Η αιρετική Εκμηδένιση του Ουελμπέκ στο σανίδι – Τι λένε οι συντελεστές του στο NEWS 24/7

Ο Δημήτρης Αγαρτζίδης και η Δέσποινα Αναστάσογλου, τουτέστιν η ομάδα Elephas Tiliensis, επιστρέφουν στη σκηνή με μια ακόμη τολμηρή και βαθιά πολιτική θεατρική πρόταση: την παγκόσμια πρεμιέρα της «Εκμηδένισης» (ANÉANTIR), βασισμένης στο ομώνυμο, τελευταίο μυθιστόρημα του Μισέλ Ουελμπέκ.

Μετά τη «Σεροτονίνη», η ομάδα ολοκληρώνει έναν άτυπο κύκλο πάνω στο έργο του αμφιλεγόμενου Γάλλου συγγραφέα, επιχειρώντας να μεταφέρει στο θέατρο το πυκνό, στοχαστικό και προκλητικό του σύμπαν.
Σε έναν κόσμο που μοιάζει να καταρρέει αθόρυβα, όπου η πολιτική εξουσία, η τεχνολογία και η κοινωνική αποξένωση διαμορφώνουν ένα ασφυκτικό τοπίο, η «Εκμηδένιση» εξετάζει την αγωνιώδη αναζήτηση νοήματος, την αποσύνθεση των ανθρώπινων σχέσεων και τη δυνατότητα της αγάπης να επιβιώσει μέσα στον ζόφο.

Από τις 5 Μαρτίου στο Θέατρο Ροές, η σκηνική αυτή μεταφορά φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως καθρέφτης της σύγχρονης δυτικής πραγματικότητας — σκληρός, διεισδυτικός, αλλά και βαθιά ανθρώπινος.

Η γοητεία του Ουελμπέκ

Τι είναι αυτό που γοητεύει τόσο πολύ τον Δημήτρη Αγαρτζίδη και τη Δέσποινα Αναστάσογλου στον Ουελμπέκ και τον μεταφέρουν πάλι επί σκηνής;

“Ο Ουελμπέκ μέσα σε όλες τις αντιφάσεις του καθρεφτίζει απόλυτα τη σύγχρονη δυτική πραγματικότητα. Αυτό συζητούσαμε χθες και στην πρόβα, ότι μπορεί από τη μία πλευρά να είναι πολύ ποιητικός και βαθύς και ταυτόχρονα να είναι ρηχός και να σου πετάει τα μούτρα την χειρότερη εκδοχή της καθημερινότητας. Αλλά νομίζω ότι αυτή είναι η γοητεία της γραφής του και ένα σημείο στο οποίο εγώ προσωπικά βρίσκω ένα απόλυτα απόλυτο νόημα, ότι μέσα δηλαδή σε αυτή τη συνθήκη που ζούμε, η οποία είναι τόσο δύσκολη, σκληρή, βίαιη και πολλές φορές απάνθρωπη, υπάρχει πάντα μια μαλακότητα και μια τρυφερότητα όπου μπορεί κάποι@ να βρει εκεί την ησυχία και ένα νόημα ύπαρξης” αναφέρει ο Δημήτρης Αγαρτζίδης.

Και η Δέσποινα Αναστάσογλου συνεχίζει: “Νομίζω ότι η γραφή του εκφράζει απόλυτα την μοναξιά των ανθρώπων που κλείνονται μέσω των social και του διαδικτύου στον ίδιο τους τον εαυτό, χωρίς να τολμούν να έχουν μια πραγματική επαφή ο ένας με τον άλλον. Πολλές φορές ο κυνισμός του μπορεί να αγγίξει ευαίσθητες χορδές και να γίνει απωθητικός, αλλά νομίζω ότι ακριβώς αυτή η προβοκατόρικη οπτική του είναι μία εκ προθέσεως πρόκληση προκειμένου να μπορέσει κάποιος να αντικρίσει κατάματα τον εαυτό του και να τον δει καθαρά μέσα από τα μάτια των άλλων.

Επίσης, είχε για μας ενδιαφέρον και να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της γραφής του, η οποία αυτή τη φορά είναι πολύ πιο τρυφερή και ανθρωποκεντρική σε σχέση με την Σεροτονίνη, για να μπορέσουμε να δούμε κι εμείς από την πλευρά μας πως θα εξελίξουμε την δική μας οπτική και την δική μας αφήγηση σε σχέση με αυτή την μετατόπιση του συγγραφέα. Και νομίζω ότι είναι συγκινητικό να βλέπεις μέσα από το συγγραφέα κάπως και τον άνθρωπο που κρύβεται από πίσω, πώς μαλακώνει και πώς γίνεται πιο ανοιχτός να καταλάβει τις αδυναμίες και τα τρωτά σημεία που όλοι έχουμε.

Τι συμβολίζει η Εκμηδένιση;

Η Δέσποινα Αναστάσογλου διευκρινίζει πως “η Εκμηδένιση μιλάει για το σημείο αυτό που κάποιος βρίσκεται στην αρχή την ίδια στιγμή που προσεγγίζει το τέλος. Ο ήρωας της Εκμηδένισης είναι ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα δυτικού ανθρώπου που είναι προσανατολισμένος στην επαγγελματική ανέλιξη και έχει ξεχάσει τον ίδιο του τον εαυτό, τη γυναίκα του και τους ανθρώπους γύρω του. Καθόλου τυχαία ο συγγραφέας βάζει ως κεντρικό πρόσωπο το δεξί χέρι ενός υπουργού και μας βάζει μέσα στη δίνη ενός υπουργικού γραφείου, μέσα στο οποίο οι αποφάσεις λαμβάνονται πάντα με στόχο το χρήμα και την εξουσία και όχι τον άνθρωπο.

Ο ίδιος έχει απομακρυνθεί από τον ίδιο τον εαυτό του και γενικά από τους ανθρώπους και τη στιγμή που συνειδητοποιεί ότι η χαρά και το νόημα βρίσκεται μάλλον στους άλλους ανθρώπους, μαθαίνει ότι πεθαίνει ότι πρέπει να μηδενίσει το κοντέρ για πάντα. Και εκεί που μηδενίζει αρχίζει να καταλαβαίνει τον εαυτό του και τον κόσμο καλύτερα”.

Ο Δημήτρης Αγαρτζίδης αναφέρει: “Ακριβώς στο σημείο που μηδενίζει το κοντέρ και χάνει αυτό που έχει ο συγγραφέας είναι σα να βάζει μια αντίστροφη μέτρηση και ο ήρωας αλλά κι εμείς που τον παρακολουθούμε κάνουμε έναν απολογισμό όλων αυτών των πραγμάτων που βάζουμε κάθε μέρα σε προτεραιότητα και όλων αυτών που αφήνουμε πίσω μας χάνοντας πολλές φορές την ουσία.

Είναι πολύ εύκολο, ζώντας σε αυτούς τους εξαντλητικούς ρυθμούς να ξεχάσεις πραγματικά γιατί βρίσκεσαι εδώ και πως μπορείς να γεμίσεις την ζωή σου με νόημα και είναι σα να μας θέτει το ερώτημα: χρειάζεται πραγματικά να φτάσουμε στο σημείο μηδέν για να καταλάβουμε ότι η ουσία βρίσκεται στην αγάπη στον έρωτα και στον ίδιο τον άνθρωπο;

Τι εξετάζει το έργο αυτό και πώς το προσεγγίσατε σκηνοθετικά;

Η Δέσποινα Αναστάσογλου απαντά πως “Κάθε φορά που ασχολούμαστε με ένα μυθιστόρημα – και η λογοτεχνία είναι ένας βασικός άξονας της δουλειάς μας – η σκηνοθεσία αρχίζει από την ίδια τη διασκευή γιατί ουσιαστικά η διασκευή καθορίζει την ματιά και το πνεύμα του πως προσεγγίζουμε το εκάστοτε λογοτεχνικό κείμενο.

Εδώ πρόκειται για ένα μυθιστόρημα των 650 σελίδων και ο ρυθμός της αφήγησης και ο τρόπος που χτίζεται από τον συγγραφέα το μυθιστόρημα απευθύνεται στον αναγνώστη. Αυτό προκειμένου να μεταφερθεί σε μια καινούργια γλώσσα απαιτεί ριζικές επεμβάσεις – όχι στην ουσία του μυθιστορήματος αλλά στο να μπορέσεις να βρεις τον πυρήνα αυτού που θέλεις να πεις για να μπορέσεις να μιλήσεις όσο γίνεται πιο ουσιαστικά γι’ αυτό που καταλαβαίνεις και γι’ αυτό που σε ενδιαφέρει στο κείμενο.

Εδώ λοιπόν ο άξονας ήταν ο ίδιος ο άνθρωπος, ο έρωτας και η αγάπη. Πώς δηλαδή μπορούμε να βρούμε αυτά τα στοιχεία και να τα χωρέσουμε μέσα στη ζωή μας τη στιγμή που όλη η κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα σε αποτρέπει, ή αν δε σε αποτρέπει δεν σου δίνει τη δυνατότητα να ασχοληθείς με την ουσία αλλά σε κάνει να τρέχεις πίσω από την ουρά σου, πίσω από χρήματα, επιτυχία, καριέρα, επιβίωση. Έτσι ξεχνάς από τι είσαι φτιαγμένος στην πραγματικότητα και ποιες είναι οι βαθιές σου επιθυμίες”.

Ο Δημήτρης Αγαρτζίδης λέει πως “Ο κόσμος των media και ο κόσμος των υπουργικών γραφείων είναι ο βασικός καμβάς της συγκεκριμένης διασκευής. Πίσω από κλειστές πόρτες οι άνθρωποι παίζουν με τις ζωές των υπολοίπων με βασικό γνώμονα το χρήμα και την πολιτική κυριαρχία κάνοντας πιόνια όλους τους υπόλοιπους γιατί εν τέλει τίποτα δεν έχει σημασία όταν τυφλώνεσαι από την εξουσία, ακριβώς όπως και στις αρχαίες τραγωδίες.

Εκεί λοιπόν πίσω από αυτές τις σκληρές και συνήθως απάνθρωπες αποφάσεις βλέπουμε τον κυνισμό και την απάθεια απέναντι στην ανθρώπινη δυστυχία, τη φτωχοποίηση, τη μετανάστευση, τους ανθρώπους που πνίγονται στις θάλασσες και κανείς δε δίνει δεκάρα γιατί προτεραιότητα έχουν άλλα παιχνίδια.

Μέσα σε αυτή την άγρια πραγματικότητα συναντάμε ένα ζευγάρι που προσπαθεί να ερωτευτεί από την αρχή γιατί έχει ξεχάσει πώς είναι ο έρωτας και πώς είναι να είσαι ζωντανός μέσα σου. Μέσα σε αυτή την αντίθεσή γεννιέται η παράσταση και εξελίσσεται, και μέσα σε αυτή την αντίφαση προσπαθεί να βρει από την αρχή το νόημα του να υπάρχεις να είσαι άνθρωπος να είσαι πολίτης και να έχεις ενσυναίσθηση για τους γύρω σου”.

Υπάρχει νόημα σε έναν κόσμο που καταρρέει;

Τελικά έχει αξία να αναζητούμε το νόημα σε έναν κόσμο που καταρρέει αθόρυβα;

Ο Δημήτρης Αγαρτζίδης απαντά: “Αν σταματήσουμε να ψάχνουμε το νόημα θα σταματήσουμε να υπάρχουμε γιατί δεν θα βρίσκουμε λόγο να συνεχίσουμε και η κατασκευή μας είναι τέτοια που θέλει να συνεχίσει. Το θέμα είναι να μη χανόμαστε νομίζω στην ίδια την επιβίωση και να μπορούμε να αναζητάμε τον τρόπο να υπάρχουμε και να βρίσκουμε σημασία σε ό,τι κάνουμε, αλλά και αν δεν τα καταφέρνουμε πάντα, να μη σταματάμε να αναζητάμε αυτό το κάτι.

Η Δέσποινα Αναστάσογλου συνεχίζει: “Είναι αυτή η περίφημη φράση από το Θείο Βάνια «Θα ζήσουμε, θα ζήσουμε». Και νομίζω ότι είναι το ζητούμενο κάθε καλλιτεχνικού έργου, είναι και ο λόγος που οι άνθρωποι έχουμε την ανάγκη να πούμε ιστορίες και έχουμε ανάγκη να παρακολουθούμε ιστορίες στο θέατρο, γιατί έτσι μάλλον προσπαθούμε να καταλάβουμε κάτι περισσότερο από αυτό που καταλαβαίνουμε στην πραγματικότητα. Έτσι μπορούμε να αντέχουμε τις δυσκολίες και να βρίσκουμε νόημα για να συνεχίσουμε.”

Πόσο αισιόδοξος είστε για το μέλλον;

Ο Δημήτρης Αγαρτζίδης αναφέρει: “Το μέλλον δεν μοιάζει αισιόδοξο. Όλη αυτή η ακροδεξιά στροφή η οποία επισημαίνεται και στο ίδιο το μυθιστόρημα του Ουελμπέκ, ενώ η ιστορία είναι τόσο πρόσφατη είναι πραγματικά να σε κάνει να απορείς πως το ανθρώπινο είδος δεν μαθαίνει και πως η ιστορία κάνει κύκλους και πόσο εύκολα ξεχνάμε και πόσο εύκολα πέφτουμε σε σφάλματα και κάνουμε λάθος εκτιμήσεις.
Αυτή η, μάλλον, είναι η φύση μας και θα πρέπει να την αποδεχτούμε, αλλά ταυτόχρονα δεν πρέπει να εφησυχάζουμε. Είναι αναγκαίο συνέχεια να είμαστε σε μία εγρήγορση, να αναζητάμε την ουσία και ίσως αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε αγάπη”.

Η Δέσποινα Αναστάσογλου λέει πως: “Οι συνθήκες οι πολιτικές που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητά μας δεν επιτρέπουν και πολλή αισιοδοξία, αλλά ταυτόχρονα και η απαισιοδοξία δεν βοηθάει γιατί πάντα πρέπει να βρίσκουμε τον τρόπο να αντιστεκόμαστε στο «κακό» και να αναζητάμε πάντα το «καλό».
Λέω αυτό τώρα και σκέφτομαι πάντα πόσο σχετικές είναι οι έννοιες πχ. καλό / κακό. Αν αυτό μπορούμε να το ονομάσουμε αισιοδοξία θα μπορούσα να πούμε να πω ότι είμαι αισιόδοξος. Πολλές φορές μοιάζει να είμαι αφελής. Αλλά ίσως αυτό με βοηθάει να αντέχω κάθε φορά τη δυσκολία και να μπορώ να συνεχίσω.

Ποια είναι η σημασία της “αγάπης” σε αυτό τον ζόφο της καθημερινότητας;

“Νομίζω ότι είναι το μόνο. Πάντα βέβαια είναι μία σχετική έννοια η αγάπη, όπως την εννοούμε, αλλά νομίζω ότι έχει να κάνει πάντα με τη σύνδεση. Όταν καταφέρνουμε να συνδεόμαστε με τους άλλους αυτό μας δίνει το θάρρος να μπορούμε να συνεχίσουμε. Γιατί σε ένα κόσμο που είναι φτιαγμένος έτσι ώστε να μην συνδεόμαστε αλλά να απομονωνόμαστε μοιάζει πολλές φορές ότι χάνουμε τον ίδιο τον εαυτό μας. Θέλει δουλειά και η αγάπη όπως όλα” αναφέρει η Δέσποινα Αναστάσογλου.

“Μόνο η σύνδεση με τους άλλους, η επικοινωνία με τον έξω κόσμο μπορεί να μας εξασφαλίσει την αισιοδοξία που λέγαμε πιο πριν. Πάντα έχουμε ανάγκη την επαφή, την αγκαλιά, το φιλί, τον έρωτα και ας το ξεχνάμε” καταλήγει ο ο Δημήτρης Αγαρτζίδης.

Συντελεστές

Δραματουργία, Σκηνοθεσία: Δημήτρης Αγαρτζίδης, Δέσποινα Αναστάσογλου
Επιστημονικός συνεργάτης: Παναγιώτης Μιχαλόπουλος
Σκηνογραφία, Ενδυματολογία: Μαγδαληνή Αυγερινού
Μουσική: Διαμαντής Αδαμαντίδης
Φωτισμοί: Ιωάννα Αθανασίου, Τάσος Παλαιορούτας
Κίνηση, Τεχνική Alexander: Δέσποινα Αναστάσογλου
Βοηθός σκηνοθέτη: Φαίδρα Φασούλα
Βοηθός σκηνογράφου/ενδυματολόγου: Αγγελική Πολίτη
Φωτογραφίες: Πάτροκλος Σκαφίδας
Ηθοποιοί: Δημήτρης Αγαρτζίδης, Μαρκέλλα Γιαννάτου, Δημήτρης Ξανθόπουλος, Ελίνα Παντελεμίδου, Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου

Η παράσταση περιέχει σεξουαλικές σκηνές και σκηνές βίας. Κατάλληλη άνω των 15 ετών.
Η παράσταση ANÉANTIR (ΕΚΜΗΔΕΝΙΣΗ) πραγματοποιείται υπό την αιγίδα και με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού.