Ουγγαρία: Θα γυρίσουν οι νέοι την πλάτη τους στον Όρμπαν;

Λίγες ημέρες πριν από τις κρίσιμες εκλογές στην Ουγγαρία, μια νέα γενιά ψηφοφόρων φαίνεται έτοιμη να αμφισβητήσει την πολυετή κυριαρχία του Βίκτορ Όρμπαν, εκφράζοντας έντονη δυσαρέσκεια για το παρόν και βαθιά αγωνία για το μέλλον.

Οι λεγόμενοι «Generation Orbán» (Γενιά Όρμπαν), νέοι που μεγάλωσαν υπό τη 16ετή διακυβέρνηση του πρωθυπουργού, στρέφονται μαζικά προς την αλλαγή, με φόντο την ακρίβεια, τις περιορισμένες ευκαιρίες και τις κατηγορίες για δημοκρατική οπισθοδρόμηση. Ωστόσο, η δυναμική της αντιπολίτευσης συναντά ακόμη ισχυρά εμπόδια — από το εκλογικό σύστημα έως τις κοινωνικές διαιρέσεις — διαμορφώνοντας ένα ρευστό και βαθιά πολωμένο πολιτικό τοπίο.

«Αν τα πράγματα παραμείνουν όπως είναι ή γίνουν ακόμα χειρότερα, δεν μπορώ να δω μέλλον εδώ», είπε στον Guardian ο 20χρονος Άκος, ο οποίος σπουδάζει για να γίνει δάσκαλος. «Πολλοί άνθρωποι θέλουν να δοκιμάσουν να ζήσουν αλλού, και αυτό είναι απολύτως εντάξει, αλλά εγώ δεν είμαι ένας από αυτούς. Για τόσο καιρό ονειρευόμουν να δουλέψω και να διδάξω εδώ».

Ο Άκος ήταν τεσσάρων ετών όταν οι Ούγγροι ψήφισαν τον Βίκτορ Όρμπαν ως πρωθυπουργό το 2010, εκκινώντας έτσι μια 16ετή παραμονή στην εξουσία που επιδίωξε να μεταμορφώσει τη χώρα της κεντρικής Ευρώπης σε μια «ανελεύθερη δημοκρατία» — και που έχει καθορίσει μεγάλο μέρος της ζωής αυτού του φοιτητή.

Ο Άκος ανήκει στη «Γενιά Όρμπαν» και τώρα, αυτοί οι άνθρωποι — πολλοί από τους οποίους θα ψηφίσουν για πρώτη φορά σε γενικές εκλογές στις 12 Απριλίου — έχουν εξελιχθεί στην κύρια και πιο ισχυρή κινητήρια δύναμη για αλλαγή. Μια πρόσφατη δημοσκόπηση έδειξε ότι το 65% των ψηφοφόρων κάτω των 30 ετών σκοπεύει να ψηφίσει κατά του Όρμπαν.

«Ήταν καταστροφικό κατά καιρούς», είπε ο 22χρονος φοιτητής Μπόλντι, αναφέροντας την έλλειψη ευκαιριών για τους νέους και τη στασιμότητα στην κοινωνική κινητικότητα. «Νομίζω ότι οτιδήποτε είναι καλύτερο από ένα κόμμα που είχε 16 χρόνια να αλλάξει τα πράγματα και απλώς τα έκανε χειρότερα».

Μία ιστορική μεταστροφή

Οι περισσότερες δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι ο Όρμπαν υστερεί σε υποστήριξη, καθώς αντιμετωπίζει μια πρωτοφανή πρόκληση από τον Πέτερ Μάγιαρ, πρώην υψηλόβαθμο μέλος του Fidesz.

«Με όλες τις πορείες και τις συγκεντρώσεις που γίνονται, νιώθεις ότι γράφεται ιστορία», είπε η 24χρονη Μπέτι.

Οι εκλογές φέρνουν στο προσκήνιο δύο εντελώς διαφορετικές εκδοχές για το μέλλον της Ουγγαρίας, δημιουργώντας βαθιές διαιρέσεις: το Fidesz προσπαθεί να πείσει τους ψηφοφόρους ότι η Ουκρανία είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της χώρας και ότι ο Όρμπαν είναι η μόνη ασφαλής επιλογή, ενώ το κόμμα Tisza καλεί τους ψηφοφόρους να επικεντρωθούν στην οικονομική στασιμότητα, τις φθίνουσες κοινωνικές υπηρεσίες και τη διαφθορά.

Η Μπέτι, η οποία εργάζεται ως ταμίας και βλέπει από πρώτο χέρι την αύξηση του κόστους ζωής είπε στον Guardian: «Είναι κάπως καταθλιπτικό να ξέρεις ότι υπάρχουν άνθρωποι γύρω σου που απλώς δεν θέλουν να βελτιωθούν τα πράγματα ή πιστεύουν την προπαγάνδα, όπως ότι “η Ουκρανία έρχεται να μας επιτεθεί”».

«Ακόμα και πριν εμφανιστεί το Tisza, υπήρχε σαφώς διάθεση για αλλαγή μεταξύ των νέων. Αλλά όταν ο  Πέτερ Μάγιαρ ξεκίνησε την εκστρατεία του, υπήρξε πλήρης μεταστροφή», είπε η πολιτική αναλύτρια με έδρα τη Βουδαπέστη, Νόρα Σουλτς. «Τώρα, στις πιο αξιόπιστες δημοσκοπήσεις, το Fidesz έχει κάτω από 10% υποστήριξη μεταξύ των ατόμων κάτω των 40 ετών».

Παρέθεσε μια σειρά από λόγους για να εξηγήσει αυτή τη μεταστροφή, από εσωτερικά ζητήματα όπως το κόστος ζωής και η πρόσβαση στη στέγαση έως τη φιλοευρωπαϊκή στάση που συγκρούεται με τη στροφή του Όρμπαν προς τη Ρωσία. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πρόσθεσε, έχουν επίσης παίξει σημαντικό  ρόλο: ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι και πολιτικοί της αντιπολίτευσης έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν χώρους που παρακάμπτουν τον ισχυρό έλεγχο του Fidesz στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, όπου το κόμμα και οι υποστηρικτές του εκτιμάται ότι ελέγχουν το 80% του τοπίου.

Η ανάγκη για αλλαγή

Κατά την προεκλογική περίοδο, οι δύο υποψήφιοι ακολούθησαν πολύ διαφορετικές προσεγγίσεις για να προσελκύσουν τους νέους ψηφοφόρους, είπε η Σουλτς. Ο Μάγιαρ επιχείρησε συνειδητά να κινητοποιήσει τους νέους, καλώντας τους να συμβάλουν ενεργά στη διάδοση του μηνύματός του, ενώ ο Όρμπαν επέλεξε να δώσει έμφαση σε πολιτικές παροχών, όπως η στήριξη για την αγορά πρώτης κατοικίας και τα φορολογικά κίνητρα για νέες μητέρες.

«Ο Μάγιαρ αντιμετωπίζει τους νέους ως πολιτικούς παράγοντες. Ο Όρμπαν είναι περισσότερο της άποψης: “Να είστε ευχαριστημένοι με αυτά που έχετε λάβει”, ενώ ο Πέτερ Μάγιαρ λέει: “Ελάτε να συμμετάσχετε”», είπε.

Ο αντίκτυπος φαίνεται ξεκάθαρα σε πλατφόρμες όπως το TikTok, όπου πλήθος νεαρών γυναικών δημοσιεύουν βίντεο όπου συγχρονίζουν τα χείλη τους ή χορεύουν με ομιλίες του Μάγιαρ ή επιδεικνύουν σχέδια νυχιών με τα χρώματα του κόμματος, είπε η Σουλτς. «Και αυτό δεν το βλέπεις καθόλου με το Fidesz».

Στους δρόμους της κεντρικής Βουδαπέστης, ωστόσο, κάποιοι έσπευσαν να τονίσουν ότι η ψήφος τους αφορά λιγότερο τον ίδιο τον Μάγιαρ και περισσότερο την ανάγκη για αλλαγή. «Δεν είναι ότι όλοι οι νέοι είναι ακτιβιστές του Tisza», είπε ο 21χρονος Γιάνι, που σπουδάζει σκηνοθεσία. «Είναι περισσότερο ότι όλοι είναι ενάντια σε αυτό το σύστημα και το Tisza είναι η μόνη επιλογή που έχουμε. Δεν συμπαθώ καθόλου τον Πέτερ Μάγιαρ, αλλά δεν έχω άλλη επιλογή, οπότε θα τον ψηφίσω».

Άλλοι ανησυχούσαν ότι το κύμα της αντιπολίτευσης δεν θα ήταν αρκετά ισχυρό για να εκτοπίσει το Fidesz από την εξουσία. Μέρος αυτού οφειλόταν στα εκλογικά μαθηματικά, καθώς οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το Fidesz συνεχίζει να προηγείται μεταξύ των ψηφοφόρων ηλικίας 65 ετών και άνω, καθώς και σε μεγάλο μέρος της επαρχίας.

Παράλληλα, στις τελευταίες εκλογές, η αντιπολίτευση έκανε λόγο για χειραγώγηση εκλογικών περιφερειών (gerrymandering) και εξαγορά ψήφων, για να εξηγήσει γιατί η δυναμική της δεν μεταφράστηκε σε εκλογική επιτυχία.

“Θα είναι δύσκολα, αλλά πιθανότατα θα είναι καλύτερα”

Άλλοι νέοι Ούγγροι δήλωσαν ότι ανησυχούν για το πώς θα αντιδράσει ο Όρμπαν — ένας ηγέτης του οποίου το αυταρχικό στυλ έχει προβληθεί ως έμπνευση για τον Ντόναλντ Τραμπ και ακροδεξιά κινήματα σε όλο τον κόσμο — σε περίπτωση νίκης του Tisza. «Νομίζω ότι έχουν ήδη καταλάβει ότι τελείωσε για αυτούς, αλλά δεν πιστεύω ότι θα φύγουν χωρίς μάχη», είπε η Μπέτι. «Θα κάνουν κάτι».

Ακόμα κι αν ο Μάγιαρ καταφέρει να αναλάβει την εξουσία, η ίδια δεν τρέφει αυταπάτες ότι το σύστημα που ο Όρμπαν και το κόμμα του έχτιζαν επί χρόνια θα καταρρεύσει γρήγορα. «Ξέρουμε ότι, ακόμα κι αν αλλάξει η κυβέρνηση, τα επόμενα τέσσερα έως οκτώ χρόνια θα είναι δύσκολα, γιατί έχουν πραγματικά διαλύσει τη χώρα. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να το πεις», είπε. «Θα είναι δύσκολα, αλλά πιθανότατα θα είναι καλύτερα».

Αυτή η αισιοδοξία αντικατοπτρίστηκε και στα λόγια του Άκος: «Είμαι αρκετά αισιόδοξος». «Όπως οι περισσότεροι της γενιάς μου, περιμένω αλλαγή. Αλλαγή στην κυβέρνηση, αλλαγή στο σύστημα και αλλαγή στον τρόπο σκέψης των ανθρώπων».

Μια τέτοια αλλαγή είναι αναγκαία στη σημερινή Ουγγαρία, είπε, ακόμη κι αν πολλοί αρνούνται να το παραδεχτούν.