Πάρκινσον: Τα 9 προειδοποιητικά σημάδια που δίνει η νόσος, χρόνια πριν εκδηλωθεί

Οι περισσότεροι τη συνδέουν τη νόσο του Πάρκινσον άμεσα με το πιο γνωστό σύμπτωμά της αφού εκδηλωθεί: το τρέμουλο. Ωστόσο, αυτό δεν αποτελεί απαραίτητα το βασικό σύμπτωμα.

«Περίπου το 30% των ανθρώπων με Πάρκινσον δεν εμφανίζουν ποτέ τρέμουλο, ενώ κάθε ασθενής μπορεί να παρουσιάζει πολύ διαφορετική εικόνα της νόσου», εξηγεί ο Ρόμπιν Φάκρελ, σύμβουλος Γηριατρικής και Γενικής Ιατρικής στο Sulis Hospital Bath και στο Royal United Hospitals στο Μπαθ, ειδικός στον νόσο του Πάρκινσον και σε συναφείς διαταραχές.

Η πάθηση συνδέεται με περισσότερα από 40 διαφορετικά συμπτώματα και αρκετά από αυτά μπορούν να εμφανιστούν έως και δέκα χρόνια πριν από τη διάγνωση.

Ορισμένα είναι σχετικά άγνωστα στο ευρύ κοινό, παρότι αποτελούν σημαντικές πρώιμες ενδείξεις.

Ακολουθούν τα 9 λιγότερο γνωστά συμπτώματα της νόσου του Πάρκινσον που είναι σημαντικό να γνωρίζουμε.

1. Μείωση ή απώλεια της όσφρησης

Η μειωμένη όσφρηση είναι συχνά ένα από τα πρώτα σημάδια της νόσου Πάρκινσον, όμως πολλοί το αντιλαμβάνονται μόνο εκ των υστέρων.

«Όταν ρωτάμε ασθενείς για την όσφρησή τους, συχνά λένε ότι άρχισε να μειώνεται 15 ή και 20 χρόνια πριν από τη διάγνωση», αναφέρει ο δρ Φάκρελ.

«Μπορεί να μην μυρίζουν τον καφέ ή τα κρεμμύδια όταν μαγειρεύονται ή να μην αντιλαμβάνονται το άρωμα των λουλουδιών».

Η αιτία σχετίζεται με την άλφα-συνουκλεΐνη, μια πρωτεΐνη του εγκεφάλου που στη νόσο Πάρκινσον συσσωρεύεται σχηματίζοντας τα λεγόμενα σωμάτια Lewy. Οι συσσωρεύσεις αυτές επηρεάζουν τα νευρικά κύτταρα που σχετίζονται με την όσφρηση, συχνά πολλά χρόνια πριν εμφανιστούν άλλα συμπτώματα.

Βέβαια, η απώλεια της όσφρησης μπορεί να οφείλεται και σε άλλες αιτίες, όπως λοιμώξεις, ρινικοί πολύποδες ή Covid-19. Επομένως, μια αλλαγή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος θα εκδηλώσει Πάρκινσον.

2. Δυσκοιλιότητα

Η δυσκοιλιότητα είναι συχνό πρόβλημα με πολλές αιτίες, όπως η χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών, ορισμένα φάρμακα ή η αφυδάτωση. Παρ’ όλα αυτά, αποτελεί ένα από τα πιο συνηθισμένα μη κινητικά συμπτώματα της νόσου Πάρκινσον.

«Περίπου το 90% των ασθενών με Πάρκινσον παρουσιάζουν δυσκοιλιότητα», σημειώνει ο δρ Φάκρελ.

«Αυτό συμβαίνει επειδή επιβραδύνεται η λειτουργία του εντέρου και διαταράσσεται το μικροβίωμα, καθώς μειώνονται τα επίπεδα ντοπαμίνης. Η ορμόνη αυτή είναι απαραίτητη για τη σωστή κινητικότητα του πεπτικού συστήματος».

3. Αλλαγή στον γραφικό χαρακτήρα

Ένα ακόμη πρώιμο σημάδι είναι η αλλαγή στον γραφικό χαρακτήρα. Η γραφή γίνεται μικρότερη ή μειώνεται προς το τέλος μιας πρότασης, ένα φαινόμενο που ονομάζεται προοδευτική μικρογραφία.

«Η αλλαγή αυτή δείχνει μείωση της επιδεξιότητας και ότι η νόσος αρχίζει να επηρεάζει τις κινητικές δεξιότητες», εξηγεί ο δρ Φάκρελ. Ορισμένοι ασθενείς φέρνουν παλιές κάρτες ή σημειώσεις για σύγκριση, όπου φαίνεται καθαρά ότι η γραφή τους έχει γίνει μικρότερη και δυσκολότερη στην ανάγνωση.

4. Άγχος και κατάθλιψη

Η μείωση της ντοπαμίνης στον εγκέφαλο μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την κίνηση αλλά και τη διάθεση.

«Όταν πέφτουν τα επίπεδα ντοπαμίνης, μπορεί να εμφανιστούν άγχος και χαμηλή διάθεση», αναφέρει ο δρ Φάκρελ. Πολλοί ασθενείς λένε ότι έχουν γίνει πιο εσωστρεφείς ή ότι ανησυχούν για πράγματα που παλαιότερα δεν τους απασχολούσαν.

Ο ίδιος περιγράφει αυτή την κατάσταση ως «προσδοκώμενο άγχος», δηλαδή ανησυχία για καθημερινά ζητήματα που παλαιότερα φαίνονταν ασήμαντα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις οι ασθενείς λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά, όμως η βελτίωση της διάθεσης έρχεται ουσιαστικά όταν ξεκινήσει θεραπεία που αποκαθιστά τα επίπεδα ντοπαμίνης.

5. Εκδήλωση των ονείρων κατά τον ύπνο

Ένα από τα πιο ισχυρά πρώιμα σημάδια είναι η διαταραχή συμπεριφοράς κατά τον ύπνο REM. Σε αυτή την κατάσταση το άτομο «παίζει» τα όνειρά του.

Μπορεί να κουνιέται έντονα, να φωνάζει ή να χτυπά στον ύπνο, συνήθως ως αντίδραση σε έντονα ή τρομακτικά όνειρα. Κάποιοι περιγράφουν ότι βλέπουν πως τους κυνηγούν και αρχίζουν να «τρέχουν» στο κρεβάτι ή να κάνουν κινήσεις σαν να πετούν ή να χτυπούν μπάλα.

Συχνά το αντιλαμβάνονται επειδή τραυματίζουν κατά λάθος τον σύντροφό τους ή πέφτουν από το κρεβάτι.

Αν κάποιος αρχίσει να εκδηλώνει τέτοιες συμπεριφορές στη μέση ηλικία, υπάρχει περίπου 50% πιθανότητα να εμφανίσει Πάρκινσον μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια. Ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά όταν συνυπάρχουν και άλλα συμπτώματα, όπως απώλεια όσφρησης ή δυσκοιλιότητα.

6. Ζάλη ή αίσθημα λιποθυμίας

Η νόσος μπορεί να επηρεάσει το αυτόνομο νευρικό σύστημα, το οποίο ρυθμίζει λειτουργίες όπως η αρτηριακή πίεση.

Σε ορισμένους ανθρώπους με πρώιμο Πάρκινσον, όταν σηκώνονται όρθιοι η αρτηριακή πίεση πέφτει επειδή το σώμα δεν ενεργοποιεί αρκετά γρήγορα το αντανακλαστικό που συστέλλει τα αιμοφόρα αγγεία. Αυτό μπορεί να προκαλέσει ζάλη ή λιποθυμία.

Ωστόσο, η ζάλη μπορεί να οφείλεται και σε άλλες αιτίες, όπως καρδιακά προβλήματα, αφυδάτωση ή παθήσεις του εσωτερικού αυτιού. Για τον λόγο αυτό χρειάζεται ιατρικός έλεγχος.

7. Μειωμένη εκφραστικότητα στο πρόσωπο

Το σύμπτωμα αυτό ονομάζεται υπομιμία ή «προσωπική μάσκα». Δεν αφορά παράξενες εκφράσεις, αλλά σταδιακή απώλεια της φυσιολογικής εκφραστικότητας.

Κάποιος που συνήθως θα χαμογελούσε ή θα είχε μια χαλαρή έκφραση μπορεί να αρχίσει να φαίνεται ανέκφραστος ή αποστασιοποιημένος. Το σύμπτωμα είναι συχνά διακριτικό και συνήθως το παρατηρούν πρώτα οι συγγενείς ή οι φίλοι.

8. Πιο χαμηλή φωνή

Η φωνή μπορεί να γίνεται σταδιακά πιο χαμηλή ή αδύναμη. Αν και η προσωρινή βραχνάδα είναι συνηθισμένη μετά από κρυολόγημα ή έντονη χρήση της φωνής, μια μακροχρόνια αλλαγή μπορεί να αποτελεί πρώιμο σημάδι.

Η παραγωγή της φωνής εξαρτάται από τη λειτουργία των αναπνευστικών μυών και τη διέλευση του αέρα από τις φωνητικές χορδές. Στη νόσο Πάρκινσον οι μύες αυτοί γίνονται πιο άκαμπτοι, με αποτέλεσμα η ομιλία να γίνεται πιο ήσυχη και κουραστική.

9. Δυσκαμψία σε χέρια ή πόδια

Στη νόσο Πάρκινσον ο εγκέφαλος χάνει σταδιακά κύτταρα που παράγουν ντοπαμίνη σε περιοχές που ελέγχουν την κίνηση.

Με λιγότερη ντοπαμίνη, οι κινήσεις γίνονται πιο αργές, μικρότερες και πιο δύσκαμπτες, συχνά αρχικά στη μία πλευρά του σώματος. Συχνά είναι οι συγγενείς που το παρατηρούν πρώτοι: το περπάτημα γίνεται πιο αργό, το ένα χέρι κινείται λιγότερο ή το βήμα μικραίνει.

Η χαρακτηριστική αυτή βραδύτητα των κινήσεων ονομάζεται βραδυκινησία.

Πότε πρέπει να ζητήσετε ιατρική βοήθεια

Η εμφάνιση ενός μόνο από αυτά τα συμπτώματα συνήθως δεν σημαίνει ότι κάποιος έχει Πάρκινσον. Αυτό που αυξάνει την πιθανότητα είναι ο συνδυασμός πολλών συμπτωμάτων μαζί.

Αν παρατηρηθούν αρκετές από αυτές τις αλλαγές ταυτόχρονα, είναι σημαντικό να γίνει επίσκεψη σε γιατρό για αξιολόγηση και, εφόσον χρειαστεί, παραπομπή σε ειδικό.

Σε κάθε περίπτωση, οποιοδήποτε νέο σύμπτωμα που επιμένει για αρκετές εβδομάδες — από δυσκοιλιότητα μέχρι αλλαγή στη φωνή — καλό είναι να ελέγχεται ιατρικά ώστε να αποκλειστούν άλλα προβλήματα υγείας.