Ιωάννινα: Λίμνη και ζωντανή παράδοση στην Καρδιά της Ηπείρου

Τα Ιωάννινα, πρωτεύουσα της Περιφέρειας Ηπείρου στη βορειοδυτική Ελλάδα, αποτελούν έναν ιδιαίτερα δημοφιλή προορισμό, άρρηκτα δεμένο με τη μορφή του διαβόητου Αλή Πασά, ο οποίος κυριάρχησε στην περιοχή κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Χτισμένη στις όχθες της Λίμνης Παμβώτιδας, η πόλη συνδυάζει μοναδικά τη γοητεία της ιστορίας με τον σύγχρονο παλμό μιας ζωντανής φοιτητούπολης. Ο νεανικός πληθυσμός προσθέτει σύγχρονη ενέργεια στα έντονα παραδοσιακά στοιχεία της, ενώ ανάμεσα σε ιστορικά μνημεία και κτίρια που μαρτυρούν το πολυπολιτισμικό παρελθόν της, συναντά κανείς καφέ, καταστήματα και εστιατόρια.

Στα κορυφαία αξιοθέατα των Ιωαννίνων ξεχωρίζει το επιβλητικό κάστρο της πόλης, το οποίο αποτελείται από δύο διακριτά περιτειχισμένα τμήματα και φιλοξενεί μνημεία χριστιανικά, οθωμανικά, εβραϊκά και άλλα, με ιδιαίτερη ιστορική και πολιτιστική αξία. Παράλληλα, η πόλη διαθέτει σημαντικές πινακοθήκες και μουσεία που αναδεικνύουν τόσο την ιστορική της πορεία όσο και τη μακραίωνη παράδοση της γιαννιώτικης αργυροτεχνίας.

Πάνω απ’ όλα, όμως, μια περιήγηση στα Ιωάννινα αποκαλύπτει τη μοναδική τους ταυτότητα: αρχιτεκτονικά «διαμάντια», περίπατοι δίπλα στη λίμνη, πλατείες και γραφικές στοές, αλλά και παραδοσιακές ταβέρνες όπου μπορείς να δοκιμάσεις εξαιρετικούς τοπικούς μεζέδες, όπως χειροποίητες πίτες (αλευρόπιτα, μπατσαριά, κοθρόπιτα), γλυκά του κουταλιού και λαχταριστά σιροπιαστά.

Τα καλύτερα σημεία για βόλτα στα Ιωάννινα

Το Κάστρο των Ιωαννίνων

Η περιήγηση στο Κάστρο, δηλαδή στην παλιά πόλη των Ιωαννίνων, στις όχθες της Λίμνης Παμβώτιδας, αποτελεί ένα από τα πιο ξεχωριστά κομμάτια της επίσκεψής σου. Άρρηκτα συνδεδεμένο με τον Αλή Πασά, το Κάστρο των Ιωαννίνων θεωρείται το παλαιότερο βυζαντινό φρούριο της Ελλάδας που κατοικείται αδιάλειπτα μέχρι σήμερα. Χωρίζεται σε δύο περιτειχισμένα τμήματα, τα οποία προσφέρουν αμέτρητες ώρες εξερεύνησης.

Η βορειοανατολική ακρόπολη ανάγεται στη βυζαντινή περίοδο και ήταν γνωστή ως Επάνω Γουλάς ή Άνω Πόλη, φιλοξενώντας βυζαντινό ανάκτορο και ναό αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη. Τον 17ο αιώνα, τα κτίσματα αυτά αντικαταστάθηκαν από το οθωμανικό συγκρότημα του Τζαμιού του Ασλάν Πασά. Στον χώρο του κάστρου βρίσκεται και η εβραϊκή συνοικία, όπου ζούσε η κοινότητα των Ρωμανιωτών Εβραίων, καθώς και η συναγωγή τους.

Στη νοτιοανατολική ακρόπολη δεσπόζει το Ιτς Καλέ, το «εσωτερικό φρούριο» του κάστρου, όπου ο Αλή Πασάς είχε ανεγείρει το σεράι του. Ανάμεσα στα σημαντικότερα μνημεία ξεχωρίζουν το Φετιχιέ Τζαμί, που κατασκευάστηκε το 1430 αμέσως μετά την οθωμανική κατάκτηση της πόλης, και ο τάφος του Αλή Πασά. Στο Ιτς Καλέ στεγάζονται επίσης το Βυζαντινό Μουσείο και το Μουσείο Αργυροτεχνίας, δύο από τα πιο ενδιαφέροντα μουσεία των Ιωαννίνων.

Πάρκο Λιθαρίτσια

Γύρω από το Πάρκο Λιθαρίτσια συγκεντρώνονται πολλά από τα σημαντικότερα αξιοθέατα της πόλης. Σε μικρή απόσταση από το Κάστρο, προσφέρει πανοραμική θέα στα Ιωάννινα. Πριν ξεκινήσεις την περιήγησή σου, αξίζει να περπατήσεις στο πάρκο και να δεις τις οκτώ προτομές σημαντικών λογίων, ευεργετών και ηγετικών μορφών της πόλης από διαφορετικές εποχές, καθώς και τον Προμαχώνα Λιθαρίτσια. Το οχυρωματικό αυτό έργο κατασκευάστηκε γύρω στο 1800 από τον Αλή Πασά ως τμήμα της πρώτης γραμμής άμυνας του φρουρίου και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα ύστερης οθωμανικής οχυρωματικής αρχιτεκτονικής.

Το 1805, στην κορυφή του λόφου, ο Αλή Πασάς ανήγειρε ένα σεράι σε σχέδια του αρχιτέκτονα Frederick Freywald. Όπως αναφέρει ο Άγγλος περιηγητής W. Leake, παρότι δεν είχε το μέγεθος των σεραγιών του Βοσπόρου, διέθετε εντυπωσιακή θέα. Σήμερα, στο πάρκο λειτουργεί εστιατόριο/μπαρ με θέα σε ολόκληρη την πόλη.

Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων

Στην κορυφή του Πάρκου Λιθαρίτσια βρίσκεται το Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων, το οποίο παρουσιάζει τη μακραίωνη ιστορία όχι μόνο της πόλης αλλά και ολόκληρης της Ηπείρου. Τα εκθέματά του καλύπτουν περίοδο από την Εποχή των Παγετώνων, πριν από περίπου 200.000 χρόνια, έως την παρακμή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας τον 3ο και 4ο αιώνα μ.Χ. Μέσα από επτά αίθουσες και περίπου 3.000 αντικείμενα, αναδεικνύεται ο κομβικός ρόλος της περιοχής στον αρχαίο κόσμο, χάρη στη θέση της κοντά σε σημαντικές εμπορικές αρτηρίες, όπως η αρχαία Εγνατία Οδός. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα από το Ιερό του Δία στη Δωδώνη, όπως οι αναθηματικές προσφορές και οι εγχάρακτες χάλκινες πινακίδες με ερωτήματα προς το μαντείο.

Πάρκο Ηρώων

Το Πάρκο Ηρώων είναι αφιερωμένο στη μνήμη όσων θυσιάστηκαν σε πολέμους και αγώνες για την ελευθερία της Ελλάδας και αποτελεί αγαπημένο σημείο χαλάρωσης για τους κατοίκους. Εκεί βρίσκονται αγάλματα και αναμνηστικές πλάκες για τους ήρωες των Βαλκανικών Πολέμων, του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και άλλων συγκρούσεων, καθώς και το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη. Στον ίδιο χώρο δεσπόζει και το Ρολόι των Ιωαννίνων, το οποίο κατασκευάστηκε το 1905 από τον Οσμάν Πασά, μεταφέρθηκε το 1918 στη σημερινή του θέση και αποτελεί σημείο αναφοράς και συνάντησης.

Τζαμί και μεντρεσές του Βελή Πασά

Στη νοτιοανατολική πλευρά του Πάρκου Λιθαρίτσια βρίσκεται το συγκρότημα που αποτελούσε μέρος του παλατιού που είχε χτίσει ο Αλή Πασάς για τον γιο του, Βελή Πασά. Περιλαμβάνει τζαμί, μεντρεσέ και βοηθητικά κτίρια. Το Τσιεκούρ Τζαμί ανεγέρθηκε στη θέση παλαιότερου τεμένους των 16ου–17ου αιώνων, το οποίο είχε αντικαταστήσει βυζαντινό ναό αφιερωμένο στον Άγιο Στέφανο. Διακρίνεται για την τετράγωνη, θολοσκέπαστη αίθουσα και το κλειστό προστώο με τρεις μικρούς τρούλους. Σήμερα, το συγκρότημα στεγάζει τη Σχολή Χορού του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Ιωαννιτών.

Βόλτα στα μαγαζιά και τις στοές

Ακολουθώντας την οδό Αβέρωφ δίπλα στο Πάρκο Ηρώων και κατευθυνόμενος προς το κέντρο, φτάνεις στην οδό 28ης Οκτωβρίου, έναν από τους πιο ζωντανούς εμπορικούς δρόμους της πόλης, γεμάτο καταστήματα, καφέ και ταβέρνες. Αξίζει επίσης να κινηθείς προς την οδό Ανεξαρτησίας και τα γύρω στενά, γνωστά για τα τσιπουράδικα και τα παραδοσιακά μεζεδοπωλεία. Στην περιοχή θα συναντήσεις και τις γραφικές στοές των Ιωαννίνων, όπως τη Στοά Λούλη, τη Στοά Λιάμπεη και τη Στοά Αλιέως, οι οποίες χτίστηκαν μετά την πυρκαγιά του 1869 και σήμερα φιλοξενούν σύγχρονα καταστήματα και χώρους εστίασης. Η βόλτα μπορεί να ολοκληρωθεί στην πλατεία Μαβίλη, με εξαιρετική θέα στη λίμνη και το όρος Μιτσικέλι, που φέρει το όνομα του ποιητή Λορέντζου Μαβίλη.

Δημοτική Πινακοθήκη Ιωαννίνων

Στη διασταύρωση των οδών 28ης Οκτωβρίου και Αδαμάντιου Κοραή βρίσκεται η Δημοτική Πινακοθήκη Ιωαννίνων, στεγασμένη στο νεοκλασικό Αρχοντικό Πυρσινέλλα του 19ου αιώνα. Το κτίριο, πρώην κατοικία του δημάρχου Βασίλειου Πυρσινέλλα, φιλοξενεί πλούσια συλλογή ζωγραφικής, γλυπτικής και χαρακτικής Ελλήνων καλλιτεχνών του 19ου και 20ού αιώνα, με περισσότερα από 1.000 εκθέματα.

Το Νησί των Ιωαννίνων

Καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, καραβάκια μεταφέρουν επισκέπτες στο Νησί των Ιωαννίνων, στο κέντρο της Λίμνης Παμβώτιδας. Το νησί αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της ταυτότητας της πόλης και φιλοξενεί μικρή κοινότητα ψαράδων, ψαροταβέρνες, καφέ και καταστήματα με αναμνηστικά. Εκεί μπορείς να δεις παραδοσιακά ηπειρώτικα σπίτια και ιστορικά μοναστήρια, όπως τη Μονή Αγίου Παντελεήμονα, όπου σκοτώθηκε ο Αλή Πασάς το 1822, και τη Μονή Αγίου Νικολάου των Φιλανθρωπηνών, γνωστή για τις εξαιρετικές τοιχογραφίες της.

Λαογραφικό Μουσείο «Κώστας Φρόντζος»

Το Λαογραφικό Μουσείο «Κώστας Φρόντζος» φέρνει τον επισκέπτη σε άμεση επαφή με τις παραδόσεις και τη λαϊκή πολιτιστική κληρονομιά της Ηπείρου. Στεγάζεται σε ανακαινισμένο οθωμανικό αρχοντικό του 19ου αιώνα στην οδό Μιχαήλ Αγγέλου και παρουσιάζει παραδοσιακές φορεσιές, κοσμήματα, αντικείμενα καθημερινής ζωής και αναπαράσταση αστικής σάλας των Ιωαννίνων. Το μουσείο ιδρύθηκε από την Εταιρεία Ηπειρωτικών Μελετών και φέρει το όνομα του δημιουργού του, του συλλέκτη Κώστα Φρόντζου.

Κέντρο Παραδοσιακής Βιοτεχνίας Ιωαννίνων

Η μακραίωνη παράδοση των Ιωαννίνων στην αργυροτεχνία αποτυπώνεται ιδανικά στο Κέντρο Παραδοσιακής Βιοτεχνίας Ιωαννίνων, στη λεωφόρο Αρχιεπισκόπου Μακαρίου. Εκεί παρουσιάζεται η τέχνη των ντόπιων αργυροχόων μέσα από εργαστήρια, μουσείο, εκδηλώσεις και κατάστημα με χειροποίητα κοσμήματα και ασημένια αντικείμενα, συνεχίζοντας μια παράδοση που χάρισε διεθνή φήμη στα ιωαννίτικα ασημικά.

Τα αρχιτεκτονικά κοσμήματα της πόλης

Περιδιαβαίνοντας τα Ιωάννινα, αξίζει να παρατηρήσεις τα κτίρια του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα που αποτυπώνουν την εικόνα της πόλης εκείνης της εποχής. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η Οικία Λεβή στην εβραϊκή συνοικία κοντά στο κάστρο, το Αρχοντικό Τζαβέλλα και το Αρχοντικό Μίσιου, χαρακτηριστικά δείγματα αστικής αρχιτεκτονικής. Η Παπαζόγλειος Υφαντική Σχολή, με έντονα νεοκλασικά στοιχεία, και η Καπλάνειος Σχολή, σημαντικό πνευματικό κέντρο κατά την Τουρκοκρατία, συμπληρώνουν το αρχιτεκτονικό παζλ της πόλης. Τέλος, το κτίριο του Ταχυδρομείου στην οδό Μάρκου Μπότσαρη και το Δημαρχείο Ιωαννίνων στην πλατεία Δημοκρατίας αποτελούν εμβληματικά δείγματα της νεότερης ιστορίας της.

Γεύσεις που ξεχωρίσαμε στα Ιωάννινα

ΘAMÕN, γαστροταβέρνα, προσεγμένη με κάθε λεπτομέρεια μπιστρονομία στα Γιάννενα και μάλιστα ντυμένη με ελληνικά χρώματα; Κι όμως! Ο Θανάσης Τάσσος άνοιξε στο ιστορικό κέντρο της πρωτεύουσας της Ηπείρου ένα μικροσκοπικό, ζεστό, στιλάτο εστιατόριο και χρησιμοποιώντας πρώτες ύλες από ντόπιους παραγωγούς σερβίρει μια προσεγμένη και τολμηρή για τα δεδομένα της περιοχής fine comfort κουζίνα. Από τα πιο must αλλά και διαρκώς εστιατόρια της περιοχής, που κάθε χρόνο βάζει τον πήχη ολοένα και ψηλότερα.

«Το μαγαζάκι που λέγαμε», σερβίρει παραδοσιακές γεύσεις με ένα μοντέρνο twist. Η Μαρία Κλήμη βάζει το δικό της λιθαράκι στη εξέλιξη της γευστικής σκηνής των Ιωαννίνων με ένα κομψό εστιατόριο, με ψυχή και προσωπικό στιλ, που καταπιάνεται με μοντέρνες ελληνικές γεύσεις, όπου κυριαρχούν η νοστιμιά, η καλή τεχνική και πρώτες ύλες από μικρούς παραγωγούς ανά την Ελλάδα.

ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ, παραδοσιακή ελληνική κουζίνα. Η ταβέρνα βρίσκεται στην Αμφιθέα, ένα προάστειο των Ιωαννίνων, στη βόρεια όχθη της Παμβώτιδας, ακριβώς απέναντι από το νησάκι της. Όσοι κάθονται στο ολάνθιστο μπαλκόνι της ταβέρνας της οικογένειας Μηλιώτη, διαπιστώνουν συχνά πως η γεύση των γιαννιώτικών φαγητών επισκιάζει κάποιες στιγμές ακόμα και την υπέροχη θέα στη λίμνη. Αρχίζοντας από τις κατσαρόλες της ημέρας, την εξαιρετική παραδοσιακή κοθρόπιτα και την ξεκοκαλισμένη μοσχαροκεφαλή της κυρίας Αριστέας Μηλιώτη μέχρι τα κρέατα που ψήνει ο Χρήστος Μηλιώτης κοκορέτσι, αρνίσια παϊδάκια, μπριζόλες όλα είναι απολαυστικά.