Αλτσχάιμερ: Νέα στρατηγική αντιστρέφει την απώλεια μνήμης

Ερευνητές ανέπτυξαν μια νέα ένωση που λειτουργεί ως φαρμακευτική δραστική ουσία, η οποία θα μπορούσε να μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η νόσος Αλτσχάιμερ, προσφέροντας όχι απλώς ένα ακόμη «όπλο», αλλά πιθανώς μια εντελώς νέα στρατηγική για την καταπολέμηση της πιο συχνής μορφής άνοιας παγκοσμίως.

Ενώ τα υπάρχοντα φάρμακα επικεντρώνονται κυρίως στην απομάκρυνση των πλακών της πρωτεΐνης βήτα-αμυλοειδές, η νέα ένωση ακολουθεί μια ριζικά διαφορετική προσέγγιση.

Στοχεύει ένα συγκεκριμένο ένζυμο, επαναπρογραμματίζοντας θεραπευτικά το επιγονιδίωμα των νευρώνων, δηλαδή τις μοριακές «ετικέτες» που ρυθμίζουν τη λειτουργία των γονιδίων.

Φάρμακα μονοκλωνικών αντισωμάτων, όπως τα lecanemab και donanemab, μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου όταν χορηγούνται νωρίς, ωστόσο δεν υπάρχει ακόμη αποδεδειγμένος τρόπος αντιστροφής της γνωστικής έκπτωσης στους ανθρώπους.

Οι θεραπείες που στοχεύουν την πρωτεΐνη ταφ επίσης δεν έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικές.

Αλλαγή προσέγγισης στην αντιμετώπιση της νόσου Αλτσχάιμερ

Αυτό έχει οδηγήσει τους επιστήμονες να υποψιάζονται ότι ίσως η προσέγγιση μέχρι σήμερα είναι λανθασμένη, εστιάζοντας σε πρωτεΐνες που αποτελούν ένδειξη της νόσου και όχι τη βασική αιτία της.

Η νέα ένωση, με την ονομασία FLAV-27, φαίνεται να δρα πιο συνολικά, στοχεύοντας αλλαγές στην έκφραση των γονιδίων που βρίσκονται «ανάντη» και τροφοδοτούν την εξέλιξη της νόσου με πολλαπλούς τρόπους, πέρα από τις πρωτεϊνικές εναποθέσεις.

Αυτό υποδηλώνει μια νέα επιγενετική στρατηγική θεραπείας, σύμφωνα με την Aina Bellver-Sanchis από το Ινστιτούτο Νευροεπιστημών του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης.

Όπως επισημαίνει, το FLAV-27 αποτελεί μια καινοτόμο και πολλά υποσχόμενη προσέγγιση, καθώς δεν στοχεύει μόνο τα συμπτώματα ή έναν βιοδείκτη, αλλά τους ίδιους τους μοριακούς μηχανισμούς της νόσου.

Παρότι τα μονοκλωνικά αντισώματα θεωρούνται σημαντική πρόοδος, επιβραδύνουν τη γνωστική έκπτωση μόλις κατά περίπου 30% και καλύπτουν μόνο ένα μέρος της παθολογίας.

Πώς δρα το FLAV-27 στη νόσο Αλτσχάιμερ

Το FLAV-27 είναι ο πρώτος αναστολέας του ενζύμου EHMT2 (ή G9a) αυτού του τύπου.

Το ένζυμο G9a παίζει ρόλο στη επιγενετική ρύθμιση του εγκεφάλου, «σιωπώντας» γονίδια που είναι κρίσιμα για:

• την ανάπτυξη των νευρικών κυττάρων
• τη συναπτική πλαστικότητα
• τη μνήμη

Η νέα ένωση αναστέλλει το G9a μπλοκάροντας ένα μόριο-κλειδί, το S-adenosylmethionine, με αποτέλεσμα το ένζυμο να χάνει την επίδρασή του στην έκφραση των γονιδίων.

Η αναστολή αυτή φαίνεται να εξομαλύνει την επιγενετική δυσλειτουργία που παρατηρείται στο Αλτσχάιμερ και να επαναφέρει πιο φυσιολογική λειτουργία στα εγκεφαλικά κύτταρα.

Αν και δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί σε ανθρώπους, το FLAV-27 έχει δείξει ενθαρρυντικά αποτελέσματα:

• σε κυτταρικά πειράματα
• σε νηματώδεις σκώληκες
• σε ποντίκια

Πέρα από τη μείωση των πλακών αμυλοειδούς και των συσσωματωμάτων tau, βελτίωσε:

την κινητικότητα
τη διάρκεια ζωής
τη μιτοχονδριακή λειτουργία

Σε μοντέλα ποντικών με πρώιμη και όψιμη νόσο, αποκατέστησε:

• τη μνήμη
• την κοινωνική συμπεριφορά
• τη λειτουργία των συνάψεων

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτή η αντιστροφή υποδηλώνει πως η επιγενετική δυσρύθμιση μπορεί να αποτελεί κεντρικό μηχανισμό της νόσου, και όχι απλώς δευτερογενές αποτέλεσμα.

Παρά τη δυναμική του, το FLAV-27 βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Απαιτούνται εκτεταμένες τοξικολογικές μελέτες και κανονιστικές διαδικασίες πριν ξεκινήσουν δοκιμές σε ανθρώπους.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Molecular Therapy.