικής ζωής μέσα από το προσωπικό του φίλτρο, μια διαδρομή που τον οδήγησε στην πρώτη του ατομική έκθεση το 1962. Κεντρικό ενδιαφέρον του υπήρξε η διάρκεια μέσα στον χρόνο: το πώς ένα απλό αντικείμενο μπορεί να μετατραπεί σε φορέα συλλογικής εμπειρίας.

Πώς, για παράδειγμα, θα αποτυπωθούν στη μνήμη των επόμενων γενεών οι τσιχλομηχανές; Αντικείμενα που κουβαλούν κάτι από παιδική ανυπομονησία και μια νοσταλγία για εποχές όπου η χαρά ταυτιζόταν με ένα κέρμα. Αντικείμενα που μοιάζουν προορισμένα να καταστούν σύντομα ακατανόητα, μικρά απολιθώματα μιας ζωής που κυλούσε πιο αργά και πιο απλά.

Ένας τρόπος να κοιτάζεις τα ταπεινά αντικείμενα

Ο Thiebaud πίστευε ότι η ζωγραφική οφείλει να επιμένει στα πιο ταπεινά στοιχεία της πραγματικότητας. Εκεί, έλεγε, κρύβεται η ουσία. Είχε πλήρη επίγνωση ότι το έργο του κατέγραφε έναν τρόπο ζωής των δεκαετιών του ’50 και του ’60, ο οποίος έμελλε να χαθεί. Συχνά παρατηρούσε πως ο κόσμος που ζωγράφιζε θα περνούσε στην ιστορία, όπως συνέβη και με τα τοπία των καλλιτεχνών που θαύμαζε, ανάμεσά τους ο Σεζάν και ο Μανέ. Η ελπίδα του παρέμενε σταθερή: ότι η ζωγραφική του θα διατηρούσε τη δύναμή της και θα συνέχιζε να επικοινωνεί με τις επόμενες γενιές.

Έφυγε από τη ζωή το 2021, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που συνεχίζει να μιλά χαμηλόφωνα αλλά καθαρά, σαν μια παύση μέσα στον θόρυβο της εποχής. Παρότι το έργο του γνώρισε μεγάλη απήχηση στις Ηνωμένες Πολιτείες, παρέμεινε λιγότερο οικείο στο ευρωπαϊκό κοινό. Η τρέχουσα έκθεση στην Courtauld Gallery στο Λονδίνο σηματοδοτεί την πρώτη ολοκληρωμένη παρουσίασή του στη χώρα. Όπως επισημαίνουν οι επιμελητές του μουσείου, πρόκειται για μια αναγνώριση που άργησε, αλλά κρίθηκε απαραίτητη.

Στη σύγχρονη πραγματικότητα, όπου οι εικόνες διαδέχονται η μία την άλλη με καταιγιστικό ρυθμό, το έργο του λειτουργεί σαν ήσυχο καταφύγιο. Καλεί τον θεατή να επιβραδύνει και να εστιάσει στα πιο απλά στοιχεία του περιβάλλοντός του, αποκαλύπτοντας την απρόσμενη αισθητική και το εσωτερικό τους νόημα. Εκείνος τα ανακάλυψε σε ένα φτηνό φλιτζάνι καφέ, σε ένα κομμάτι πίτα. Και σε μια μηχανή με τσίχλες – σφαίρες μέσα σε σφαίρες, αμέτρητες, ακριβείς, όμορφες στην απλότητά τους.

Δεν επιτρέπεται να γλείφεις πίνακες στα μουσεία — πράγμα σκληρό, όταν βρίσκεσαι μπροστά σε κάτι τόσο δελεαστικά ζουμερό όσο η τέχνη του Wayne Thiebaud», σημειώνει χαρακτηριστικά ο Guardian, επιβεβαιώνοντας για άλλη μια φορά πως οι φωτογραφίες έργων τέχνης αδυνατούν να μεταφέρουν την αίσθηση που αποπνέουν οι πίνακες όταν στέκεσαι απέναντί τους.

Σύμφωνα με το περιοδικό Wallpaper, η έκθεση Wayne Thiebaud: American Still Life θα φιλοξενείται στην Courtauld Gallery έως τις 18 Ιανουαρίου.