1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας: Όταν η λογοτεχνία ανοίγει τις μεγάλες συζητήσεις της εποχής

Σε μια εποχή όπου η πολιτική πόλωση, η άνοδος της ακροδεξιάς, οι κοινωνικές ανισότητες και η έμφυλη βία επιστρέφουν με ανησυχητική ένταση στο δημόσιο πεδίο, η λογοτεχνία μοιάζει να αποκτά ξανά έναν ρόλο βαθιά πολιτικό: να παρατηρεί, να αποκαλύπτει και να θέτει ερωτήματα που συχνά η δημόσια συζήτηση αποφεύγει.

Ακριβώς αυτή τη δυναμική αναδεικνύει το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας (Athens International Literature Festival – AILF), που πραγματοποιείται 27 έως 29 Μαρτίου 2026 στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων, με ελεύθερη είσοδο φιλοδοξώντας να θεμελιώσει έναν νέο, ανοιχτό και ουσιαστικό θεσμό για την πολιτιστική ζωή της πόλης.

Το Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας την πρώτη του χρονιά συγκεντρώνει περισσότερους από 40 κορυφαίους συγγραφείς από την Ελλάδα και το εξωτερικό, καθώς και προσωπικότητες από τον χώρο του βιβλίου, του αθλητισμού, του κινηματογράφου, της δημοσιογραφίας και του ακτιβισμού.

Το πρόγραμμά του περιλαμβάνει συζητήσεις, book signings, masterclasses και παράλληλες δράσεις, ενώ ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί η παρουσία του Νομπελίστα Λογοτεχνίας 2025, Λάσλο Κρασναχορκάι, καθώς και των βραβευμένων με Booker συγγραφέων Ντέιβιντ Σολόι (2025) και Πολ Λιντς (2023). Παράλληλα, το φεστιβάλ ανοίγει διάλογο με άλλες μορφές αφήγησης – όπως ο κινηματογράφος – και συνδέεται με την ίδια την πόλη μέσα από την ενότητα «Η Αθήνα των συγγραφέων», με ένα μεγάλο αφιέρωμα στον σπουδαίο Έλληνα συγγραφέα Μένη Κουμανταρέα.

Σημαντικότερο όλων ίσως, το γεγονός ότι το φεστιβάλ απομακρύνεται από τη συνήθη «ασφαλή» λογοτεχνική εσωστρέφεια. Το AILF επιλέγει συνειδητά να ανοίξει τις δύσκολες συζητήσεις της εποχής — για τις ταυτότητες, τη βία, τον ρατσισμό, την πολιτική κρίση της Ευρώπης, αλλά και για τον ίδιο τον ρόλο της λογοτεχνίας μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.

Ταυτότητα, φύλο και η γλώσσα της βίας

Ένα από τα πιο επίκαιρα και φορτισμένα πεδία που ανοίγει το φεστιβάλ είναι το ζήτημα της έμφυλης ταυτότητας και της βίας. Σε μια περίοδο όπου ο δημόσιος λόγος γύρω από τις γυναικοκτονίες και τις μορφές έμφυλης καταπίεσης γίνεται ολοένα πιο έντονος, η λογοτεχνία αναλαμβάνει να φωτίσει πλευρές που συχνά παραμένουν αόρατες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η συζήτηση «Δεν είναι φόνος, είναι γυναικοκτονία», όπου οι συγγραφείς Σέλβα Αλμάδα (Αργεντινή), Καταρίνα Φόλκμερ (Γερμανία) και Βίκυ Τσελεπίδου (Ελλάδα) εξετάζουν πώς η γλώσσα μπορεί να αποσιωπά ή να αποκαλύπτει τη βία κατά των γυναικών. Με αφετηρία λογοτεχνικά έργα που έχουν θέσει στο επίκεντρο την εμπειρία της έμφυλης βίας, το πάνελ ανοίγει έναν διάλογο για τον τρόπο με τον οποίο η λογοτεχνία μπορεί να μετατρέψει την προσωπική μαρτυρία σε συλλογική συνείδηση.

Το ίδιο ουσιαστικά παρεμβατική είναι και η συζήτηση «“Αρσενικό”, “Θηλυκό” και η ιδέα του λογοτεχνικού χαρακτήρα», όπου η δημοφιλής Αμερικανίδα μυθιστοριογράφος Νικόλ Κράους και ο βραβευμένος το 2025 με Booker Ντέιβιντ Σολόι εξερευνούν με τον κριτικό και μεταφραστή Κώστα Καλτσά προσεγγίζουν τις έμφυλες ταυτότητες μέσα από τη σύγχρονη πεζογραφία. Σε μια συνθήκη όπου η έννοια της ταυτότητας διαρκώς επαναπροσδιορίζεται, η λογοτεχνία καλείται να σκεφτεί ξανά πώς κατασκευάζονται οι φωνές, πώς αποδίδονται οι ρόλοι και πώς αναπαρίσταται σήμερα η ανθρώπινη εμπειρία πέρα από στερεότυπα και βεβαιότητες.

Ρατσισμός, ακροδεξιά και η σκοτεινή πλευρά της Ευρώπης

Εξίσου αιχμηρό είναι το πρόγραμμα του φεστιβάλ σε ό,τι αφορά τον ρατσισμό, τις κοινωνικές ανισότητες και την ακροδεξιά. Σε μια Ευρώπη που δοκιμάζεται από την κανονικοποίηση του μίσους και τη σκλήρυνση του δημόσιου λόγου, η κεντρική συζήτηση «Η ελπίδα ως σφάλμα; Λογοτεχνία και πολιτική στη Σκοτεινή Ευρώπη» φέρνει στο ίδιο τραπέζι τον μεγάλο νικητή του Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2025 Λάσλο Κρασναχορκάι, την Γερμανίδα διανοούμενη και πολεμική ανταποκρίτρια Καρολίν Έμκε, τον ιστορικό και συγγραφέα Κωστή Καρπόζηλο και τον Πρόεδρο της Τεχνόπολης Κωστή Παπαϊωάννου, ανοίγοντας έναν αναγκαίο διάλογο για τα όρια της πολιτικής και της λογοτεχνίας απέναντι στη βαρβαρότητα, τον φόβο και την υποχώρηση της δημοκρατικής αντοχής. Πρόκειται για μια συζήτηση με ιδιαίτερο βάρος για το σήμερα, ακριβώς επειδή επιχειρεί να διαβάσει την εποχή όχι επιφανειακά, αλλά μέσα από τις ρωγμές της.

Στο ίδιο νήμα εντάσσεται και το πάνελ «Αποδομώντας τη “λευκή σκέψη” μέσα στο ίδιο το γήπεδό της», με τον διάσημο πρώην διεθνή Γάλλο ποδοσφαιριστή Λιλιάν Τυράμ, τον “δικό μας” Ντέμη Νικολαΐδη και την ακτιβίστρια και ιδρύτρια της Οργάνωσης Ενωμένων Γυναικών Αφρικής, Λορέτα Μακόλεϊ, που μεταφέρει τη συζήτηση για τα ρατσιστικά στερεότυπα από τη θεωρία στην κοινωνική πράξη και στον χώρο του αθλητισμού. Το συγκεκριμένο πάνελ έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί δείχνει ότι ο ρατσισμός δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, αλλά μια καθημερινή εμπειρία που διαπερνά θεσμούς, γλώσσα, εικόνες και συμπεριφορές.

Λογοτεχνία, πολιτική και η εποχή της αναταραχής

Το φεστιβάλ στρέφεται και στην ίδια τη θέση της λογοτεχνίας μέσα στην εποχή της πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής. Στη συζήτηση «Πεζογραφία την εποχή της αναταραχής: Ο συγγραφέας ως δημιουργός και ως διασώστης της μνήμης», ο βραβευμένος το 2023 με Booker Ιρλανδός συγγραφέας, Πολ Λιντς και ο συγγραφέας Νίκος Μάντης συζητούν για τον ρόλο του συγγραφέα σε έναν κόσμο αβεβαιότητας, κρίσης και ιστορικής επιτάχυνσης. Η λογοτεχνία εδώ προβάλλει ως ένας χώρος που δεν ακολουθεί απλώς την επικαιρότητα, αλλά διασώζει την εμπειρία, επεξεργάζεται το τραύμα και επιμένει στη μνήμη σε καιρούς αποσύνθεσης.

Αντίστοιχα, η συζήτηση «Εντάξει με το παρελθόν, τι θα γίνει όμως με το παρόν και το μέλλον της λογοτεχνίας;» φέρνει στο προσκήνιο ένα ακόμα κρίσιμο ερώτημα: τι θέση μπορεί να έχει σήμερα η ανάγνωση, η κριτική σκέψη και η λογοτεχνική εμπειρία σε έναν κόσμο εικόνων, ψηφιακής κόπωσης και διάσπασης της προσοχής; Στο πλαίσιο αυτό, οι κορυφαίοι διεθνείς κριτικοί λογοτεχνίας Μερβ Έμρε (New Yorker) και Τόμας Μίνεϊ (διευθυντής του λογοτεχνικού περιοδικού Granta), συνομιλούν με τον δημοσιογράφο Άθω Δημουλά (περιοδικό Κ της Καθημερινής) για τον ρόλο της λογοτεχνίας στη σύγχρονη εποχή.

Από τη λογοτεχνία στον κινηματογράφο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η συζήτηση «Χίλιες εικόνες, χίλιες λέξεις», που εξετάζει τη σχέση λογοτεχνίας και κινηματογράφου. Οι συγγραφείς και σεναριογράφοι Νίκος Παναγιωτόπουλος, Κάλλια Παπαδάκη και Παναγιώτης Ευαγγελίδης, ο σκηνοθέτης Γιάννης Οικονομίδης και η δημοσιογράφος και ερευνήτρια κινηματογράφου Αλεξάνδρα Τράντα – είναι ο άνθρωπος που διαχειρίζεται το έργο του Μένη Κουμανταρέα – συζητούν για να εξερευνήσουν πού χτυπά σήμερα η καρδιά της αφήγησης και κατά πόσον η πεζογραφία εξακολουθεί να αποτελεί προνομιακό εργαλείο ή απλώς πηγή έμπνευσης για τους κινηματογραφιστές και τις τηλεοπτικές σειρές.

Η Αθήνα των συγγραφέων και το αφιέρωμα στον Μένη Κουμανταρέα

Ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα έχει η ενότητα «Η Αθήνα των συγγραφέων», μέσα από το αφιέρωμα στον Μένη Κουμανταρέα, μια από τις πιο σημαντικές φωνές της μεταπολεμικής ελληνικής πεζογραφίας.
Στη συζήτηση «Ο χρόνος είναι ένα παιχνιδάκι. Κι η Αθήνα παντού», οι συγγραφείς και μελετητές Θεόδωρος Γρηγοριάδης, Ελιάνα Χουρμουζιάδου, Χρήστος Χρυσόπουλος και Μαρία Φακίνου επαναφέρουν στο προσκήνιο το έργο του, στο οποίο η Αθήνα δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό αλλά ως ζωντανός οργανισμός που καθορίζει τις ζωές και τις επιθυμίες των χαρακτήρων.

Ένας νέος θεσμός για την πολιτιστική ζωή της Αθήνας

Το αφιέρωμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία μέσα στο ίδιο το αστικό και ιστορικό περιβάλλον της Αθήνας, υπενθυμίζοντας ότι η πόλη μπορεί να διαβάζεται και μέσα από τη λογοτεχνία της.
Αυτή ακριβώς είναι και μία από τις μεγάλες αξίες του πρώτου αυτού φεστιβάλ: ότι δίνει στην Αθήνα τη δυνατότητα να αποκτήσει έναν νέο διεθνή πολιτιστικό θεσμό που δεν εξαντλείται στη φιλοξενία σημαντικών ονομάτων, αλλά δημιουργεί έναν σταθερό χώρο δημόσιας συζήτησης.

Η Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων, ως διοργανώτρια, επενδύει σε μια διοργάνωση που ενώνει τη λογοτεχνία με την κοινωνία, την πόλη, τη μνήμη, την πολιτική και τη σύγχρονη εμπειρία, ενισχύοντας τον χαρακτήρα της Αθήνας ως ανοιχτής πολιτιστικής πρωτεύουσας.

Παράλληλες δράσεις

Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η εμπειρία δεν περιορίζεται μόνο στα πάνελ. Το πρόγραμμα πλαισιώνεται από παράλληλες δράσεις που διευρύνουν τη λογοτεχνική εμπειρία στον χώρο και στην πόλη: ξεναγήσεις στην Τεχνόπολη και στο παλιό εργοστάσιο φωταερίου, θεματικό περίπατο στα ίχνη του Μένη Κουμανταρέα στο κέντρο της Αθήνας, προβολές που φέρνουν τη λογοτεχνία σε διάλογο με την κινούμενη εικόνα, immersive VR εμπειρίες, παρουσιάσεις οπτικοακουστικών έργων, αλλά και μουσικά events που κρατούν ζωντανό το φεστιβαλικό κλίμα ως ανοιχτή γιορτή πολιτισμού.

Με αυτόν τον τρόπο, το AILF δεν μένει στις αίθουσες, αλλά απλώνεται στον δημόσιο χώρο και προτείνει μια συνολική πολιτιστική εμπειρία.

Πώς μπορεί να συμμετάσχει το κοινό

Για τη συμμετοχή στις συζητήσεις που θα πραγματοποιηθούν στο Αεριοφυλάκιο 1 – Αμφιθέατρο «Μιλτιάδης Έβερτ» και στις Δεξαμενές Καθαρισμού, είναι απαραίτητη η κράτηση θέσης. Μέρος των εισιτηρίων θα διατεθεί μέσω της πλατφόρμας more.com, με την προκράτηση να ξεκινά τη Δευτέρα 23 Μαρτίου στις 12:00, ενώ τα υπόλοιπα εισιτήρια θα διατίθενται στο registration desk του φεστιβάλ δύο ώρες πριν από κάθε εκδήλωση, με σειρά προτεραιότητας.

Όσοι δεν καταφέρουν να μπουν στις αίθουσες, θα μπορούν να παρακολουθήσουν τις συζητήσεις από τις LED οθόνες στην Άνω Αυλή και στο INNOVATHENS, χωρίς να απαιτείται κράτηση.

Και διερμηνεία…

Όλες οι συζητήσεις θα συνοδεύονται από ταυτόχρονη διερμηνεία στην ελληνική νοηματική γλώσσα καθώς και διερμηνεία στα ελληνικά και τα αγγλικά από τις γλώσσες στις οποίες θα πραγματοποιούνται οι συζητήσεις. Για την πρόσβαση στη διερμηνεία, οι επισκέπτες μπορούν να σκανάρουν το QR code που θα βρίσκεται στον χώρο και να συνδεθούν με τα κινητά τους τηλέφωνα. Για την ακρόαση, οι χρήστες θα πρέπει να έχουν φέρει τα δικά τους ακουστικά.

Και το συμπέρασμα…

Το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας έρχεται να δείξει ότι η λογοτεχνία μπορεί ακόμη να ανοίγει δύσκολες κουβέντες, να φέρνει σε επαφή διαφορετικές εμπειρίες και να λειτουργεί ως πεδίο συλλογικού αναστοχασμού. Και ακριβώς γι’ αυτό, η διοργάνωση της Τεχνόπολης αποκτά ιδιαίτερη σημασία: γιατί δεν προσφέρει απλώς ένα πολιτιστικό τριήμερο, αλλά εγκαινιάζει έναν θεσμό με δυναμική να αφήσει πραγματικό αποτύπωμα στην πολιτιστική και δημόσια ζωή της πόλης.