Ο αρχιτέκτονας που φυλακίστηκε μέσα στο ίδιο το σπίτι του

Ένας αρχιτέκτονας παραδίδει σε ένα ζευγάρι το σπίτι που έχει σχεδιάσει για εκείνους. Δεν πρόκειται όμως για έναν απλό χώρο κατοίκησης, αλλά για ένα απολύτως ελεγχόμενο σύστημα: ένα σπίτι-σύνθεση, με αυστηρές αναλογίες, συγκεκριμένες διαδρομές, επιτρεπόμενες στάσεις και απαγορευμένες κινήσεις.

Καθώς το ζευγάρι προσπαθεί να ζήσει μέσα στο σπίτι, να μετακινήσει έπιπλα, να καθίσει, να φιληθεί, να ξεκουραστεί, ο Αρχιτέκτονας παρεμβαίνει διαρκώς. Διορθώνει, απαγορεύει, επιβάλλει. Κάθε ανθρώπινη ανάγκη θεωρείται παραβίαση της αρμονίας. Κάθε μικρή αλλαγή αντιμετωπίζεται ως απειλή για τη συνοχή του χώρου.

Κάπως έτσι μπορεί να περιγραφεί ο Αρχιτέκτων, ένα έργο υπαρξιακό, πολιτικό και βαθιά ανθρώπινο της Φώφης Τρέζου που επεξεργάστηκαν δραματουργικά η Ζωή Ξανθοπούλου και ο Γιώργος Παπαπαύλου και σκηνοθετεί η Ζωή Ξανθοπούλου.

Σταδιακά αποκαλύπτεται ότι ο Αρχιτέκτονας δεν έχει απλώς σχεδιάσει το σπίτι: έχει δεθεί υπαρξιακά μαζί του. Πιστεύει πως το σπίτι ζει, αναπνέει, θυμάται και αμύνεται. Οι άνθρωποι, αντίθετα, είναι ασταθείς, μεταβαλλόμενοι, αναξιόπιστοι. Αλλάζουν βάρος, στάση, επιθυμίες· κι αυτή η αλλαγή, για τον ίδιο, ισοδυναμεί με καταστροφή.

Το ζευγάρι, παγιδευμένο σε έναν χώρο που δεν τους ανήκει πραγματικά, προσπαθεί να αντιδράσει, να ξεφύγει, ακόμη και να καταστρέψει το σπίτι για να σωθεί. Όμως ο Αρχιτέκτονας εμφανίζεται παντού, σαν φάντασμα δεμένο με το μπετόν, ανίκανος να εγκαταλείψει το δημιούργημά του. Η σύγκρουση κορυφώνεται βίαια…

Γιώργος Παπαπαύλου: “Ο Αρχιτέκτονας δεν φοβάται το χάος, φοβάται το ενδεχόμενο ότι το χάος δεν εξηγείται”

Ο Αρχιτέκτονας δεν είναι απλώς ένας χαρακτήρας αλλά μια ιδέα. Πώς τον προσέγγισε ο Γιώργος Παπαπαύλου; “Τον αντιμετώπισα σαν ένα σώμα που φιλοξενεί μια ιδέα μεγαλύτερη απ’ αυτό. Ως χαρακτήρας έχει βιογραφία, νεύρα, εμμονές. Ως ιδέα, όμως, είναι ένα σύστημα σκέψης: η ανάγκη να μπουν τα πράγματα σε τάξη για να αντέχεται ο κόσμος. Δεν προσπαθώ να «παίξω» την ιδέα-κάτι τέτοιο είναι αδύνατο-αφήνω όμως την ιδέα να παίζει με εμένα. Όσο πιο συγκεκριμένος γίνομαι στις μικρές πράξεις, τόσο πιο καθαρά αναδύεται το αφηρημένο. Σαν σχέδιο: αν οι γραμμές είναι σωστές, ο χώρος προκύπτει μόνος του” απαντά.

Και συνεχίζει μιλώντας για το ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση στο να ενσαρκώσει αυτόν τον ήρωα: “Η πρόκληση ήταν να «κατοικήσω» έναν άνθρωπο που πιστεύει ακράδαντα στους υπολογισμούς και την αισθητική ως καταφύγιο.

Ο Αρχιτέκτονας δεν φοβάται το χάος, φοβάται το ενδεχόμενο ότι το χάος δεν εξηγείται. Έτσι χτίζει, οργανώνει, ορίζει, όχι από αλαζονεία αλλά από ανάγκη νοήματος. Το δύσκολο στην ερμηνεία ήταν να μη διαχωρίσω ποτέ τη δύναμη από την ευθραυστότητα: να δείχνω κάποιον που στέκεται όρθιος πάνω στις βεβαιότητές του, ενώ αυτές, αθόρυβα, δοκιμάζονται. Γιατί όταν η λογική γίνεται ταυτότητα και όχι εργαλείο, τότε κάθε ρωγμή δεν είναι απλώς πρόβλημα, είναι υπαρξιακή απειλή”.

Πώς βιώνει τη σύγκρουση του χαρακτήρα του με το ζευγάρι; “Όχι ως σύγκρουση χαρακτήρων, αλλά ως σύγκρουση κοσμοθεωριών. Το ζευγάρι φέρνει το απρόβλεπτο, το ζωντανό, το «δεν ξέρουμε αλλά προχωράμε». Ο Αρχιτέκτονας φέρνει το σχέδιο, τη βεβαιότητα, το «αν με ακούσετε, θα σωθείτε». Η σύγκρουση είναι σχεδόν φιλοσοφική, αλλά εκδηλώνεται σωματικά, άβολα, συγκεκριμένα. Κανείς δεν είναι αθώος εκεί. Και αυτό κάνει τη σκηνή επικίνδυνα ανθρώπινη” λέει.

Τι αντιπροσωπεύει σήμερα ο Αρχιτέκτονας: έναν καλλιτέχνη, έναν τεχνοκράτη, έναν εξουσιαστή ή κάτι πιο συλλογικό;
Ο Γιώργος Παπαπαύλου σημειώνει: “Όλα μαζί, και κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό: τον άνθρωπο που συγχέει τη φροντίδα με τον έλεγχο. Είναι ο καλλιτέχνης που θέλει να ορίσει τον κόσμο με τη φόρμα, ο τεχνοκράτης που πιστεύει στα συστήματα, ο εξουσιαστής που ξέρει «καλύτερα». Αλλά κυρίως είναι μια συλλογική φιγούρα: η φωνή μέσα μας που λέει «άσε, θα το κανονίσω εγώ». Μερικές φορές αυτό σώζει. Άλλες, φυλακίζει”.

Ζωή Ξανθοπούλου: “Η “σωστή φόρμα” είναι με κάποιο τρόπο ζητούμενο κάθε οργανωμένης κοινωνίας”

Το σπίτι λειτουργεί ως ζωντανός οργανισμός και ιδεολογία. Πώς μεταφράστηκε σκηνοθετικά αυτή η ιδέα στη σκηνή; Η Ζωή Ξανθοπούλου σημειώνει: “Μέσα από την απόλυτη κυριαρχία του Αρχιτέκτονα στον χώρο που προσωποποιεί το σπίτι ως το απόλυτο δημιούργημά του. Και μέσα από την απέλπιδα προσπάθεια του ζευγαριού να το κατοικήσει. Το σπίτι αναπνέει μέσα από τον δημιουργό του. Η παράσταση εστιάζει στις διαφορετικές εκφάνσεις της σχεδόν βασανιστικής σχέσης του Αρχιτέκτονα με τους πελάτες του”.

Τελικά ο Αρχιτέκτονας είναι περισσότερο θύτης ή θύμα του ίδιου του δημιουργήματός του; “Είναι δυσδιάκριτα τα όρια. Δίνοντας στο σπίτι χαρακτηριστικά προσώπου δημιουργεί μια σχέση εξαιρετικά στενή, αρκετα εγκεφαλική και σίγουρα μονόπλευρη. Κάθε τέτοια σχέση δημιουργεί θύτες και θύματα ταυτόχρονα” σημειώνει η σκηνοθέτιδα.

Σε ποιο βαθμό βλέπει η Ζωή Ξανθοπούλου το έργο ως πολιτικό σχόλιο για τη σημερινή κοινωνία της κανονικότητας και της «σωστής φόρμας»;
“Η “σωστή φόρμα” είναι με κάποιο τρόπο ζητούμενο κάθε οργανωμένης κοινωνίας. Σήμερα, πιστεύω κυρίως λόγω των “σόσιαλ” μια τέτοια φόρμα αποκτά πολλαπλές διαστάσεις. Οι αναφορές στο “σωστό” είναι σχεδόν όσες και οι απόψεις που εκφράζονται. Σήμερα, όσο ποτέ, χρειάζεται κανείς να κάνει ένα βήμα πίσω και ψύχραιμα να σταθεί απέναντι στις απόψεις του και δίπλα στους άλλους για να βρεθεί μια κοινή οπτική -όπου είναι εφικτό- ώστε να επικοινωνούμε και να συμμετέχουμε” απαντά.

Τι σημαίνει η φράση του έργου «οι τοίχοι μόνο μένουν»;
Η Ζωή Ξανθοπούλου λέει: “Αυτή είναι μια φράση που προέκυψε από τον Γιώργο Παπαπαύλου μέσα από τη διαδικασία της επεξεργασίας του κειμένου. Τη θεωρώ σημαντική για την παράστασή μας. Είναι μια φράση που συχνά έχουμε πει ή ακούσει, ένας κοινός τόπος που συνοψίζει το φθαρτό κι εφήμερο της ύπαρξής μας. Συχνά στη ζωή μας κάνουμε πολύ φασαρία για το τίποτα”.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Σκηνοθεσία: Ζωή Ξανθοπούλου
Δραματουργική επεξεργασία: Ζωή Ξανθοπούλου-Γιώργος Παπαπαύλου
Παίζουν: Γιώργος Παπαπαύλου, Θεόφιλος Μακρής, Μαρίνα Φλωροπούλου
Κίνηση: Μαρίζα Τσίγκα
Σκηνικά-Κοστούμια: Γιώργος Λυντζέρης
Πρωτότυπη Μουσική/ Ενορχήστρωση: Γιώργος Ατσικνούδας
Φωτισμοί: Κατερίνα Σαλταούρα
Υπεύθυνη Επικοινωνίας: Μαρίκα Αρβανιτοπούλου | Art Ensemble
Παραγωγή: ΑΜΚΕ – ATHENIAN CULTURAL ASSOCIATION
Οργάνωση/Διεύθυνση παραγωγής: Αλέξανδρος Αποστολάκης