Τι συμβαίνει τελικά με την καλλιτεχνική εκπαίδευση και τις Ανώτερες Δραματικές Σχολές;

Η καλλιτεχνική εκπαίδευση στην Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο μιας κρίσιμης πολιτικής και θεσμικής αναμέτρησης, καθώς το υπό δημόσια διαβούλευση νομοσχέδιο για τη διαβάθμιση των Ανώτερων Σχολών Δραματικής Τέχνης απειλεί να υποβαθμίσει δραματικά το επαγγελματικό και ακαδημαϊκό καθεστώς των σπουδών υποκριτικής στη χώρα.

Η συζήτηση αυτή πυροδοτεί αναπόφευκτα βαθύτερα ερωτήματα για τη φύση της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης ως τριτοβάθμια, επαγγελματική εκπαίδευση με ισχυρή κρατική εποπτεία, και για την αναγνώριση των σπουδών που παρέχουν οι Ανώτερες Σχολές στην Ελλάδα ως ισότιμες με αντίστοιχες επαγγελματικές εκπαίδευσεις στην Ευρώπη.

Σε αυτό το κρίσιμο πλαίσιο, ο Μιχάλης Καλαμπόκης, διευθυντής της Ανώτερης Δραματικής Σχολής Αθηναϊκή Σχολή Κάλβου- Καλαμπόκη, φωτίζει με σαφήνεια τις πραγματικές επιπτώσεις του προτεινόμενου νομοσχεδίου για την επαγγελματική και ακαδημαϊκή εξέλιξη των ηθοποιών, την ουσία των διεκδικήσεων των σχολών και τα απαιτούμενα βήματα για μια δίκαιη και ρεαλιστική διαβάθμιση της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα.

Αν περάσει το νομοσχέδιο ως έχει, τι θα σημαίνει πρακτικά για τους σημερινούς και μελλοντικούς ηθοποιούς;

Οι ηθοποιοί που σπούδασαν, σπουδάζουν και θα σπουδάζουν στις Ανώτερες Σχολές Δραματικής Τέχνης, με τον τίτλο σπουδών τους αποκτούν εργασιακά και ακαδημαϊκά δικαιώματα. Πριν από λίγα χρόνια η κυβέρνηση με το ΠΔ85/2022 θέλησε να τοποθετήσει τα εργασιακά τους προσόντα στην κατηγορία ΔΕ (Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση). Με αυτόν τον τρόπο εξισώνονταν τα προσόντα με τα αντίστοιχα που αποδίδονται από τα Λύκεια, τα προγράμματα μαθητείας των ΕΠΑΛ και τα ΙΕΚ.

Οι Ανώτερες Δραματικές Σχολές της Ελλάδας προσφύγαμε στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣΤΕ), κίνηση που ακολούθως έκαναν και καλλιτεχνικά σωματεία με την ίδια διεκδίκηση: η κυβέρνηση να δώσει επαυξημένα προσόντα στους αποφοίτους των Ανωτέρων Σχολών, αναγνωρίζοντας την ανώτερη και τριτοβάθμια ταυτότητά τους, όπως προστάζει το Σύνταγμα στο άρθρο 16 παρ. 7. Οι σχολές δικαιώθηκαν με το ΣΤΕ να αποφασίζει ότι οι Ανώτερες Σχολές δεν μπορούν στην ουσία να εξισώνονται με τα ΙΕΚ που παρέχουν κατάρτιση και δεν μπορούν να θεωρηθούν μεταλυκειακά προγράμματα.

Σήμερα, λίγα χρόνια μετά από αυτή την απόφαση, η κυβέρνηση καταπιάνεται με τα ακαδημαϊκά δικαιώματα. Τα δικαιώματα αυτά σχετίζονται με την κινητικότητα που μπορεί να έχει ο απόφοιτος μιας σχολής για συνέχιση των σπουδών προς μεταπτυχιακά προγράμματα, προς προγράμματα παιδαγωγικής επάρκειας για την διδασκαλία σε σχολεία, τη διευκόλυνση της κινητικότητας των επαγγελματιών εργαζομένων στο εξωτερικό καθώς επίσης και για τη σχέση των τίτλων σπουδών των αποφοίτων με τους αντίστοιχους αποφοίτους του εξωτερικού. Στο ίδιο πλαίσιο μιλάμε και για τις σπουδαστικές διευκολύνσεις (οικονομικές, σίτιση, εστίες, παροχή προγραμμάτων σε συνεργασία με σχολές του εξωτερικού κλπ).

Η κυβέρνηση στο υπό διαβούλευση νομοσχέδιο δεν κατατάσσει τους τίτλους σπουδών εκεί που ορίζει το Σύνταγμα, δηλαδή στην ανώτερη τριτοβάθμια εκπαίδευση και τους εντάσσει στο επίπεδο 5 του εθνικού πλαισίου προσόντων όπου βρίσκονται τα προγράμματα μαθητείας των ΕΠΑΛ και των ΙΕΚ, δηλαδή στη μεταλυκειακή, μεταδευτεροβάθμια κατάρτιση) χωρίς να αποδίδει επίσης πιστωτικές μονάδες (ECTS). Με τον τρόπο αυτό εξισώνει τους αποφοίτους με αυτούς των κατωτέρων μορφών εκπαίδευσης, που προαναφέρθησαν, με αντίστοιχα ακαδημαϊκά δικαιώματα.

Έτσι οι ηθοποιοί της Ελλάδας δεν θα έχουν την δυνατότητα να συνεχίσουν αμέσως μετά τις σπουδές τους σε μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών, σε προγράμματα παιδαγωγικής επάρκειας για να διδάξουν, οι τίτλοι σπουδών τους θα θεωρούνται κατώτεροι από τους τίτλους των αποφοίτων σχολών του εξωτερικού που έχουν κάνει ίδια εκπαίδευση, εμποδίζεται η σπουδαστική και εργασιακή κινητικότητα στο εξωτερικό και είναι αμφίβολη η παροχή σπουδαστικών διευκολύνσεων.

Η καλλιτεχνική εκπαίδευση και το ΥΠΠΟ

Μιλάτε ανοιχτά για «υποβάθμιση» των δραματικών σχολών. Θεωρείτε ότι το Υπουργείο Πολιτισμού δεν κατανοεί τη φύση της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης ή ότι απλώς δεν τη θεωρεί προτεραιότητα;

Το Υπουργείο Πολιτισμού και το Υπουργείο Παιδείας (το τελευταίο θα αποτελεί τον νέο φορέα εποπτείας της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης) τόσο από την προηγούμενή τους κίνηση σε σχέση με τα εργασιακά δικαιώματα όσο και τώρα δεν επιθυμεί να αναγνωρίσει το Συνταγματικά κατοχυρωμένο.

Όλες οι κινήσεις δείχνουν ότι θεωρεί την καλλιτεχνική εκπαίδευση μεταλυκειακή κατάρτιση. Η κυβέρνηση λανθασμένα θεωρεί ότι η τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι μόνο τα ΑΕΙ. Στο Σύνταγμα στο ίδιο άρθρο που υπαγορεύεται ότι ΑΕΙ μπορούν να είναι μόνο κρατικά, ορίζεται ότι για ειδικές επαγγελματικές εκπαιδεύσεις, όπως είναι η καλλιτεχνική, οι Ανώτερες Σχολές είναι τόσο κρατικές όσο και ιδιωτικές με ισχυρή κρατική εποπτεία.

Δεν αποτελούν δηλαδή άλλο ένα ιδιωτικό ΙΕΚ, ένα ιδιωτικό Κολέγιο ή ένα ιδιωτικό Πανεπιστήμιο. Αντιθέτως δίνουν ισάξιο και ισόβαθμο πτυχίο με τις κρατικές. Αυτό συμβαίνει, και αντιστοίχως προβλέπεται από το Σύνταγμα, γιατί ακριβώς σε αυτή τη μορφή εκπαίδευσης είναι αδύνατον να σπουδάσουν πολλοί και πολλές κρατικά.

Σε ένα οποιοδήποτε ΑΕΙ της Ελλάδας θα βρεις ένα μεγάλο αριθμό εισακτέων δίπλα σε ένα ορισμένο αριθμό καθηγητών. Στην καλλιτεχνική εκπαίδευση οι εισακτέοι είναι 15-20 περίπου και οι καθηγητές που τους διδάσκουν το λιγότερο 10. Ακόμη κι αν είχαμε περισσότερες από τις δύο κρατικές σχολές που υπάρχουν σήμερα (του Εθνικού Θεάτρου και του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος) πάλι δεν θα καλυπτόταν η ανάγκη.

Η δυσαναλογία του αριθμού εισακτέων που πρέπει να παραμένει μικρός για να γίνεται ουσιαστικό μάθημα και των καθηγητών που τους διδάσκουν, συγκριτικά με άλλες εκπαιδεύσεις ΑΕΙ καθιστά ανέφικτη τη δημιουργία πολλών κρατικών καλλιτεχνικών σχολών. Η συγκεκριμένη κυβέρνηση έχει τοποθετηθεί ανοιχτά προς τους πολίτες αναφέροντας ότι θέλει να καταργήσει το άρθρο 16 του Συντάγματος και να επιτρέψει την ίδρυση ιδιωτικών ΑΕΙ.

Η απουσία βούλησης να τοποθετηθούν οι σχολές στην ομπρέλα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (επίπεδο 6) με σαφή διαχωρισμό μεταξύ των Ανώτερων Σχολών και των ΑΕΙ (όπως στο εξωτερικό), αναγιγνώσκοντας και σεβόμενοι το Σύνταγμα, αποτελεί άμεση πίεση προκειμένου να ενισχυθεί η θέση της για την κατάργηση συνολικά του άρθρου 16. Στο επίπεδο 6, βάσει των περιγραφικών δεικτών της Συνθήκης της Μπολόνια, ορίζεται όλη η τριτοβάθμια εκπαίδευση. Πρόκειται καθαρά για πολιτική απόφαση.

Αναφέρετε ότι οι απόφοιτοι θα αποκλείονται από μεταπτυχιακά και παιδαγωγική επάρκεια. Μπορείτε να μας εξηγήσετε τι σημαίνει αυτό για την εξέλιξη ενός καλλιτέχνη ή για όσους θέλουν να διδάξουν;

Από τις αρχές του 2000 μέχρι και σήμερα υπήρχε το εξής παράδοξο: επειδή τα παλιά ΤΕΙ έφυγαν από την Ανώτερη βαθμίδα και έγιναν ΑΕΙ, χρησιμοποιήθηκε αφελώς ή και σκοπίμως το επιχείρημα ότι από την στιγμή που έφυγαν τα ΤΕΙ καταργήθηκε όλη η βαθμίδα. Η βαθμίδα και οι Δραματικές Σχολές όχι μόνο δεν καταργήθηκαν ποτέ, μιας και το Σύνταγμα βρίσκεται σε ισχύ, αλλά συνεχίζουν να είναι δυναμικές και εξελισσόμενες.

Όλα αυτά τα χρόνια, και κάτω από την ομπρέλα του υποτιθέμενου «θολού τοπίου» του αδιαβάθμητου, οι απόφοιτοι δεν είχαν πρόσβαση σε προγράμματα παιδαγωγικής επάρκειας και όταν πήγαιναν στο εξωτερικό για μεταπτυχιακές σπουδές δεν μπορούσαν να αποδείξουν την ισοτιμία του τίτλου τους, μιας και δεν παρεχόταν.

Οι σχολές του εξωτερικού ωστόσο, σε μεγάλη πλειοψηφία, βλέποντας τί έχουν κάνει οι σπουδαστές στα τρία έτη των σπουδών, τους επέτρεπαν την εισαγωγή τους. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα με τους μεταπτυχιακούς τίτλους, το κράτος δεν τους αναγνώριζε, μην αναγνωρίζοντας ούτε καν τις πρώτες τους σπουδές στην δραματική εκπαίδευση, σπουδές που ωστόσο είχαν ισχυρή κρατική εποπτεία!

Τις θέσεις διδασκαλίας στα σχολεία τις μοιράζονταν με τους αποφοίτους θεατρολογίας. Σημειώνω σε αυτό το σημείο ότι μέχρι την τοποθέτηση του «θολού τοπίου», οι ηθοποιοί είχαν πρόσβαση σε προγράμματα παιδαγωγικής επάρκειας που μετά σταμάτησαν να υπάρχουν όπως επίσης έκλεισε και ο φορέας που έδινε την ισοτιμία.

Πλέον με την ψήφιση αυτού του νομοσχεδίου οι ηθοποιοί της Ελλάδας δεν θα μπορούν αμέσως μετά τις σπουδές τους να εξειδικευτούν σε τομείς του θεάτρου που επιθυμούν, άρα εμποδίζεται και η επαγγελματική τους εκπαίδευση, τους απαγορεύεται στην ουσία η συνέχιση σπουδών στο Θέατρο είτε στην Ελλάδα είτε στο εξωτερικό, καθώς και κλείνει η πόρτα για την δυνατότητα των ηθοποιών να διδάσκουν στα σχολεία. Με το άλλο μισό των αποφοίτων θεατρολογίας να αποκτά την αποκλειστικότητα. Εργασιακά στο εξωτερικό, οι Έλληνες ηθοποιοί δεν θα θεωρούνται επαγγελματικά εκπαιδευμένοι αλλά απλά καταρτισμένοι, μιας και παγκοσμίως στο επίπεδο 5 του πλαισίου προσόντων βρίσκεται η κατάρτιση.

Πόσο εφικτή ειναι η αναβάθμιση των σπουδών;

Δίνει το σχέδιο νόμου τη δυνατότητα αναβάθμισης τίτλου σπουδών μέσω κατατακτηρίων;

Οι απόφοιτοι των Ανώτερων Σχολών πάντα είχαν την δυνατότητα να δώσουν κατατακτήριες εξετάσεις πρός άλλα ΑΕΙ. Όχι προς όλα, αλλά αρκετά. Γιατί είχαν κρατικό και όχι ιδιωτικό τίτλο σπουδών. Αυτή τη δυνατότητα συνεχίζει να την παρέχει. Όπως την παρέχει γενικά στο επίπεδο 5. Όλη αυτή την ώρα μιλάμε στην ουσία για την συντριπτική πλειοψηφία των ηθοποιών της Ελλάδας.

Η κυβέρνηση με το νέο νομοσχέδιο, από τις 26 Δραματικές σχολές της χώρας, πήρε τις 2 κρατικές (Εθνικό και ΚΘΒΕ), αλλάζει το νομικό τους πρόσωπο σε δημοσίου δικαίου και τις κάνει τμήματα ΑΕΙ τετραετούς φοίτησης. Οι απόφοιτοι των δύο νέων αυτών σχολών στα εργασιακά τους δικαιώματα θα είναι ΠΕ και θα έχουν πλήρη ακαδημαϊκά δικαιώματα και προσβάσεις.

Μιλάμε όμως για ένα εξαιρετικά μικρό αριθμό αποφοίτων (περίπου είκοσι ανά σχολή). Είμαι σίγουρος πως η κυβέρνηση βλέποντας τον άνισο διαχωρισμό των καλλιτεχνών σε δυο κατηγορίες και εντοπίζοντας τον Συνταγματικό λόγο όπου όλα τα χρόνια οι υπόλοιπες σχολές με κρατικό έλεγχο παρείχαν ισοβαθμιο και ισάξιο κρατικό πτυχίο, έπρεπε να βρει έναν δίαυλο, οι απόφοιτοι των Ανωτέρων Σχολών να έχουν την δυνατότητα να αποκτήσουν τα ίδια εργασιακά και ακαδημαϊκά δικαιώματα με τους λίγους.

Κι ενώ ο κοινός νους θα σκεφτόταν ότι σε ένα πλαίσιο ισότητας και ίσων ευκαιριών θα προσέφερε ένα επιπλέον έτος φοίτησης προς όλους όσοι το επιθυμούν και έτσι συγκεντρωτικά όλοι οι καλλιτέχνες της Ελλάδας θα προέρχονταν από τριετή ή από τετραετή φοίτηση, η κυβέρνηση αποφάσισε το ακόλουθο: Όσες και όσοι απόφοιτοι των Ανωτέρων Σχολών το επιθυμούν θα δίνουν κατατακτήριες στις νέες Ανώτατες Σχολές του Εθνικού Θεάτρου και του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, οι οποίες θα παίρνουν έως 2 άτομα η κάθε μια από το σύνολο όλων των αποφοίτων όλων των ετών.

Αντίστοιχη πρόταση θέτει και για συνεργασία με το Ανοιχτό Πανεπιστήμιο. Όχι μόνο θα δίνει άνισα τη δυνατότητα σε πολύ μικρό αριθμό ΄΄τυχερών΄΄ αλλά επιπλέον, και τολμώ να πω υποβιβαστικά, τους κατατάσσει στο τρίτο έτος σπουδών των παραπάνω, στην ουσία μην αναγνωρίζοντας και τα τρία έτη σπουδών τους και αναγκάζοντάς τους για να έχουν ίσα δικαιώματα να σπουδάσουν σύνολο πέντε χρόνια και όχι τέσσερα. Αν αφήσουμε στην άκρη την δυσαναλογία που δημιουργείται στον καλλιτεχνικό χώρο, τον αποκλεισμό χιλιάδων καλλιτεχνών, την ανισότητα, το κοινωνικό και επαγγελματικό χάσμα που δημιουργείται και την θέσπιση προνομίων για λίγους, το σχέδιο της κυβέρνησης για αναβάθμιση μέσω αυτού του διαύλου έχει πολλά προβλήματα:

Α) Ένας τίτλος σπουδών: Συνταγματικά κατοχυρωμένος και κρατικά εποπτευόμενος όπως είναι αυτός των Ανώτερων Σχολών πρέπει να αποδίδει τριτοβάθμια ακαδημαϊκά δικαιώματα από μόνος του και όχι μόνο μέσω διαύλων. Μια Ανώτατη Δραματική Σχολή εσφαλμένα θεωρείται από κάποιους μια καλύτερη δραματική σχολή. Μια Ανώτατη Δραματική Σχολή για να δικαιολογήσει τον θεσμικό της ρόλο πρέπει να δικαιολογήσει τον ακαδημαϊκό της χαρακτήρα.

Που σημαίνει έρευνα, θεωρητικό υπόβαθρο, γνωστικά αντικείμενα μελετών κτλ. Παγκοσμίως επαγγελματίες ηθοποιοί βγαίνουν τόσο από τις Ανώτερες Δραματικές Σχολές (αν κάποιος θέλει να γίνει καλλιτέχνης) ή οδηγείται προς τις Πανεπιστημιακές Δραματικές Σχολές αν θέλει να αποκτήσει τα επιπλέον θεωρητικά και ακαδημαϊκά εφόδια (βγαίνοντας και από αυτές επαγγελματίας καλλιτέχνης). Πολλοί λανθασμένα πίστευαν ότι η ανωτατοποίηση θα είναι στην ουσία συν ένας χρόνος πρακτικών μαθημάτων, κάτι που θα προσέδιδε στην ποιότητα των υφιστάμενων σπουδών.

Δεν είναι όμως έτσι. Αν ήθελε κάποιος κάτι τέτοιο, χωρίς τα επιπλέον ακαδημαϊκά, ερευνητικά και θεωρητικά εφόδια, θα έπρεπε να διεκδικήσει ή καλύτερο πρόγραμμα και φιλοσοφία σπουδών ή την επιπλέον πρόσθεση ενός έτους στην υπάρχουσα Ανώτερη βαθμίδα που είναι καθαρά επαγγελματική και πρακτική.

Το τελευταίο δεν θα μπορούσε να γίνει όμως καθώς οι Ανώτερες σχολές ορίζονται από το Σύνταγμα ως τριετούς φοίτησης. Οι Ανώτερες Δραματικές Σχολές της Ελλάδας δεν επιθυμούν να γίνουν ΑΕΙ για να μην χάσουν το θεσμικό και πρακτικό τους ρόλο. Επομένως η λύση της ανωτατοποίησης των δύο σχολών προκειμένου «να λυθεί το θολό τοπίο του υποτιθέμενου αδιαβάθμιτου» ήταν εσφαλμένη. Ορθώς τόσα χρόνια έπρεπε να γίνει και ένα Πανεπιστήμιο για να καλυφθούν και οι ακαδημαϊκές ανάγκες. Απευθυνόμενο ειδικά σε όποιον δεν έχει ήδη λάβει τα ακαδημαϊκά εφόδια από προηγούμενες πανεπιστημιακές σπουδές.

Β) Η κυβέρνηση λέει ότι μέσω του διαύλου θα αποδίδει συνολικά 240 ECTS (πιστωτικές μονάδες). Ταυτόχρονα δεν αποδίδει ECTS στα προηγούμενα 3 έτη των Ανωτέρων!. Το σύστημα των ECTS ορίζει 30 ECTS ανά εξάμηνο. Ένας απόφοιτος Ανώτερης προσέρχεται στο διαύλο χωρίς ECTS. Η Ελλάδα θα αποδίδει στα 2 έτη του διαύλου από μόνα τους 240 ECTS;;

Δηλαδή 60 ανά εξάμηνο; Εφόσον η προηγούμενη τριετής σπουδή είναι τριετής, πλήρης και κρατικά αναγνωρισμένη θα έπρεπε να αναγνωρίσει όλα τα μαθήματα. Στα 3 χρόνια ο απόφοιτος λαμβάνει 180 ECTS (30 ανά εξάμηνο). Επομένως του απομένουν 60 ECTS για να ισοβαθμιστεί με τα ΑΕΙ. Κάτι αντίστοιχο βλέπουμε και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες. Γιατί λοιπόν μιλάμε για 2 χρόνια και όχι 1; Μήπως γιατί στο επίπεδο 5 δεν θα μπορούσε να υπάρχει τριετής εκπαίδευση; Μήπως αυτός είναι ο λόγος που δεν αποδίδονται 180 ECTS στις Ανώτερες; Ή μήπως θα αναγνωριστούν μόνο τα 2 έτη από τα 3; (Σημειώνουμε ότι τα ΙΕΚ είναι διετούς φοίτησης).

Γ) Αν δεν θέλουμε να διαχωρίσουμε την κοινωνία των επαγγελματιών εργαζομένων και να παραβιάσουμε την αναλογικότητα πρέπει να μιλάμε για δικαίωμα που θα δίνεται σε ΟΛΟΥΣ. Δεν μπορούμε να μιλάμε για εισαγωγή λίγων και σαφέστατα δεν μπορούμε να μιλάμε, όπως έχω δει να διεκδικείται από κάποιες πλευρές, για δικαίωμα που θα έχουν μόνο οι παλιοί απόφοιτοι. Πρέπει να μιλάμε χωρίς διαχωρισμούς που προσκρούουν στο Σύνταγμα.

Δ) Ο νόμος πρέπει να δίνει το δικαίωμα σε όλους και όχι με ποσοστό. Τα ΑΕΙ είναι αυτοδιοίκητα. Ο νομοθέτης ακόμη κι αν γράψει έως 99% το ΑΕΙ μόνο του μπορεί να αποφασίσει να μην πάρει κανέναν. Ο νομοθέτης ορίζει το ανώτατο όριο και το ΑΕΙ αποφασίζει. Είναι λάθος η διεκδίκηση της αύξησης του ορίου. Πρέπει να αναγραφεί προς όλους όσοι το επιθυμούν.

Ε) Αυτός ο δίαυλος στην ουσία θα συμπληρώνει τα ακαδημαϊκά μαθήματα που οι απόφοιτοι των Ανωτέρων δεν έχουν κάνει. Αν αυτά υπήρχαν σε όλες τις σχολές θα έμπαιναν διάσπαρτα σε όλα τα έτη σπουδών και θα μπορούσαν όλες οι σχολές ενδεχομένως να προσθέσουν και πρακτικά μαθήματα. Από τη στιγμή που υπάρχει η έννοια του διαύλου πρέπει να είναι συγκεντρωμένα στο τελευταίο έτος. Και για τους σπουδαστές των Πανεπιστημίων και για το δίαυλο των αποφοίτων των Ανωτέρων.
Για να μπορέσουν να εξυπηρετηθούν και οι παλιοί απόφοιτοι οι οποίοι μπορεί να εργάζονται ή να είναι μεγαλύτερης ηλικίας ή να μην βρίσκονται στα αστικά κέντρα λόγω επιλογής, ανάγκης ή υποχρεώσεων, αυτός ο δίαυλος θα έπρεπε να είναι διαδικτυακός (εφόσον μιλάμε και για θεωρητικά μαθήματα), εύκολα προσβάσιμος, και γι’ αυτό δικαιολογείται η θέση να είναι προς όλους όσοι το επιθυμούν.

ΣΤ) Η λύση του Ανοιχτού Πανεπιστημίου θα είχε βάση αν δημιουργείτο ειδικό πρόγραμμα που θα απευθύνεται στους αποφοίτους των Ανωτέρων Σχολών. Τα μόνα τμήματα που προβλέπεται να έχουν ακαδημαϊκά μαθήματα που θα σχετίζονται με την υποκριτική τέχνη είναι αυτά του νέου Πανεπιστημίου.

Από την στιγμή που δεν προβλέπεται η αντίστοιχη ύπαρξη στο ΕΑΠ, σημαίνει οτι οι αιτούντες σε αυτό θα εισάγονται στο Γ’ έτος οποιουδήποτε υφιστάμενου τμήματος του ΕΑΠ, ακόμα και μη σχετικού αντικειμένου;! Αν ήταν συν ένα έτος και διαδικτυακό, το σωστό θα ήταν όλοι όσοι το επιθυμούν να το κάνουν στο νέο Πανεπιστήμιο Παραστατικών Τεχνών, το οποίο επιπλέον παρέχεται και δωρεάν.

Είναι δηλαδή σαν το κράτος να λέει: «Τελείωσε την Ανώτερη Σχολή και μετά σου δίνω τη δυνατότητα να πας σε ΑΕΙ, ακόμα κι αν είναι άσχετο». Κι αν ο απόφοιτος έχει ήδη στην κατοχή του κάποιο τίτλο ΑΕΙ, θα πρέπει να ξανακάνει Πανεπιστήμιο; Γιατί δεν προσμετράται; Σκεφτείτε ακόμα και την περίπτωση κάποιος να έχει ήδη τίτλο σπουδών από το ΕΑΠ. Το κράτος στα πρότυπα του εξωτερικού θα έπρεπε να συμψηφίζει προηγούμενες ή μελλοντικές σπουδές, προϋπηρεσίες, μοριοδοτημένες επιμορφώσεις κτλ. Έτσι, αν κάποιος έχει ήδη τίτλο ΑΕΙ και θέλει να γίνει επαγγελματίας ηθοποιός δεν θα πάει ξανά Πανεπιστήμιο αλλά σε μια Ανώτερη Δραματική Σχολή.

Έχει συζητηθεί επίσης το γεγονός των “ειδικοτήτων” στη σχολή αυτή. Τι σχολιάζετε επ αυτού;

Όπως και με την προηγούμενη νομοθεσία, που ακόμα είναι σε ισχύ, προβλεπόταν οι καλλιτεχνικές σχολές να έχουν και άλλα τμήματα πέραν της υποκριτικής (όπως σκηνοθεσίας κτλ), έτσι πρέπει και με τον καινούριο νόμο, οπωσδήποτε, τόσο για τις Ανώτερες όσο και τις Ανώτατες σπουδές να προβλεφθούν και τμήματα που θα καλύπτουν την σύγχρονη ανάγκη για εκπαίδευση.

Επιπλέον λόγω της προόδου και της επαφής με την σύγχρονη τεχνολογία πρέπει στο νομοσχέδιο να αφεθεί η δυνατότητα πρότασης και μελλοντικών νέων τμημάτων, που μπορεί τώρα να μην τα έχουμε κατά νου.
Σαφώς η διάκριση μεταξύ των τμημάτων των Ανωτέρων και των Ανωτάτων σχολών πρέπει να είναι διακριτή. Στις Ανώτερες πρακτικός και επαγγελματικός χαρακτήρας και στις Ανώτατες πρακτικός, επαγγελματικός και ακαδημαϊκός χαρακτήρας. Τέλος, πρέπει να προβλεφθεί και η ίδρυση τμημάτων για τα τεχνικά επαγγέλματα των παραστατικών τεχνών.

Η συμμετοχή των δραματικών σχολών στη δημόσια διαβούλευση

Υπάρχει η αίσθηση στον καλλιτεχνικό χώρο ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς ουσιαστική διαβούλευση με τους ανθρώπους της εκπαίδευσης. Συμμετείχαν πράγματι οι δραματικές σχολές στη διαμόρφωση αυτού του πλαισίου;

Από τα χρόνια που πάρθηκαν τα συγκεκριμένα μέτρα για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού, οι σχολές και οι σύλλογοι επεδίωκαν επαφές με την πολιτική ηγεσία. Τα αιτήματα για επαφή προέρχονταν από εμάς. Από εκείνον κι όλας τον καιρό, και σε πολλές περιπτώσεις και αρκετά χρόνια πριν, οι σχολές έστελναν μελέτες και απόψεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος, για την αναβάθμιση της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης, διεκδικούσαν τη σωστή διαβάθμιση, την αποκατάσταση των σπουδαστικών διευκολύνσεων και της κινητικότητας που αδίκως στερούνταν, καθώς και την αλλαγή του παλαιωμένου νόμου περί προγράμματος σπουδών.

Ως γνωστόν, για να μπορέσεις να προσφύγεις στην δικαιοσύνη και να αλλάξεις κάτι σε έναν νόμο, πρέπει να υπάρχει πρόσφατη νομοθέτηση. Το κράτος δηλαδή προτείνει νόμο, γίνεται διαβούλευση όπου συζητούνται αλλαγές και αν τελικά δεν τις κάνει και είναι αντισυνταγματικές, έχεις ένα συγκεκριμένο χρονικό περιθώριο να προσφύγεις στο Συμβούλιο της Επικρατείας (όπως την τελευταία φορά που δικαιωθήκαμε). Όλα τα προηγούμενα χρόνια δεν υπήρχε κίνηση για νέα νομοθέτηση, επομένως οτιδήποτε θέταμε, ή έθετε η καλλιτεχνική κοινότητα ήταν μόνο σε πλαίσιο διεκδίκησης.

Από την στιγμή που ξεκίνησε νομοθετική κίνηση τόσο για τα εργασιακά όσο και για τα ακαδημαϊκά δικαιώματα, ξεκινήσαμε μετά από είκοσι χρόνια να διεκδικούμε νομικά αλλαγές. Οφείλω να πω ότι η συντριπτική πλειοψηφία των επαφών που είχαμε ήταν ύστερα από δική μας πρωτοβουλία. Γνωρίζω αντίστοιχα ότι και άλλες πλευρές είχαν επαφές με την πολιτική ηγεσία. Όλες οι απόψεις τέθηκαν αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι εισακούστηκαν.

Τι πιστεύετε για την κατάργηση της Δραματικής σχολής του Εθνικού Θεάτρου και του ΚΘΒΕ χωρίς να προβλέπεται η διαβάθμιση των σπουδών τους ή η διασύνδεσή τους με τα νέα πανεπιστημιακά τμήματα;
Με το νέο νομοσχέδιο, από τη μια, οι δυο αυτές ιστορικές σχολές γίνονται τμήματα του νέου Πανεπιστημίου και αποκτούν ακαδημαϊκό χαρακτήρα. Από την άλλη δημιουργούνται προβλήματα. Αρχικά δημιουργείται κενό στην κρατική δωρεάν εκπαίδευση στην Ανώτερη βαθμίδα.

Θα έπρεπε λοιπόν το κράτος για να καλύψει το κενό, να δημιουργήσει νέες κρατικές Ανώτερες Σχολές. Επίσης, τίθενται πολλά ζητήματα διοικητικά καθώς και διασύνδεσης με το Εθνικό Θέατρο και το ΚΘΒΕ αντίστοιχα. Μεγάλο το πρόβλημα επίσης με το ποιος θα διδάσκει σε αυτή την σχολή. Οι περισσότεροι καθηγητές υποκριτικής είναι καλλιτέχνες με πορεία στον χώρο χωρίς να πληρούν ακαδημαϊκά κριτήρια (διδακτορικά κτλ) προκειμένου να διοριστούν ως καθηγητές Πανεπιστημίου.

Από την στιγμή που στις προηγούμενες δεκαετίες δεν υπήρχε η δυνατότητα κάποιος κρατικά στην Ελλάδα να αποκτήσει αυτά τα εφόδια πρέπει το ποσοστό των καθηγητών που δεν θα τα έχει να είναι πολύ μεγαλύτερο καί σε θέσεις εκπαίδευσης καί σε θέσεις διοίκησης. Διαφορετικά πρέπει να υπάρξει μεταβατική περίοδος αρκετών ετών μέχρι να έχεις τους πρώτους καλλιτέχνες που θα αποκτήσουν τα εφόδια. Σαφώς πρέπει να αλλάξει η υποβιβαστική θέση του νομοσχεδίου περί μη αναγνώρισης της προϋπηρεσίας όλων μας στην Ανώτερη καλλιτεχνική εκπαίδευση.

Οι απόφοιτοι της Ανώτερης Σχολής των κρατικών αυτών ιδρυμάτων που δεν θα έχουν αποφοιτήσει από το νέο Πανεπιστήμιο βρίσκονται στην ακριβώς ίδια θέση με όλους τους αποφοίτους των υπολοίπων Ανώτερων Σχολών. Θα πρέπει δηλαδή να κάνουμε τον δίαυλο. Αν ο δίαυλος είναι δύο χρόνια, τί θα κάνουν; Θα πρέπει να ξανακάνουν ένα έτος το οποίο έχουν ήδη κάνει; Παράλληλα θα έπρεπε να συνεχίσει την λειτουργία της και η Ανώτερη Δραματική Σχολή αυτών των ιδρυμάτων, για να συνεχίσουν να έχουν και τον πρακτικό-καθαρά επαγγελματικό χαρακτήρα που έχουν τόσες δεκαετίες. Έτσι θα λυνόταν και το πρόβλημα του κενού της δημόσιας Ανώτερης εκπαίδευσης που δημιουργείται.

Όπως προείπα, όποιος θέλει να γίνει επαγγελματίας καλλιτέχνης, θα πηγαίνει στην Ανώτερη και όποιος θέλει πέρα από το επάγγελμα να πάρει και τα ακαδημαϊκά εφόδια, θα συνεχίζει στην Ανώτατη. Αν δεν υπάρχει πολιτική βούληση να δημιουργηθούν δυο τμήματα, τότε το «Ανώτατο» θα προσφέρεται από το επιπλέον ένα έτος στο οποίο θα μπορεί να συνεχίσει.

Από την στιγμή που ο δίαυλος αφορά και το νέο Πανεπιστήμιο πέρα από το ΕΑΠ, κι εφόσον στο νέο ΕΑΠ δεν παρέχεται ειδικό πρόγραμμα για αποφοίτους Ανώτερων Σχολών, θεωρώ οτι το Εθνικό Θέατρο και το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, ως τμήματα του νέου ΑΕΙ, είναι αυτά που πρέπει να προσφέρουν την αναβάθμιση προσόντων σε επίπεδο ΑΕΙ. Τα μαθήματα ούτως ή άλλως θα είναι ακαδημαϊκά αλλά ταυτόχρονα καλλιτεχνικού περιεχομένου κι εφόσον θα είναι ένας χρόνος, και με την προϋπόθεση ότι θα μπορούσαν να είναι διαδικτυακά, μπορούν να εξυπηρετήσουν όλους όσοι το επιθυμούν. Πρέπει ρητά να συμφωνηθεί το όλοι και όλες, όσοι και όσες το επιθυμούν σε όποιο ΑΕΙ αποφασίσει το κράτος αλλά με καλλιτεχνικά, ακαδημαϊκά μαθήματα.

Οι δραματικές σχολές έχουν ήδη προσφύγει στο ΣτΕ για ζητήματα επαγγελματικών δικαιωμάτων και δικαιώθηκαν. Είστε έτοιμοι να κινηθείτε ξανά νομικά αν το νομοσχέδιο ψηφιστεί χωρίς αλλαγές;

Οι Ανώτερες Δραματικές Σχολές της Ελλάδας είμαστε σε πλήρη συνεννόηση και επικοινωνία, έχουμε ήδη ανακοινώσει τις θέσεις μας και όπως υπερασπιστήκαμε τα εργασιακά δικαιώματα των αποφοίτων μας και δικαιωθήκαμε, έτσι και τώρα είμαστε έτοιμες και επιφυλασσόμαστε για κάθε νόμιμο δικαίωμά μας για τη διασφάλιση και των ακαδημαϊκών δικαιωμάτων όλων των επαγγελματιών καλλιτεχνών. Καί των παλαιοτέρων καί των σπουδαστών που βρίσκονται τώρα στην εκπαίδευση καί των μελλοντικών. Όχι μόνο λίγων.

Οι καλλιτέχνες έχουν κινητοποιηθεί έντονα τα τελευταία χρόνια για το ζήτημα των σπουδών τους. Πιστεύετε ότι αν το σχέδιο νόμου δεν αλλάξει, ο χώρος θα βρεθεί ξανά σε περίοδο έντονων αντιδράσεων;

Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στην περίοδο διαβούλευσης. Σε αυτή την περίοδο ασκούνται πιέσεις. Όπως και την προηγούμενη φορά, έτσι και τώρα οι καλλιτέχνες και οι εκπρόσωποι των σπουδαστών αναφέρουν τις αλλαγές που προτείνουν. Πρέπει να είμαστε όλοι έτοιμοι με συγκεκριμένες προτάσεις. Και αν δεν ληφθούν υπόψιν πρέπει να οδηγηθούμε στην νομική οδό, όπως την προηγούμενη φορά που τελικά δικαιωθήκαμε.

Οι θέσεις που τίθενται δεν αποτελούν μια γενική διεκδίκηση ή κάτι υποδηλωμένο από κομματικά ή ιδεολογικά συμφέροντα. Καθρεφτίζουν την πραγματικότητα ως έπρεπε να είναι. Θα επιθυμούσα όλοι οι καλλιτέχνες και οι σπουδαστές να έχουμε σύμπνοια σε αυτό που αποτελεί το Συνταγματικά δίκαιο. Κάτι αντίστοιχο επιδιώξαμε και στην προηγούμενη προσφυγή καλώντας από την πρώτη ημέρα όλους να προσφύγουμε μαζί στο ΣΤΕ.

Όλα αυτά τα χρόνια ωστόσο υπήρχαν πλευρές που για διάφορους λόγους και συμφέροντα ήθελαν ή τις Ανώτερες Σχολές υποβιβασμένες ή το πρόβλημα να μην λυθεί, διαιωνίζοντας το υποτιθέμενο θολό τοπίο του αδιαβάθμητου και χρησιμοποιώντας το προκειμένου να γίνουν άλλες διεκδικήσεις.

Ανάμεσα σε αυτές τις πλευρές θα διακρίνεις άτομα ή συλλογικότητες με έντονο ιδεολογικό παρονομαστή που θέλουν υποβιβασμένη την Ανώτερη εκπαίδευση επειδή παρέχεται και ιδιωτικά, ανθρώπους που πιστεύουν ότι έτσι θα μειωθούν οι επαγγελματίες καλλιτέχνες, εργαστηριακές μορφές εκπαίδευσης καθώς και κατάρτισης ως εναλλακτικές μορφές εκπαίδευσης, αποφοίτους τμημάτων Θεατρολογίας που με υποβιβασμένους τίτλους ηθοποιών θα είναι οι μόνοι που θα απασχολούνται στη διδασκαλία στα σχολεία και οποιοσδήποτε θα ήθελε να δημιουργήσει κενό εκπαίδευσης για να καταληφθεί από άλλες μορφές εκπαίδευσης όπως ιδιωτικά πανεπιστήμια.

Τώρα που είναι κατανοητό ότι δεν μπορεί να υπάρξει επαγγελματικό Θέατρο χωρίς επαγγελματίες ηθοποιούς, τώρα που είναι κατανοητό ότι άλλο η Ακαδημαϊκή σχολή Υποκριτικής και άλλο η δίκαιη διαβάθμιση της Ανώτερης επαγγελματικής εκπαίδευσης, τώρα που είναι κατανοητό ότι με αυτή την πολυετή ομηρία ανοίχτηκε το κενό που θα το καλύψουν άλλες εκπαιδεύσεις για την πλειοψηφία των καλλιτεχνών, είναι η ώρα να σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων και να ζητήσουμε την Συνταγματική αποτύπωση της πραγματικότητας για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων όλων.

Όχι μόνο των προηγούμενων, ούτε μόνο των λίγων. Αλλά και των μελλοντικών. Με ισχυρή θεσμική κατοχύρωση βάσει του Συντάγματος που δεν θα επιτρέπει την εργαλειοποίηση θολών τοπίων. Τώρα είναι ο καιρός να διεκδικηθούν συγκεκριμένες αλλαγές. Αλλιώς άθελα (ή ηθελημένα) επιδιώκουμε τη διαιώνιση του θολού τοπίου. Όλα με ισότητα, αναλογικότητα και όχι άδικη διχοτόμηση του επαγγελματικού κλάδου.

Τρεις άξονες λύσεων

Αν μπορούσατε να θέσετε ένα σαφές αίτημα προς την κυβέρνηση αυτή τη στιγμή, ποια θα ήταν η βασική αλλαγή που θα ζητούσατε στο νομοσχέδιο;

Βάσει των παραπάνω θα αναφερθώ σε τρεις άξονες λύσεων που σχετίζονται αποκλειστικά με τις Ανώτερες Σχολές (για το Εθνικό και ΚΘΒΕ αναφέρθηκα παραπάνω):
Επίπεδο 6β, σαφώς διαφοροποιημένο από τα Ακαδημαϊκά ΑΕΙ 6α, διακρίνει τις Ανώτερες Σχολές με ασφάλεια από τα Πανεπιστήμια, απόδοση φόρτου 180 ects όπως πρέπει, Ανώτερη Τριτοβάθμια τυπική επαγγελματική εκπαίδευση στο πρότυπο και άλλων χωρών της Ευρώπης (Γερμανία, Γαλλία, Ολλανδία κτλ). Διάκριση μεταξύ κατάρτισης ΙΕΚ (επίπεδο 5, ΔΕ), Ανωτέρων (επίπεδο 6β, 180 ects, TE/KE) και ΑΕΙ (επίπεδο 6α, 240 ects, ΠΕ). Όλη η τριτοβάθμια όπως περιγράφουν οι δείκτες της Μπολόνια στο επίπεδο 6. Σπουδαστικές διευκολύνσεις (πάσο, εστίες, σίτιση, κινητικότητα προς Ευρωπαϊκά προγράμματα), επιμορφώσεις καθηγητών. Άμεση κινητικότητα προς πρακτικά μεταπτυχιακά και προγράμματα παιδαγωγικής επάρκειας. Ίσα δικαιώματα με αντίστοιχες σπουδές της Ευρώπης. Ριζική αλλαγή προγράμματος σπουδών και φιλοσοφίας εκπαίδευσης με συμμετοχή στο διάλογο δημιουργίας τους και των σχολών. Ουσιαστικός έλεγχος αλλά και προστασία. Στο επίπεδο 5, ακόμα και με διαχωρισμό 5β, και χωρίς ects, δεν υπάρχει άμεση σπουδαστική κινητικότητα και είναι σαφής υποβίβαση.

Το κράτος πρέπει να νομοθετήσει με σωστή ανάγνωση του Συντάγματος, της πρόσφατης απόφασης του ΣΤΕ και των περιγραφικών δεικτών της Μπολόνια. Ταυτόχρονα, πρέπει να αρχίσει να συμψηφίζει άλλες σπουδές, προσόντα, προϋπηρεσίες, επιμορφώσεις κτλ.

Τελευταίο αφήνω τον δίαυλο. Σε κάθε πλευρά, όλα αυτά τα χρόνια προσπαθούσα να υπογραμμίσω το αυτονόητο. Αρχικά ότι μια Ανώτατη σχολή δε θα σημαίνει μια καλύτερη Ανώτερη αλλά μια δικαιολογημένη Ακαδημαϊκή με άλλο θεσμικό ρόλο και επίσης ότι το πτυχίο των Ανωτέρων από μόνο του πρέπει να έχει την αξία και να δίνει τα προσόντα που θα έπρεπε να προβλέπονται βάσει Συντάγματος και χωρίς διαύλους. Αν το κράτος αποφάσιζε ότι τα πτυχία στην Ελλάδα θα έπρεπε να είναι μόνο τετραετή ακόμα και για ειδικές επαγγελματικές εκπαιδεύσεις, τότε για να σεβαστεί το άρθρο 16 θα έπρεπε να προσφέρει ελεύθερα σε όλους πρόσβαση σε τέταρτο έτος ενός ΑΕΙ και έτσι τα πτυχία να διαβαθμίζονται μέσω αυτού για όλους, χωρίς να δίνει επίπεδο στα τρία προηγούμενα έτη αλλά απευθείας πάντα μαζί με το τέταρτο. Από τη στιγμή που δεν το κάνει οριζόντια, και οφείλοντας να λάβει υπόψιν το θεσμικό ρόλο των σχολών που δεν αποτελούν ιδιωτικό πανεπιστήμιο ή κολλέγιο αλλά κατοχυρωμένη κρατικά εποπτευόμενη εκπαίδευση που παρέχει ισάξιους τίτλους, τότε πρέπει να ορίσει:

Ένα διαδικτυακό έτος με ελεύθερη πρόσβαση προς όλους όσοι το επιθυμούν. Οι Ανώτερες και οι Ανώτατες σχολές θα εξακολουθούν να εκπαιδεύουν επαγγελματίες. Στις Ανώτερες θα λείπουν τα επιπλέον Ακαδημαϊκά μαθήματα. Τα μαθήματα αυτά μπορούν να είναι ερευνητικά στην Δραματική Τέχνη, μαθήματα διοίκησης πολιτισμού και παιδαγωγικής επάρκειας. Όσο δίνεται η αντίστοιχη επάρκεια στους Θεατρολόγους εντός των τεσσάρων ετών σπουδών, για ισότητα μεταξύ κλάδων με κοινό εργασιακό συμφέρον προς τη διδασκαλία, θα έπρεπε να είναι αντίστοιχα και για τους ηθοποιούς μέσα στα τέσσερα έτη.

Διαφορετικά ας είναι σε επιπλέον πρόγραμμα μετά τις σπουδές αλλά για όλους. Η φύση λοιπόν αυτών των μαθημάτων, όπως άλλωστε κάνει και το ΕΑΠ που προτάθηκε, είναι τέτοια που θα μπορούσε να παρέχονται διαδικτυακά. και είναι απολύτως δυνατό να απευθύνεται σε όλους όσοι το επιθυμούν. Αν στο νέο ΑΕΙ, που δεν έχει ιδρυθεί ακόμα, θεσπιστεί η μόνιμη σχέση με τις Ανώτερες ως φορέας αναβάθμισης προς όλους, τότε η λύση θα ήταν πιο εφικτή με δυνατότητα χωρίς παράθυρα.

Επίσης, με πλήρη συμμόρφωση στο σχέδιο απόδοσης ects, το κράτος πρέπει να αναγνωρίσει την κρατικά ελεγχόμενη προηγούμενη πλήρη τριετή εκπαίδευση με 180 ects και να προσθέσει ένα ακόμα έτος και όχι δύο. Διαφορετικά δεν δικαιολογείται η απόδοση 240 ects μόνο από το δίαυλο.

Τελειώνοντας, υπογραμμίζω για ακόμα μια φορά, ότι τα παραπάνω δεν αποτελούν διεκδίκηση, αλλά καθρεφτίζουν αυτό που θα έπρεπε να ισχύει. Όλα τα άλλα ή κρύβουν σκοπιμότητες ή δεν υλοποιούνται λόγω έλλειψης πολιτικής βούλησης.