Γιατί θα μας λείψει και γιατί όχι η Άνγκελα Μέρκελ
AP PHOTO
ΤΕΛΟΣ ΕΠΟΧΗΣ

Γιατί θα μας λείψει και γιατί όχι η Άνγκελα Μέρκελ

Όλα εκείνα για τα οποία θα θυμόμαστε τη Μέρκελ, που αποχωρεί έπειτα από 16 χρόνια στην καγκελαρία, και το μετά-Μέρκελ πολιτικό σκηνικό που αλλάζει σε Γερμανία και Ευρώπη.

Έπειτα από 16 συναπτά έτη στην καγκελαρία (2005-2021), η - 67χρονη πια - Άνγκελα Μέρκελ αποχωρεί από την ηγεσία της ομοσπονδιακής Γερμανίας, του επονομαζόμενου και διευθυντηρίου της Ευρώπης, μετρώντας τίτλους και πρωτιές.

«Πιο ισχυρή γυναίκα στον κόσμο» για συνολικά 14 χρόνια (από το 2006 έως και το 2009, και από το 2011 έως και το 2020), σύμφωνα με το περιοδικό Forbes. «Καγκελάριος του ελεύθερου κόσμου», σύμφωνα με περιοδικό Time. Αλλά και η «γυναίκα που διαμόρφωσε μια ολόκληρη γενιά», σύμφωνα με τους Financial Times. H Μέρκελ παρέμεινε ακλόνητη στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής πολιτικής για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από κάθε άλλον, κι αυτό σε πείσμα των αλλεπάλληλων μεγάλων προκλήσεων που θα έβρισκε στο διάβα της, όχι μόνο ως καγκελάριος της Γερμανίας αλλά και ως η de-facto ηγέτιδα της Γηραιάς Ηπείρου.

Η Άνγκελα Μέρκελ περιμένει τον Μπαράκ Ομπάμα πριν την συνάντηση των ηγετών της Γερμανίας, Γαλλίας, Ιταλίας, Ισπανίας και Βρετανίας με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, 2016
Η Άνγκελα Μέρκελ περιμένει τον Μπαράκ Ομπάμα πριν την συνάντηση των ηγετών της Γερμανίας, Γαλλίας, Ιταλίας, Ισπανίας και Βρετανίας με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, 2016 AP

Από εκείνη την πρώτη Σύνοδο Κορυφής της Ζώνης του Ευρώ που είχε πραγματοποιηθεί τον Οκτώβριο του 2008 στο Παρίσι, η μόνη που συνεχίζει να «παίζει μπάλα» στην κεντρική σκηνή είναι η Άνγκελα Μέρκελ, που ήταν και η μοναδική γυναίκα ανάμεσα στους πολλούς άνδρες εκείνης της Συνόδου. Όλοι οι υπόλοιποι (Σαρκοζί, Μπερλουσκόνι, Θαπατέρο, Μπαρόζο, Μπράουν, Γιούνκερ κ.ά.) μας έχουν αφήσει χρόνους… πολιτικά μιλώντας.

Η πρώτη γυναίκα καγκελάριος της Γερμανίας έμελλε να κρατηθεί στην εξουσία περισσότερο από κάθε άλλον, μεταπολεμικά. Τον Κόνραντ Αντενάουερ τον έχει ήδη ξεπεράσει και - έτσι όπως εξελίσσονται τα πράγματα - το πιο πιθανό είναι πως θα ξεπεράσει και τον Χέλμουτ Κολ που ειρήσθω εν παρόδω ήταν και ο πολιτικός της μέντορας.

Εκλογές

Οι Γερμανοί οδεύουν στις κάλπες στις 26 Σεπτεμβρίου για να εκλέξουν νέα ομοσπονδιακή κυβέρνηση, με την Άνγκελα Μέρκελ να έχει ήδη αποχωρήσει από την ηγεσία των Χριστιανοδημοκρατών (CDU). Το πότε θα είναι η τελευταία ημέρα της στην καγκελαρία πρόκειται όμως να εξαρτηθεί από τον χρόνο που θα χρειαστούν οι γερμανικές πολιτικές δυνάμεις για να προχωρήσουν στον σχηματισμό κυβέρνησης συνεργασίας. Για την ιστορία, έπειτα από τις προηγούμενες ομοσπονδιακές εκλογές του 2017, είχε χρειαστεί να περάσουν περίπου πεντέμισι μήνες διαπραγματεύσεων. Εάν οι ίδιες διαπραγματεύσεις φέτος συνεχιστούν έως και τις 17 Δεκεμβρίου (τουλάχιστον), τότε η Μέρκελ θα έχει μείνει στην ιστορία ως η μακροβιότερη καγκελάριος στα γερμανικά χρονικά (πάνω από τον Χέλμουτ Κολ και κάτω μόνο από τον Όττο φον Μπίσμαρκ).

Ζωή σαν ταινία

Η πορεία της εντυπωσιάζει ωστόσο ακόμη περισσότερο εάν ιδωθεί ως το στόρι μιας φαινομενικά «απλής» γυναίκας από την κομμουνιστική Ανατολική Γερμανία: της κόρης του πάστορα με τις πολωνικές ρίζες που ξεκίνησε ως «κορίτσι» («το κορίτσι μου», την αποκαλούσε ο Κολ), σπούδασε φυσικοχημεία μέσα σε ένα ανδροκατούμενο περιβάλλον και πήρε το επίθετο του πρώτου συζύγου της (Ούλριχ Μέρκελ ονομαζόταν ο άνδρας με τον οποία ήταν παντρεμένη για ένα διάστημα τη δεκαετία του 1980, το δικό της όνομα είναι Άνγκελα Δωροθέα Κάσνερ)… προτού μπει στην πολιτική αργά στη ζωή ως αουτσάιντερ (ήταν περίπου 35 ετών όταν εντάχθηκε στην κεντροδεξιά οργάνωση Demokratischer Aufbruch που θα ενωνόταν αργότερα με το CDU, χωρίς μάλιστα να είναι η ίδια παιδί του καλούμενο κομματικού σωλήνα) για να καταλήξει - χρόνια μετά - να θεωρείται η «μητερούλα» όλων των Γερμανών.

O Χέλμουτ Κολ και η Άνγκελα Μέρκελ
O Χέλμουτ Κολ και η Άνγκελα Μέρκελ AP

Νίκες επί ανδρών

Κι όλα αυτά, έχοντας εν τω μεταξύ παραμερίσει (ή «φάει» επί το λαϊκότερον) μια «στρατιά» από ισχυρούς άνδρες πολιτικούς για να μπορέσει να φτάσει εκεί όπου έφτασε: τους άλλοτε ηγέτες της παράταξης των Χριστιανοδημοκρατών Χέλμουτ Κολ και Βόλφγκανγκ Σόιμπλε (τους οποίους «άδειασε» με άρθρο της στη FAZ αφότου έσκασε το πολιτικό σκάνδαλο του 1999 με τις «μαύρες δωρεές» προς τα ταμεία του CDU), τον Σοσιαλδημοκράτη Γκέρχαρντ Σρέντερ (τον οποίο νίκησε στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2005, παίρνοντας εκδίκηση για την σκληρή κριτική που εκείνος είχε ασκήσει στο πρόσωπό της όταν η τελευταία ήταν υπουργός Περιβάλλοντος), τον ηγέτη των Χριστιανοκοινωνιστών Εντμουντ Στόιμπερ (τον οποίο άφησε να χάσει τις ομοσπονδιακές εκλογές του 2002 και έτσι να «καεί» πολιτικά), τον Φρίντριχ Μερτς κ.ά.

Η Άνγκελα Μέρκελ πριν την πρώτη της εκλογική νίκη, 2005
Η Άνγκελα Μέρκελ πριν την πρώτη της εκλογική νίκη, 2005 ASSOCIATED PRESS

Ελληνική ευρωκρίση και προσφυγικό

Τα 16 χρόνια της Μέρκελ στην καγκελαρία έχουν ταυτιστεί ωστόσο στο μυαλό του Έλληνα αναγνώστη πιο πολύ με άλλα γεγονότα: με την προσφυγική κρίση του 2015 και την κρίση στην ευρωζώνη (που παραλίγο να βγάλει την Ελλάδα από το κοινό νόμισμα), με την έξοδο της Μεγάλης Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την έκρηξη της ισλαμιστικής τρομοκρατίας (ISIS, Daesh), με τη μεταμόρφωση του Τούρκου ηγέτη Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν (που ξεκίνησε ως μετριοπαθής φίλος της γερμανικής χριστιανοδημοκρατίας προτού καταλήξει ισλαμοεθνικιστικής wannabe σουλτάνος που τα θέλει όλα δικά του και εκβιάζει για να τα αποκτήσει) και την άνοδο της ακροδεξιάς.

Ο Άνγκελα Μέρκελ βρέθηκε, ως ηγέτιδα, να εκπέμπει παλαιάς κοπής σταθερότητα μέσα σε έναν ολοένα και πιο ασταθή κόσμο που αλλάζει. Οι φίλοι της θα της πιστώσουν την παραμονή της Ελλάδας στο ευρώ (εκείνο το «εάν πέσει το ευρώ, πέφτει και η Ευρώπη» που ύψωσε ως ανάχωμα ενάντια σε όσα προωθούσε τότε ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε) αλλά και την ανθρωπιστική διαχείριση του προσφυγικού (των - για ένα διάστημα - ανοιχτών γερμανικών συνόρων και εκείνου του «θα τα καταφέρουμε», ενάντια σε όσα προωθούσαν τότε πολιτικοί όπως ο Χορστ Ζεεχόφερ).

Όταν μάλιστα εκείνη ρωτήθηκε πρόσφατα ποια ήταν η πιο δύσκολη στιγμή της 16ετούς θητείας στην καγκελαρία, η ίδια απάντησε: «Κατά την κρίση του ευρώ, όταν ζήτησα τόσο πολλά από τους πολίτες της Ελλάδας». Το εάν αυτό όντως ισχύει ή όχι, δεν έχει μεγάλη σημασία πια, αν και θα μπορούσε να «πουληθεί» ως μια εκ των υστέρων «δικαίωση» για την Ελλάδα, με την υποσημείωση βέβαια πως η Μέρκελ ως πολιτικός έχει και έναν μύθο να συντηρήσει… τον δικό της, που έχει να κάνει και με το πως θα ήθελε η ίδια να τη θυμούνται.

Οι θυσίες που ζήτησε από τον ελληνικό λαό είναι, σύμφωνα με την Άνγκελα Μέρκελ, η πιο δύσκολη στιγμή στην 16ετή θητεία της
Οι θυσίες που ζήτησε από τον ελληνικό λαό είναι, σύμφωνα με την Άνγκελα Μέρκελ, η πιο δύσκολη στιγμή στην 16ετή θητεία της AP

Στιγμές άβολες

Το φιλοθεάμων κοινό θα την θυμάται κυρίως για το ντύσιμό της (εκείνο τον κλασικό πια συνδυασμό σκούρο παντελόνι-ανοιχτόχρωμο σακάκι) αλλά και για μια σειρά από μάλλον «άβολες» στιγμές που έχουν μείνει στην ιστορία: το στιγμιαίο μασάζ που της είχε κάνει ο Τζορτζ Μπους, τον καθρέφτη που της είχε κάνει δώρο ο Ερντογάν, την ηλικιωμένη κυρία που την πέρασε για σύζυγο του Μακρόν («όχι, εγώ είμαι η καγκελάριος της Γερμανίας»), την απαξιωτική στάση του «alpha male» Ντόναλντ Τραμπ που κοίταζε αλλού αγνοώντας την επιδεικτικά, αλλά και τις περιπτώσεις κατά τις οποίες εκείνη είχε βρεθεί να τρέμει μπροστά στις κάμερες (σύμπτωμα υπερκόπωσης;).

Επιτυχίες και επικρίσεις

Οι επικριτές της όμως, από την άλλη πλευρά, θα την κρίνουν πιο αυστηρά. Εάν κατά τη διάρκεια της θητείας της στο τιμόνι του επονομαζόμενου και διευθυντηρίου της Ευρώπης έγιναν όλα αυτά τα συγκλονιστικά για τη Γηραιά Ήπειρο, τότε εκείνη δεν θα μπορούσε να είναι άμοιρη ευθυνών. Διότι η ίδια μπορεί να επιβίωσε πολιτικά αλλά προφανώς δεν ισχύει το ίδιο και για το πολιτικό σύστημα που εκείνη επί σειρά ετών εξέφραζε… και είναι ακριβώς αυτή η φθορά του παλαιού συστήματος που καθίσταται περισσότερο εμφανής τώρα που η Μέρκελ φεύγει.

Ποσοστά

Με την Άνγκελα Μέρκελ στην ηγεσία τους, οι Χριστιανοδημοκράτες (CDU) κέρδισαν τέσσερις ομοσπονδιακές εκλογικές αναμετρήσεις στη Γερμανία: το 2005 με ποσοστό 35,2%, το 2009 με ποσοστό 33,8%, το 2013 με 41,5%, και το 2017 με 32,9%. Οι δημοσκοπήσεις ωστόσο τώρα, καθώς μπαίνουμε στην τελική ευθεία προς τις εκλογές της 26ης Σεπτεμβρίου, δίνουν στο δίδυμο Χριστιανοδημοκρατών/Χριστιανοκοινωνιστών (CDU/CSU) σταθερά κάτω από… 25%. Υπήρξαν μάλιστα και τουλάχιστον τρεις δημοσκοπήσεις από τα τέλη Αυγούστου και έπειτα που «είδαν» την Ένωση των CDU/CSU να υποχωρεί κάτω ακόμη και από το 20% (στο 19%). Για την ιστορία, ένα τέτοιο ποσοστό, εάν επαληθευθεί στην κάλπη, θα είναι το με διαφορά χαμηλότερο που έχει λάβει ποτέ η γερμανική Χριστιανοδημοκρατία σε ομοσπονδιακές εκλογές μετά τον Β Παγκόσμιο. Για την ιστορία και πάλι, η μέχρι στιγμής χειρότερη επίδοση των CDU/CSU ήταν εκείνο το 31% που είχαν εξασφαλίσει τον Αύγουστο του 1949, επί Αντενάουερ. Σημειωτέον, δε, πως μιλάμε για την παράταξη που έχει (συγ)κυβερνήσει τη Γερμανία ως μείζων κυβερνητικός εταίρος με διαφορά πιο πολλά χρόνια από κάθε άλλη (τις περιόδους 1949-1969, 1982-1998, 2005-2021).

Το μέλλον… αβέβαιο

Τι είναι αυτό που συνέβη και οι Χριστιανοδημοκράτες έχουν πια καταρρεύσει στις σφυγμομετρήσεις μόλις ολίγες εβδομάδες πριν από την κάλπη; Μην είναι η Μέρκελ που έφυγε αποστερώντας έτσι από την παράταξη μια σταθερή αξία, ή μήπως είναι ο νέος ηγέτης του CDU και υποψήφιος για την καγκελαρία Άρμιν Λάσετ που δεν «τραβάει»;

Η Άνγκελα Μέρκελ με τον νέο επικεφαλής του CDU, Άρμιν Λάσετ
Η Άνγκελα Μέρκελ με τον νέο επικεφαλής του CDU, Άρμιν Λάσετ AP

Το ότι ο Λάσετ δεν πείθει είναι μάλλον γεγονός… που μένει πια να επιβεβαιωθεί και στην κάλπη, αν και αξίζει να σημειωθεί πως οι Χριστιανοδημοκράτες είχαν διαψεύσει τις δημοσκοπήσεις εξασφαλίζοντας μια μάλλον άνετη νίκη στις κρατιδιακές εκλογές του περασμένου Ιουνίου σε Σαξονία-Ανχαλτ. Η εικόνα του 60χρόνου πολιτικού από τη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία να γελάει μπροστά στις κάμερες κατά τη διάρκεια επίσκεψης τον περασμένο Ιούλιο σε περιοχή της δυτικής Γερμανίας που είχε μόλις πληγεί από τις φονικές πλημμύρες, θα μείνει στην ιστορία ως «μνημειώδες» προεκλογικό αυτογκόλ.

Όταν η φθορά σου χτυπάει την πόρτα

Επί της ουσίας ωστόσο, εάν θέλουμε να είμαστε δίκαιοι, η φθορά για το CDU έχει ξεκινήσει εδώ και χρόνια. Υπενθυμίζεται πως η Μέρκελ είχε ήδη από τον Δεκέμβριο του 2018 αποχωρήσει από την ηγεσία των κυβερνώντων Χριστιανοδημοκρατών προκρίνοντας για διάδοχό της στην κομματική ηγεσία τη νυν υπουργό Άμυνας, Άνεγκρετ Κραμπ Καρενμπάουερ. Η παραμονή ωστόσο της τελευταίας στο κομματικό τιμόνι θα ήταν βραχύβια και ως εκ τούτου αποτυχημένη.

Η ΑΚΚ, όπως είναι γνωστή η Καρενμπάουερ από τα αρχικά του ονόματός της, δεν κατάφερε να κρατηθεί στην ηγεσία των Χριστιανοδημοκρατών ούτε καν δυόμιση χρόνια, ενώ στην ίδια θέση η Μέρκελ είχε συμπληρώσει 18ετία, από το 2000 έως και το 2018. Ήδη από τις αρχές του 2020, η εκλεκτή της Μέρκελ είχε ξεκαθαρίσει πως πρόκειται να παραδώσει τα ηνία της παράταξης, όπως και τελικώς έκανε τον Ιανουάριο του 2021, στον Άρμιν Λάσετ.

Εν τω μεταξύ ωστόσο, θα είχαν μεσολαβήσει και κάποιες διόλου ευκαταφρόνητες ήττες: το χαμηλό (κάτω από 30%) ποσοστό των CDU/CSU στις ευρωεκλογές του 2019, η κρίση στη Θουριγγία (έπειτα από το σκάνδαλο της προσωρινής σύμπραξης του CDU με το AfD για την εκλογή κρατιδιακού πρωθυπουργού) και μια εσωκομματική διαδικασία εκλογής νέας ηγεσίας που θα έφερνε στο φως εσωτερικά ρήγματα, αποκλίνουσες τάσεις και ασάφειες ως προς τον προσανατολισμό που θέλει να ακολουθήσει η παράταξη.

Μετεκλογικά σενάρια - πολύχρωμοι συνασπισμοί

Στη σκιά όλων των παραπάνω, θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι η διαφαινόμενη φθορά για το CDU είναι πια φυσικό επακόλουθο έπειτα από 16 συναπτά έτη στην εξουσία. Από το μέγεθος της εν λόγω φθοράς αναμένεται, ωστόσο, να κριθούν πολλά σε επίπεδο διακυβέρνησης: μεταξύ αυτών και η σύσταση του επερχόμενου κυβερνητικού συνασπισμού που μένει να φανεί εάν θα είναι και πάλι μεγάλος (GroKo) ή απλώς διαφορετικός. Το ενδεχόμενο μιας νέας «μεγάλης» συγκυβέρνησης Χριστιανοδημοκρατών-Σοσιαλδημοκρατών μοιάζει, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, να χάνεται. Κι αυτό διότι τα κουκιά πλέον δεν βγαίνουν, όπερ σημαίνει πως αναδύονται άλλες τρικομματικές προοπτικές κυβερνητικής σύμπραξης: Σοσιαλδημοκρατών-Πρασίνων-Φιλελευθέρων, Σοσιαλδημοκρατών-Πρασίνων-Αριστεράς ή ακόμη και Χριστιανοδημοκρατών-Πρασίνων-Φιλελευθέρων.

Η Μέρκελ αποχωρεί από την καγκελαρία, αφήνοντας πίσω της ένα κόμμα αποδυναμωμένο και ανδροκρατούμενο όπως είναι εκείνο των Χριστιανοδημοκρατών, το οποία αναζητά πια ταυτότητα μέσα σε ένα διαφορετικό πολιτικό σκηνικό. Οι Σοσιαλδημοκράτες του υποψηφίου για την καγκελαρία νυν υπουργού Οικονομικών Όλαφ Σολτς προηγούνται πλέον σταθερά στις δημοσκοπήσεις, και μάλιστα με διαφορά. Αυτό που μένει πια να φανεί είναι εάν θα τους κοστίσει στην κάλπη το σκάνδαλο με τις αθέμιτες πρακτικές της εταιρείας ηλεκτρονικών συναλλαγών Wirecard το οποίο «έσκασε» ενώ ο Σολτς ήταν υπουργός Οικονομικών. Οι Πράσινοι από την πλευρά τους επίσης ανεβαίνουν, καθώς κινούνται πια σε ένα φάσμα που βρίσκεται σταθερά πάνω από το 15% (ενώ συγκριτικά το 2017 είχαν εξασφαλίσει 8,9%), ενώ και το εθνολαϊκιστικό AfD έχει - ως φαίνεται - έρθει για να μείνει, διατηρώντας μια εκλογική βάση που κινείται γύρω από το διόλου ευκαταφρόνητο 11%.

Η Μέρκελ αποχωρεί από την καγκελαρία, αφήνοντας πίσω της ένα κόμμα αποδυναμωμένο και ανδροκρατούμενο
Η Μέρκελ αποχωρεί από την καγκελαρία, αφήνοντας πίσω της ένα κόμμα αποδυναμωμένο και ανδροκρατούμενο AP

Η Μέρκελ φεύγει - ο Σόιμπλε μένει

Οι ομοσπονδιακές εκλογές της 26ης Σεπτεμβρίου αναμένεται λοιπόν, μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο, να λειτουργήσουν ως σημείο αναφοράς (και καμπής) για τις ευρύτερες εξελίξεις στο μέτωπο της ευρωπαϊκής πολιτικής. Ό,τι συμβαίνει άλλωστε στο Βερολίνο (πολιτικά μιλώντας), δεν μένει στο Βερολίνο. Και δεν είναι πια μόνο η 67χρονη Μέρκελ που αποχωρεί, διαμηνύοντας μάλιστα - όταν την ρωτούν για τα επόμενα σχέδιά της - πως θα κάνει ένα διάλειμμα από την πολιτική. Ο 65χρόνος Σοσιαλδημοκράτης Μάρτιν Σουλτς (πρώην πρόεδρος του ευρωκοινοβουλίου και άλλοτε ηγέτης του SPD), ο 72χρόνος Χριστιανοκοινωνιστής Χορστ Ζεεχόφερ (νυν υπουργός Εσωτερικών και πρώην ηγέτης του CSU) και ο 67χρόνος Χριστιανοδημοκράτης Τόμας ντε Μεζιέρ (πάλαι ποτέ υπουργός Εσωτερικών και Άμυνας) επίσης αποχωρούν… αφήνοντας όμως πίσω έναν παλαιό μας γνώριμο, τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε που σε ηλικία σχεδόν 79 ετών κατεβαίνει και πάλι στην εκλογική κονίστρα ως υποψήφιος βουλευτής. Χωρίς Μέρκελ λοιπόν, αλλά με Σόιμπλε… Κάπως έτσι διαγράφεται το - βγαλμένο από το μακρινό παρελθόν - μέλλον των Χριστιανοδημοκρατών…

Μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου, η Άνγκελα Μέρκελ θα εγκαταλείψει την καγκελαρία, έπειτα από 16 χρόνια
Μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου, η Άνγκελα Μέρκελ θα εγκαταλείψει την καγκελαρία, έπειτα από 16 χρόνια AP
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ: Politics, Άνγκελα Μέρκελ, Γερμανία, Γερμανικές εκλογές 2021