Ο Θανάσης Παναγιώτου στήνει μια μετέωρη πέτρα για να σταθεί ο άνθρωπος στο σήμερα

Ο Θανάσης Παναγιώτου ανήκει σε εκείνη τη γενιά δημιουργών που δεν ζωγραφίζουν απλώς εικόνες, αλλά κατασκευάζουν κόσμους — εύθραυστους, μετέωρους, βαθιά φορτισμένους υπαρξιακά. Ζωγράφος με μακρά και συνεπή πορεία, σπουδασμένος στην ΑΣΚΤ δίπλα στον Δημήτρη Μυταρά και τον Παναγιώτη Τέτση, με διεθνή αναγνώριση και έργα σε δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές, ο Θανάσης Παναγιώτου επιστρέφει σήμερα με μια έκθεση που μοιάζει να συνοψίζει αλλά και να επανατοποθετεί τη σκέψη του.

Στην έκθεση «μετέωρα» στην Gallery Genesis, παρουσιάζει νέα ζωγραφικά έργα και, για πρώτη φορά, γλυπτά: αιωρούμενες πόλεις, κάστρα και τοπία που αναδύονται από πέτρα, σαν να διεκδικούν μια σπιθαμή χώρου ανάμεσα στη γη και τον ουρανό. Με αφετηρία τη γεωγραφία των Μετεώρων —όχι ως τόπο, αλλά ως εσωτερικό τοπίο— ο καλλιτέχνης χαρτογραφεί μια ψυχική γεωγραφία της εποχής μας: έναν κόσμο ασταθή, σε μετάβαση, όπου η ελπίδα δεν πατά γερά, αλλά επιμένει να αιωρείται. Με αφορμή αυτή την έκθεση, συνομιλούμε μαζί του για τη μνήμη, την απώλεια, την παιδικότητα, τη μετάβαση στον όγκο και τη βαθιά ανάγκη της τέχνης να προσφέρει, έστω, μια μετέωρη πέτρα για να σταθεί ο άνθρωπος.

Ο καλλιτέχνης αναφέρει χαρακτηριστικά στο NEWS 24/7 πως: “Νομίζω, πως πηγή της έμπνευσής μου υπήρξε και η κατάσταση του σήμερα. Σήμερα, βιώνουμε μία συγκλονιστική μετάβαση, σε παγκόσμια κλίμακα, μία αναστάτωση, καθώς βρισκόμαστε ήδη σε φάση ταχύτατης ενσωμάτωσης στην ψηφιακή εποχή, ο κόσμος από μονοπολικός γίνεται πολυπολικός, οι πόλεμοι είναι πάλι μέρος της πραγματικότητάς μας, η κλιματική αλλαγή και η μαζική μετανάστευση αλλάζουν τα έως τώρα δεδομένα, συμβαίνουν σοβαρές γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Είμαι κι εγώ δέκτης αυτών των συνταρακτικών που συμβαίνουν.

Βιώνω τα γεγονότα, τα στοχάζομαι, και τα παραδίδω στο κοινό, με τον τρόπο που ξέρω: εκφράζοντας με εικόνα ό,τι προσλαμβάνω από όλα αυτά. Από εκεί και πέρα, την ερμηνεία ή τις προεκτάσεις τις δίνει ο θεατής που, πολύ συχνά, πηγαίνει πέρα από αυτά που ο δημιουργός έχει φανταστεί. Έτσι συνομιλεί το έργο, τόσο με τη συνθήκη της απτής σημερινής πραγματικότητας όσο και με τον ψυχισμό του θεατή”.

Στα έργα σας, ο κόσμος μοιάζει να αιωρείται. Πότε αρχίσατε να βλέπετε τον χώρο όχι ως έδαφος αλλά ως κάτι που μπορεί να χαθεί ;

H ίδια η ζωή διδάσκει την απώλεια, σε κάποιους νωρίς σε άλλους αργότερα, ώσπου να συνειδητοποιήσουμε ότι στροβιλιζόμαστε στην τυχαιότητα που φέρνει η ροή του χρόνου και που μέσα της χάνονται τα πάντα. Η Τέχνη, δίνοντας μορφή στη συνειδητοποίηση αυτή, κατά κάποιον τρόπο ακινητοποιεί τον χρόνο. Ίσως οι μετέωροι κόσμοι που παρουσιάζω να είναι αναπαράσταση του σταματημένου χρόνου.

Τα μετέωρά μου (που γράφονται με πεζό αρχικό μ, και είναι διαφορετικά από τα Μετέωρα της καταγωγής μου, και μάλλον ο καθένας μας είναι ένα μετέωρο) αφηγούνται συμβολικά την ανθρώπινη κατάσταση. Ας πούμε πως είναι μια προσπάθεια, ώστε η Τέχνη να αποκτάει υπεροχή απέναντι στην τύρβη της καθημερινότητας. Αισθάνομαι πως οι αφιλόξενοι χώροι των ουρανόλιθων προσφέρονται ως σύμβολα αποδοχής της μοίρας, ως όριο προς υπέρβαση, ως ώθηση προς διαμόρφωση στάσης ύπαρξης.

Η καταγωγή σας από την περιοχή των Μετεώρων φαίνεται να λειτουργεί όχι απλώς ως μνήμη, αλλά ως εσωτερικό τοπίο. Πόσο συνειδητά επιστρέφετε σε αυτήν τη γεωγραφία;

Αυτό που ονομάζουμε ρίζες μοιάζει να είναι μία αγκαλιά ενέργειας, που μας καλεί, μια πνευματική πατρίδα, που τη νοσταλγούμε όταν είμαστε μακριά της και νιώθουμε στον τόπο μας όταν επιστρέφουμε σε αυτήν. Οι αρχαιολόγοι λένε πως οι πέτρες έχουν τη δική τους φωνή. Όσο δούλευα τα γλυπτά έργα μου, που παρουσιάζονται σε αυτήν έκθεση, συνειδητοποιούσα, ολοένα περισσότερο, πως τα βράχια και οι πέτρες του τόπου καταγωγής μου, όπως άλλωστε και τα δάση του, μου μιλάνε πάντα. Έξάλλου οι πέτρες των γλυπτών μου, όλες, προέρχονται από τα βουνά γύρω από τα Μετέωρα.

Η από ψηλά θέαση είναι συχνή στο έργο σας. Είναι απόπειρα ελέγχου, αποστασιοποίησης ή κατανόησης του κόσμου;

Δεν θα αποπειραθώ να ερμηνεύσω ψυχαναλυτικά την τάση, στη ζωγραφική μου των τελευταίων ετών, για από ψηλά θέαση. Αυτό που μπορώ να πω με βεβαιότητα είναι ότι με ώθησε σε αυτήν το ενδιαφέρον μου για την αναγεννησιακή προοπτική, το μαθηματικό-γεωμετρικό σύστημα, που σου επιτρέπει να αναπαραστήσεις τον τρισδιάστατο χώρο σε επιφάνεια δισδιάστατη. Η επιλογή μου δεν πηγάζει από την εμπειρία μου ως υποκειμένου αλλά από το ενδιαφέρον μου για τη θέση, την τοποθέτηση και την οργάνωση του αντικειμένου, στον χώρο, γενικά. Από ψηλά, το αντικείμενο -που μπορεί να είναι μία πεδιάδα, ένα ποτάμι, ένα οποιοδήποτε φυσικό στοιχείο ή κάποια πόλη – χάνει τον όγκο του, μετατρέπεται σε γεωμετρικό σχήμα. Αυτήν την αφηρημένη γεωμετρία χρησιμοποιώ συχνά και ως φόντο με χρώμα.

Στο πλαίσιο λοιπόν αυτής της θέασης, διατύπωσα με εικόνες, τα αποτελέσματα κάποιων ασκήσεων γεωμετρίας, που συνειδητά επέβαλα στον εαυτό μου. Θα έλεγα ότι, βλέποντας τον κόσμο της εμπειρίας από ψηλά, τον παρουσιάζω, ως έναν ιδεατό κόσμο, όπου η αισθητική εμπλέκεται με ένα είδος χαρτογράφησης. Οπότε, ίσως θα έλεγε κανείς, ότι χαρτογραφώ έναν δικό μου κόσμο ή καλώ τον θεατή σε συζήτηση με θέμα τον τόπο.

Η σκιά του ιπτάμενου παιχνιδιού στο έδαφος παραπέμπει σε ομφάλιο λώρο, διαβάζω στο δελτίο τύπου της έκθεσης. Είναι η παιδική ηλικία το τελευταίο μας σταθερό σημείο;

Βρίσκω ενδιαφέροντα τον συμβολισμό που αναφέρετε. Πάντα παρουσιάζει ενδιαφέρον η πρόσληψη του έργου από τον θεατή του. Σίγουρα, ο λώρος φέρει έναν πολύ ισχυρό συμβολισμό, που συνδέεται με τη ζωή. Απαντώντας στην ερώτησή σας, θα έλεγα πως, όσο η μνήμη μας το επιτρέπει, η παιδική ηλικία αποτελεί ένα σταθερό σημείο αναφοράς της ύπαρξής μας αλλά κατά κάποιον τρόπο μόνο, ίσως όσο η μνήμη μας διατηρεί την έκπληξη του παιδικού νου εμπρός στο πρωτόγνωρο τότε. Σταθερό σημείο θεωρώ όχι τόσο την παιδική ηλικία όσο την παιδικότητα μέσα μας τώρα, αν έχουμε την τύχη, στο πέρασμα του χρόνου, να μπορούμε να τη διατηρούμε, με την έννοια της περιέργειας και της δημιουργικότητας και του ανοίγματός μας σε σχέσεις. Το κόκκινο αεροπλανάκι-παιχίδι είναι ίσως αυτή η παιδικότητα, με τη σκιά του όμως να μας θυμίζει, όχι μόνο πως ερχόμαστε από τη γη αλλά και πως δεν είμαστε πια παιδιά.

Για πρώτη φορά παρουσιάζετε γλυπτά έργα σας. Τι σας οδήγησε, από την επιφάνεια, στη μετάβαση στον όγκο;

Η πρόκληση, θα έλεγα, να εξερευνήσω τον πραγματικό χώρο και τον όγκο, να υπερβώ τα όρια του δισδιάστατου. Να αναμετρηθώ με διαφορετικά υλικά, κυρίως με την πέτρα, κάποιες φορές, συγκεκριμένα, με τον γρανίτη, και με τον πηλό. Να αποτολμήσω διαφορετικούς τρόπους εργασίας, το πελέκημα, το πλάσιμο. Να δημιουργήσω το τρισδιάστατο αυτήν τη φορά. Κάθε γλυπτό έργο να το ανακαλύπτω πολλές φορές ως διαφορετικό, από διαφορετική οπτική γωνία, κάτω από διαφορετικό φως. Στο γλυπτό, με οδήγησε η ανάγκη να προχωρήσω, από τη ζωγραφική, που αναπαριστά τον κόσμο, στη δημιουργία γλυπτού-αντικειμένου που αποτελεί μέρος του κόσμου.

Τι σημαίνει για εσάς, σήμερα, η ελπίδα; Είναι κάτι που χτίζεται, που αιωρείται ή που απλώς επιμένει;

Η ελπίδα κατασκευάζεται, δεν είναι κάτι αόριστο, είναι κάποιος στόχος, ένα συγκεκριμένο έργο, που απαιτεί θέληση και δουλειά. Όμως, στην αβεβαιότητα που ζούμε, ανθρώπινο είναι η ελπίδα να αιωρείται. Η ελπίδα σίγουρα επιμένει, αφού, από τη φύση μας, όσο αναπνέουμε ελπίζουμε. Η ερώτησή σας φέρνει στον νου μου όμως και την ιδέα της ριζοσπαστικής ελπίδας, που έκανε διάσημο τον φιλόσοφο Jonathan Lear, σύμφωνα με τον οποίο, σήμερα μπορούμε να στρέψουμε την ελπίδα μας προς κάποιο μελλοντικό καλό, που δεν μπορούμε ακόμη ούτε να το περιγράψουμε ούτε να το ορίσουμε.