H φλογερή Carmen των Gades & Saura: Μια γυναίκα που αρνείται να ανήκει

Ποια γυναίκα κρύβεται πίσω από τον μύθο της Carmen; Μια γυναίκα που αρνείται να περιοριστεί, που επιλέγει με ένστικτο και πληρώνει το τίμημα της ελευθερίας της.

Το 1983, ο χορευτής και χορογράφος Antonio Gades και ο σκηνοθέτης Carlos Saura έφεραν αυτόν τον χαρακτήρα στη σκηνή με έναν τρόπο άμεσο και γυμνό, σχεδόν ωμό. Η χοροθεατρική τους Carmen, βασισμένη στη νουβέλα του Prosper Mérimée (1845), παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι, λίγο μετά την κινηματογραφική τους επιτυχία, και απέδειξε ότι ο μύθος της Carmen μπορεί να σταθεί χωρίς διακοσμητικά στοιχεία, μόνο με ρυθμό και ένταση.

Στις 24, 25 και 26 Απριλίου, η εμβληματική παράσταση έρχεται στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με την υπογραφή της Compañía Antonio Gades, της ομάδας που ίδρυσε ο Gades για να διαφυλάξει το έργο του. Τους κεντρικούς ρόλους ενσαρκώνουν τέσσερις από τους κορυφαίους χορευτές της Compañía: η Esmeralda Manzanas στον ρόλο της “Κάρμεν”, ο Alvaro Madrid ως “Δον Χοσέ”, ο Jairo Rodríguez ως “Ταυρομάχος” και ο Miguel Ángel Rojas ως “Σύζυγος”.

Την καλλιτεχνική επιμέλεια, που παραμένει πιστή στην αυθεντική χορογραφία, έχει η Stella Arauzo, επί χρόνια παρτενέρ του Gades και σήμερα καλλιτεχνική διευθύντρια της Compañía.

Eugenia Eiriz de Gades: Η Carmen είναι ένας παγκόσμιος μύθος

Η Carmen είναι μία από τις πιο ανθεκτικές ιστορίες της δυτικής φαντασίας, επειδή μιλά για κάτι απλό και επικίνδυνο: μια γυναίκα που αρνείται να ανήκει.

Είναι μια νεαρή εργάτρια σε εργοστάσιο τσιγάρων στη Σεβίλλη: ελεύθερη, αισθησιακή, απρόβλεπτη. Ζει με τους δικούς της κανόνες, ερωτεύεται χωρίς υποσχέσεις και φεύγει όταν ο έρωτας γίνεται φυλακή. Ο δεκανέας Δον Χοσέ, που την ερωτεύεται παθολογικά, εγκαταλείπει τα πάντα γι’ αυτήν, αλλά όσο εκείνος ζητά αποκλειστικότητα, εκείνη επιλέγει την ανεξαρτησία. Ακόμη κι όταν γνωρίζει ότι αυτό θα την οδηγήσει στον θάνατο. Η Carmen δεν πεθαίνει επειδή είναι «μοιραία». Πεθαίνει επειδή δεν διαπραγματεύεται την ελευθερία της.

Με τα λόγια του ίδιου Gades: «Η Carmen δεν είναι ούτε επιπόλαια ούτε της αρέσει να βασανίζει τους άντρες – είναι απλώς μια γυναίκα ειλικρινής, που όταν αγαπά κάποιον το δηλώνει, κι όταν δεν τον αγαπά το δηλώνει επίσης. Δημιούργησα την παράσταση γιατί δεν μου άρεσε η στερεοτυπική, ψεύτικη αντιμετώπισή της. Η Carmen δίνεται ολοκληρωτικά σε ό,τι αγαπά δίχως να λησμονά την ταξική της καταγωγή».

Η Γενική Διευθύντρια της Compañía, και σύζυγος του διάσημου χορογράφου που έφυγε από τη ζωή τον Ιούλιο του 2004, Eugenia Eiriz de Gades μάς λέει για τον μύθο της Carmen:

“Υπάρχουν σχεδόν τόσες προσεγγίσεις στον μύθο της Carmen όσες και οι χορευτικές ομάδες στον κόσμο. Μπορεί να ακούγεται υπερβολικό, όμως είναι ουσιαστικά αληθινό. Γεννημένη από τη γαλλική φαντασία και βαθιά ριζωμένη στην ισπανική κουλτούρα, η Carmen έχει μετατραπεί σε έναν παγκόσμιο μύθο, που εξακολουθεί να εμπνέει στοχασμούς γύρω από την ελευθερία, τη ζωτική αισθησιακή ενέργεια και το μυστήριο.

Η παρουσίαση της Carmen στην Αθήνα έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ελληνική κουλτούρα αντιλαμβάνεται τον μύθο όχι ως κάτι παγιωμένο στο παρελθόν, αλλά ως μια ζωντανή δύναμη γνώσης που χρειάζεται να επανεπισκέπτεται και να επανερμηνεύεται στον χρόνο. Υπό αυτή την έννοια, η Carmen στέκεται δίπλα στις μεγάλες τραγικές μορφές: ένας άνθρωπος, μια γυναίκα, που επιλέγει την ελευθερία και την αλήθεια, ακόμη και με το υψηλότερο τίμημα.”

Η Carmen συνδέθηκε άρρηκτα με το φλαμένκο

Παράλληλα, η Carmen έχει ξεφύγει από το ίδιο το έργο: είναι σύμβολο στο φλαμένκο, στον χορό, στο σινεμά, στη μόδα, στη φεμινιστική ανάγνωση της τέχνης. Κάθε εποχή τη διαβάζει αλλιώς. Άλλοτε ως επικίνδυνη γυναίκα, άλλοτε ως τραγική ηρωίδα, άλλοτε ως πολιτικό σώμα που λέει «όχι».

Η Eugenia Eiriz de Gades συνεχίζει υπογραμμίζοντας την αξία του έργου ως πολιτιστικό σύμβολο: “Για τον κόσμο, η Carmen έχει επίσης γίνει η ενσάρκωση του φλαμένκο. Παρότι ούτε η λογοτεχνική της καταγωγή ούτε η μουσική του Μπιζέ είναι, με αυστηρούς όρους, εμπνευσμένες από το φλαμένκο, η Carmen διαμόρφωσε τη συλλογική φαντασία γύρω από το τι εκπροσωπεί το φλαμένκο. Μέσα από αυτό το έργο, πολλοί πολιτισμοί έφτασαν να κατανοούν την Ισπανία όχι μόνο ως τόπο, αλλά και ως τρόπο κατοίκησης της ζωής.

Αυτό μου έγινε ιδιαίτερα εμφανές μέσα από την οπτική του κινεζικού κοινού, το οποίο συχνά έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με το φλαμένκο μέσα από διαφορετικές εκδοχές της Carmen. Ένας στενός συνεργάτης εκεί το περιγράφει όχι ως ύφος, αλλά ως τρόπο ζωής, ως μια διαφορετική κατάσταση ύπαρξης στην οποία μπορεί κανείς να εισέλθει μέσω της τέχνης και η οποία μπορεί να αποδειχθεί ακόμη και βοηθητική στην αναζήτηση της εσωτερικής ισορροπίας.

Ωστόσο, πολύ συχνά, απογυμνωμένη από την ανθρώπινη και γήινη διάστασή της σε ορισμένες από αυτές τις προσεγγίσεις, η Carmen κινδυνεύει να καταλήξει σχεδόν καρικατούρα — μια καρικατούρα της Ισπανίας. Ο Antonio Gades και ο Carlos Saura, βαθιά συγκινημένοι από την ελευθερία και το θάρρος αυτής της γυναίκας, επιδίωξαν να αποκαταστήσουν την αληθινή της δύναμη επιστρέφοντάς την στις απαρχές της: φέρνοντας στην ίδια συχνότητα τη μεγαλειώδη μουσική της όπερας και το πνεύμα του ισπανικού λαού μέσα από τον χορό και το τραγούδι του φλαμένκο, γειώνοντας ξανά τον μύθο στην αξιοπρέπεια των πραγματικών ανθρώπων.“

Το έργο του Gades να παραμείνει ένα γόνιμο έδαφος για τους νέους

Μιλώντας για την παρακαταθήκη του Antonio Gades, η συζυγός του Eugenia Eiriz de Gades, μάς λέει:

“Αυτή η Carmen που πρόκειται να βιώσετε υπήρξε επαναστατική την εποχή της δημιουργίας της και σήμερα αναμφίβολα θεωρείται ένα από τα μεγάλα κλασικά έργα του ισπανικού χορού — ένα αναντικατάστατο έργο τέχνης που δεν θα είχε αντέξει στον χρόνο χωρίς φροντίδα, υπευθυνότητα και τη συνειδητή μετάδοση του χορευτικού ύφους και της φιλοσοφίας εταιρείας του Antonio Gades.

Αυτή ακριβώς είναι η αποστολή του Fundación Antonio Gades, ενός ιδρύματος που οραματίστηκε ο ίδιος ο Antonio Gades και στην ανάπτυξη του οποίου είχα το προνόμιο να εργαστώ στενά μαζί του, με σαφή στόχο τη διασφάλιση της ζωντανής μετάδοσης της καλλιτεχνικής του κληρονομιάς. Σήμερα, μαζί με τη María Esteve, κόρη του Antonio Gades και Πρόεδρο του Ιδρύματος, και τη Maestra Stella Arauzo, κορυφαία μαθήτριά του και πλέον αυθεντική ερμηνεύτρια της χορογραφικής του γλώσσας, συνεχίζουμε αυτή τη δέσμευση με συνέχεια, σεβασμό και αυστηρότητα.

Κοινή μας επιθυμία είναι το έργο του Gades να παραμείνει ένα γόνιμο έδαφος, μια βάση πάνω στην οποία νέοι δημιουργοί και κοινά θα μπορούν να συνεχίσουν να αναπτύσσονται, να αμφισβητούν και να χαράζουν νέες διαδρομές.

Η Carmen, περισσότερο από κάθε άλλο έργο, αποτελεί ευθύνη για το Fundación Antonio Gades, καθώς ενσαρκώνει τρεις διαρκείς δυνάμεις της ανθρώπινης ψυχής που η συλλογική φαντασία έχει συνδέσει με την Ισπανία: την ελευθερία, το μυστήριο και έναν παθιασμένο τρόπο κατοίκησης της ζωής, ριζωμένο στην αξιοπρέπεια και την προσωπική επιλογή. Αυτά είναι τα στοιχεία που επιτρέπουν στο έργο να συνεχίζει να αντηχεί σήμερα, στην Αθήνα και σε ολόκληρο τον κόσμο, ως ένας ζωντανός μύθος.

Η παρουσίαση αυτή στην Αθήνα καθίσταται δυνατή χάρη στη δέσμευση και τη στήριξη του διοργανωτή μας, City Lights, του οποίου η αφοσίωση γνωρίζει καθοριστικό ρόλο στη μεταφορά του έργου του Gades σε κοινά σε ολόκληρο τον κόσμο.”

Η παράσταση

Η χοροθεατρική Κάρμεν ακολουθεί το έργο του Prosper Mérimée και εστιάζει στο ερωτικό τρίγωνο μεταξύ του Δον Χοσέ, του Ταυρομάχου, και της τσιγγάνας Κάρμεν με το φιλήδονο ταμπεραμέντο, που παραμένει αταλάντευτα ταγμένη στην προσωπική ελευθερία.

Η ειλικρίνεια και η καταβύθιση στη λαϊκή ψυχή είναι τα συστατικά της επιτυχίας της ταινίας των Γκάδες/Σάουρα και της θεατρικής εκδοχής της, που ανέδειξαν τον Γκάδες ως τον σπουδαιότερο εκπρόσωπο του φλαμένκο, τόσο ως χορευτή όσο και ως χορογράφο. Η τέχνη του, μέσα από ένα άκρως προσωπικό ύφος, ψηλαφεί τις ποικίλες και αντιφατικές όψεις της Κάρμεν, που είναι μια γυναίκα τρυφερή και θηλυκή αλλά ταυτόχρονα μάχεται λυσσαλέα για χειραφέτηση, αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις. Γι’ αυτό και το φλαμένκο της δεν έχει σχέση με το επιτηδευμένο, «διακοσμητικό» στιλ που χαρακτήριζε τον ισπανικό χορό επί δεκαετίες, ιδίως κατά τη δικτατορία του Φράνκο, λίγο πριν ο Gades εμπνευστεί τη χορογραφία.

Antonio Gades: χορευτής και διεθνής προσωπικότητα

Ο Gades, πρώτος καλλιτεχνικός διευθυντής του Ballet Nacional de España μετά από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας το 1978, υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους Ισπανούς χορευτές του 20ού αιώνα. Γεννημένος το 1936 σε μια φτωχική οικογένεια του Αλικάντε, στράφηκε τυχαία στον χορό, ώσπου το 1954 τον ανακάλυψε η περίφημη Pilar López και τον ενέταξε στην ομάδα της. Το 1961 μετοίκησε στην Ιταλία, όπου εργάστηκε ως χορευτής και χορογράφος στο Θέατρο της Όπερας της Ρώμης, συνεργαζόμενος με τον Anton Dolin στο Bolero του Ravel, και στη συνέχεια στο Φεστιβάλ του Σπολέτο, όπου συνέπραξε με τον Gian Carlo Menotti στην Κάρμεν του Bizet, και στη Σκάλα του Μιλάνου (στην Κάρμεν και στο El Amor Brujo του Falla).

Το 1974 γνώρισε διεθνή επιτυχία με τον Ματωμένο γάμο, χορογραφία εμπνευσμένη από το θεατρικό έργο του Lorca. Κατόπιν συνεργάστηκε επί τρία χρόνια με το Εθνικό Μπαλέτο της Κούβας και την Αlicia Alonso. Το 1978 περιόδευσε στις ΗΠΑ ως Ιλαρίων στην Giselle, ενώ το 1981, έπειτα από τη γνωριμία του με τον Saura, διασκεύασε για την οθόνη τον Ματωμένο γάμο, για να ακολουθήσει έπειτα από δύο χρόνια η Κάρμεν. Το 1994 παρουσίασε στη Γενεύη την τελευταία του χορογραφία, τη Φουέντε Οβεχούνα, πάνω στο ομώνυμο δράμα του Lope de Vega. Έφυγε από τη ζωή το 2004, καταξιωμένος ως μια επιβλητική προσωπικότητα του φλαμένκο.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

• Σκηνοθεσία: Carlos Saura, Antonio Gades
• Χορογραφία: Antonio Gades
• Σχεδιασμός φωτισμών: Antonio Gades, Carlos Saura, Dominique You
• Μουσική: Antonio Gades, Antonio Solera, Ricardo Freire, Georges Bizet («Carmen»), Manuel Penella («El gato montés»), José Ortega Heredia/Federico Garcia Lorca («Verde que te quiero verde»).
• Καλλιτεχνική Διεύθυνση: Stella Arauzo

Χορεύουν: Esmeralda Manzanas, Alvaro Madrid, Maria Jose Lopez, Miguel Ángel Rojas, Antonio Martinez, Ana Del Rey, Cristina Carnero, Raquel Soblechero, Maria Nadal, Virginia Ginales, Angel Navarro, Elena Ros, Andrea Cuenca, Jose Canovas, Santiago Herranz, Miguel Barrejon, Alberto Jairo.

Τραγουδούν: Enrique Bermudez, Afredo Tejada, Israel Paz.

Κιθάρα: Alberto Perianes, Basilio Garcia

Στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών
24, 25 & 26 Απριλίου, ώρα 20:00

Προπώληση www.megaron.gr