Όπλα παντού: Το θανάσιμο σπορ της Ακροδεξιάς

Η δολοφονία του ακροδεξιού ακτιβιστή Τσάρλι Κερκ, γνωστού για τη συστηματικά προπαγάνδα υπέρ της οπλοκατοχής στις ΗΠΑ, ανέδειξε με θλιβερό τρόπο τη θανάσιμη τροπή που έχει πάρει στη χώρα η φρενίτιδα με τα όπλα. Κι όμως, αντί το συμβάν να οδηγήσει σε περισυλλογή, αντί στο εσωτερικό της κυβέρνησης να ενισχυθούν οι φωνές υπέρ της αναθεώρησης της Δεύτερης Τροπολογίας –της συνταγματικής βάσης επί της οποίας θεμελιώνεται το «δικαίωμα» στα παιχνίδια με το θάνατο–, οι υπερασπιστές της οπλοκατοχής, με πρώτο τον Τραμπ, εκμεταλλεύτηκαν το γεγονός ως ευκαιρία για αντεπίθεση.

Την ηχώ της αντεπίθεσης αυτής ακούμε πλέον και στην Ελλάδα, με δηλώσεις κυβερνητικών στελεχών (Πλεύρης, Γεωργιάδης) και πολιτικών αρχηγών (Βελόπουλος) που πληθαίνουν. Από αυτή τη σκοπιά, όσα συμβαίνουν στις ΗΠΑ γύρω από το «δικαίωμα» στην οπλοκατοχή (με μια κυβέρνηση που, ως γνωστόν, απεχθάνεται τα δικαιώματα) έχουν ξεχωριστό ενδιαφέρον.

Τι συμβαίνει, λοιπόν, με τα όπλα στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού; Ποιες είναι οι διαστάσεις του φαινομένου; Τι ρόλο διαδραματίζει η Εθνική Ένωσης Όπλων (NationalRiffle Association, NRA), και ποιες είναι οι σχέσεις της με την ηγεσία των Ρεπουμπλικάνων; Ποια είναι η στάση της αμερικανικής κοινωνίας απέναντι στο φαινόμενο και πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί αυτός ο έρωτας θανάτου, πάνω στον οποίο κερδοσκοπούν οι έμποροι όπλων στις ΗΠΑ;

Τα όπλα ως «κουλτούρα» και η Δεύτερη Τροποποίηση του αμερικανικού Συντάγματος

Η κουλτούρα των όπλων είναι από τα βασικά ζητήματα που χωρίζουν Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικάνους – πολιτικά φιλελεύθερους από τη μια και παραδοσιακούς συντηρητικούς ή ελευθεριακούς της Δεξιάς (libertarian) από την άλλη. Σε έρευνα που διεξήχθη το 2021, το 45% όσων δήλωναν  Ρεπουμπλικάνοι ή φιλικοί στο κόμμα της Δεξιάς είπαν ότι διαθέτουν όπλο, έναντι ενός 20% υποστηρικτών των Δημοκρατικών ή φιλο-Δημοκρατικών ψηφοφόρων.

Για τους δεύτερους, η αίγλη της οπλοκατοχής συνδέεται καταρχάς με την κυνηγετική παράδοση μιας αγροτικής κοινωνίας, όπως ήταν η αμερικανική μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα. Πριν από οτιδήποτε, όμως, το «δικαίωμα» στην οπλοκατοχή συνδέεται με την Αμερικανική (1775-1783): ελλείψει πόρων για την οργάνωση ενός αξιόμαχου τακτικού στρατού, η ανεξαρτητοποίηση από τη Βρετανία αποδίδεται στην κινητοποίηση οπλισμένων Αμερικανών.

Το πνεύμα αυτό αποτύπωσε, οχτώ χρόνια μετά την ανεξαρτησία, η Δεύτερη Τροποποίηση του Συντάγματος (1791) «μια καλά εποπτευόμενη πολιτοφυλακή, απαραίτητη για την ασφάλεια ενός ελεύθερου κράτους και το δικαίωμα του λαού να διατηρεί και να φέρει όπλα, δεν θα υποστεί περιορισμούς». Στο πνεύμα αυτό, οπλισμένοι πολίτες για την αμερικανική Δεξιά και Ακροδεξιά σημαίνει εγγύηση ελευθερίας – ατομικής και συλλογικής/εθνικής.

Κάπως έτσι, 4 στους 10 Αμερικανούς δηλώνουν σήμερα ότι ζουν σε νοικοκυριό που διαθέτει τουλάχιστον ένα όπλο, κυρίως για λόγους αυτοπροστασίας. Μέσα στο 2025, οι ΗΠΑ διατήρησαν την παγκόσμια πρωτιά με 393,3 εκ. όπλα, που σημαίνει 120,5 πυροβόλα ανά 100 κατοίκους (!),: με άλλα λόγια, ενώ κάποιοι Αμερικανοί μπορεί να μη διαθέτουν κανένα όπλο, άλλοι κατέχουν περισσότερα του ενός.

Τα όπλα δεν «προστατεύουν», σκοτώνουν

Αξιοποιώντας στοιχεία από το αμερικανικό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων, το FBI και τρίτες πηγές, το ερευνητικό κέντρο Pew Research κατέγραψε 46.728 θανάτους λόγω τραυματισμού από όπλο μέσα στο 2023: το 58% των θανάσιμων αυτών τραυματισμών ήταν αυτοκτονίες, το 38% φόνοι, ενώ ένα 3% ήταν «τυχαίοι» ή απροσδιόριστοι. Οχτώ στους δέκα φόνους και περίπου οι μισές δολοφονίες την ίδια χρονιά προκλήθηκαν από όπλο. Ξεχωριστό κεφάλαιο εδώ ήταν οι θάνατοι που αποδόθηκαν σε όπλα σωμάτων επιβολής της τάξης.

Αυτοί οι εφιαλτικοί αριθμοί δεν αφορούσαν κατ’ εξαίρεση το 2023: ένα χρόνο πριν καταγράφονταν 48.204 θάνατοι από όπλο, με το θλιβερό ρεκόρ να σημειώνεται το 2021, με 48.830 απώλειες. Παλιότερη μελέτη σημείωνε ότι το ποσοστό θνησιμότητας από όπλα στις ΗΠΑ ήταν 10,6 ανά 100.000 άτομα για το 2016, ξεπερνώντας κατά πολύ το αντίστοιχο σε χώρες όπως ο Καναδάς (2,1 ανά 100.000), η Αυστραλία (1,0), η Γαλλία (2,7), η Γερμανία (0,9) και η Ισπανία (0,6). Διψήφια ποσοστά, τη χρονιά εκείνη, κατέγραφαν χώρες όπως το Ελ Σαλβαδόρ (39,2 ανά 100.000 άτομα), η Γουατεμάλα (32,3), η Κολομβία (25,9) και η Ονδούρα (22,5).

Στο πλαίσιο αυτό, το 2024 ο Αμερικανός αρχίατρος Βίβεκ Μέρθι δημοσίευσε μια έκθεση στην οποία υποδείκνυε την οπλοκατοχή ως αιτία κρίσης δημόσιας υγείας στις ΗΠΑ. Κι όμως, τον περασμένο Μάρτιο το υπουργείο Υγείας απέσυρε τη σχετική ανάρτηση από τη σελίδα του αρχίατρου: όποιος την αναζητούσε, βρισκόταν μπροστά στην απογοητευτική ένδειξη  Page Not Found. Το μείζον, για τον νέο υπουργό, ήταν η ευθυγράμμιση με την πολιτική του Τραμπ υπέρ της Δεύτερης Τροποποίησης – κυριολεκτικά πάση θυσία…

Η Εθνική Ένωση Όπλων (NRA): ένα επιδραστικό λόμπι

Παρά τις μεγάλες διαφορές ανά πολιτεία ως προς τη διαδικασία απόκτησης όπλου, η σθεναρή στήριξη της οπλοκατοχής στις ΗΠΑ δεν έχει έρεισμα μόνο στο Σύνταγμα και τη νομολογία – τις αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Οι υποστηρικτές είναι οργανωμένοι σε ένα πολυπληθές λόμπι (ομάδα πίεσης), με βαθιές ρίζες και ανάλογα ισχυρές διασυνδέσεις με τους Ρεπουμπλικάνους και τον Τραμπ. Ο λόγος, βεβαίως, για την Εθνική Ένωση Όπλων – τη διαβόητη NRA.

Η NRA είναι γέννημα του αμερικανικού Εμφυλίου (1861-1865). Στο ιστορικό που φιλοξενεί στην ιστοσελίδα της η οργάνωση, διαβάζουμε: «Απογοητευμένοι από την έλλειψη σκοπευτικής δεινότητας που επέδειξαν τα στρατεύματά τους, οι βετεράνοι της Ένωσης, Συνταγματάρχης William C. Church και Στρατηγός George Wingate, ίδρυσαν την Εθνική Ένωση Όπλων το 1871. Ο πρωταρχικός στόχος της θα ήταν η “προώθηση και η ενθάρρυνση της σκοποβολής με τουφέκι σε επιστημονική βάση».

Για έναν αιώνα περίπου, η NRA περιοριζόταν σε δραστηριότητες όπως η σκοποβολή και η προάσπιση της κυνηγετικές παράδοσης. Κι ενώ από το 1920 γινόταν φανερό ότι η οργάνωση αποκτούσε πολιτική ισχύ, για τις επόμενες δεκαετίες θα παρέμενε κομματικά ουδέτερη και θα απευθυνόταν κυρίως σε κυνηγούς και σκοπευτές. Η τομή ερχόταν τη δεκαετία του 1970, όταν η οργάνωση ισχυροποιούσε τους δεσμούς της με τους Ρεπουμπλικάνους και αποκτούσε σταδιακά (με έτος-ορόσημο το 1977) τον χαρακτήρα ομάδας πίεσης (λόμπι) που έχει σήμερα. Ακόμα κι ο αν ο αριθμός μελών που δηλώνει η ίδια (5 εκατομμύρια) φαίνεται υπερβολικός, η επιδραστικότητα της NRA είναι αδιαμφισβήτητη. Αλλά πώς εξηγείται;

NRA και τραμπισμός

Στη μελέτη με τίτλο Firepower: How the NRA Turned Gun Owners into a Political Force(Δύναμη Πυρός: Πώς η Εθνική Ένωση Όπλων έκανε τους ιδιοκτήτες όπλων πολιτική δύναμη) (Princeton University Press, 2021), ο Αμερικανός πανεπιστημιακός Μάθιου Λακόμπ σημειώνει ότι οι εκδηλώσεις της NRA λειτουργούν ως φόρουμ ανταλλαγής δεξιών και ακροδεξιών απόψεων εφ’ όλης της πολιτικής ύλης – αν όχι ως «προκριματικές εκλογές» για τους Ρεπουμπλικάνους.

Μια τέτοια περίπτωση είναι το Leadership Forum, που λειτούργησε υπό την αιγίδα του Ινστιτούτου Νομοθετικής Δράσης της NRA, κύριου βραχίονα άσκησης πίεσης για λογαριασμό της οργάνωσης. «Στο φόρουμ», σημειώνει ο Λακόμπ, «μίλησαν περισσότεροι από δέκα Ρεπουμπλικάνοι επίδοξοι υποψήφιοι για την προεδρία, μεταξύ των οποίων οι Τζεμπ Μπους, Τεντ Κρουζ, Μάρκο Ρούμπιο, Μπεν Κάρσον και, φυσικά, ο Ντόναλντ Τραμπ […] πολύ πριν ξεκινήσουν οι προκριματικές εκλογές του 2016, [το Φόρουμ] αποτελούσε σαφώς ένα σημαντικό μέρος της λεγόμενης «άτυπης προκριματικής» μάχης του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος — της πολύ πρώιμης, ανεπίσημης διαδικασίας, κατά την οποία οι υποψήφιοι κάθε κόμματος προσπαθούν να κερδίσουν την υποστήριξη ελίτ, δωρητών, ακτιβιστών και των οπαδών του κόμματος».

Για τον τραμπισμό, όπως και για τη φιλικά προσκείμενη NRA, πολιτική και χρήμα πηγαίνουν χέρι-χέρι – και όχι απαραίτητα με την τήρηση των κανόνων.  Το 2020, η εισαγγελέας Λετίσια Τζέιμς άσκησε αγωγή στην Εθνική Ένωση Όπλων για διαφθορά και κακοδιαχείριση, ζητώντας το κλείσιμό της…

Δεν είναι όλοι υπέρ των όπλων

Σε μια χώρα διαβόητη για τους συχνούς μαζικούς πυροβολισμούς, τη θανάσιμη βία ακόμα και σε σχολεία και την ακροδεξιά τρομοκρατία, η οπλοκατοχή θεωρείται για τον τραμπισμό δικαίωμα πάνω ακόμα και από το δικαίωμα στη ζωή. Αλλά αυτή η εξωφρενική υποτίμηση της ζωής –η ταύτιση της αυτοπροστασίας με την απειλή θανάτου– δεν είναι αυτονόητη για τους Αμερικανούς.

Το 2023, έξι στους δέκα ενήλικες στις ΗΠΑ θεωρούσαν την απόκτηση όπλου υπερβολικά εύκολη, ενώ αντίστοιχο ποσοστό τασσόταν υπέρ της αυστηροποίησης των νόμων περί όπλων.

Για λόγους δημοκρατίας ή δημόσιας υγείας, η αντίθεση στην κουλτούρα της θανάσιμης βίας είναι μέρος της αντιπαράθεσης με την Ακροδεξιά – στην Αμερική, αλλά και στη χώρα μας.