ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΣΚΙΤΣΑΡΕΙΣ ΤΗΝ ΑΝΑΡΧΙΑ
Μια συζήτηση με τον The Rabbit Knows που μόλις κυκλοφόρησε το πρώτο του βιβλίο από τις εκδόσεις Κάκτος. Τι είναι και τι δεν είναι τελικά “αναρχία” σήμερα.
Το “Αναρχία παντού” του The Rabbit Knows (εκδόσεις Κάκτος) δεν είναι απλώς ένα “βιβλίο κόμικ”. Είναι ένα εγχειρίδιο πνευματικής ανυπακοής με χιουμοριστική, σατιρική και φιλοσοφική ματιά σε καθημερινά στερεότυπα, με μινιμαλιστική αισθητική και με τη δέουσα ανατρεπτικότητα.
Ο The Rabbit Knows (γνωστός για τις εκθέσεις του “Αναρχία στη Νοσταλγία” και “Αναρχία στα Παραμύθια”) δεν αφήνει τίποτα ασχολίαστο. Από την Ωραία Κοιμωμένη και τον Μικρό Πρίγκηπα, μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη και την αστυνομική βία, ασκεί κριτική στα κακώς κείμενα κρατώντας πάντοτε λεπτές ισορροπίες. Καθόλου τυχαίο το ότι έχει αποκτήσει virality στα social media, καθώς απεικονίζει το κοινό αίσθημα με έναν συμβολικό τρόπο που “μιλάει” απ’ ευθείας σε ανήσυχα μυαλά και συνειδήσεις.
Η “αναρχία” φυσικά, είναι μεταφορική. Δεν έχουμε να κάνουμε εδώ με ένα αποδιοργανωμένο χάος, αλλά όπως ο ίδιος περιγράφει, το βιβλίο περιλαμβάνει “μία σειρά από σκίτσα για τις μικρές και τις μεγάλες ανατροπές που κάνουμε, για όσες δεν κάναμε και, κυρίως, για εκείνες που τις φανταστήκαμε τόσο πολύ που ήταν σα να τις κάναμε”.
Φυσικά, ο “αναρχικός λαγός” έγινε γνωστός μέσα από τα social media ενώ μέχρι σήμερα έχει παρουσιάσει ατομικές εκθέσεις σε Ελλάδα και εξωτερικό. Μάλιστα, είχαμε μιλήσει μαζί του με αφορμή την πρώτη του προσωπική έκθεση το 2018. Από τότε ωρίμασε περισσότερο σκιτσογραφικά σε επίπεδο ιδεών, χωρίς να αλλάζει όμως το ιδιαίτερο στυλ του, παραμένοντας αιχμηρός, χωρίς όμως να “φωνάζει”.
Παρακάτω μιλάει στο The Magazine για όσα τον εμπνέουν, όσα θα ήθελε να αλλάξει αλλά και για προσωπικές του ανατροπές ως τώρα.
Πότε ξεκίνησε η ιδέα για την Αναρχία στα σκίτσα;
Η ιδέα για την αναρχία στα σκίτσα ξεκίνησε πριν περίπου δέκα χρόνια όταν ζούσα στην Ολλανδία και διάβαζα πολλά cartoons και ζωγράφιζα πολύ στον όσο ελεύθερο χρόνο μου έμενε μετά από δουλειά. Εκεί έπεσα πάνω σε ένα σκίτσο του Dagsson, το Anarchy in the UK, το οποίο μου άρεσε πάρα πολύ και άρχισα να δουλεύω παραλλαγές του με έναν εμμονικό τρόπο. Από εκεί και πέρα η ιδέα εξελίχθηκε και παραλάχθηκε με πολλούς τρόπους ανάλογα με τις διαθέσεις μου, τους προβληματισμούς μου και τις διάφορες φάσεις που περνάω.
Ποια είναι η σημασία της εν λόγω έκδοσης για εσένα και πώς προέκυψε;
Αγαπώ πολύ τη συγκεκριμένη έκδοση γιατί είναι ένα βήμα στο να πάρω πιο σοβαρά τη τέχνη μου. Να την πλαισιώσω και να την εκθέσω. Είναι κάπως σαν φυσική εξέλιξη της μετά από πολλά χρόνια που σκιτσάρω συστηματικά και τοποθέτησή της στο χώρο που ανήκει. Όπως μια μπάντα που κάνει μουσική ανήκει στους δίσκους και στις συναυλίες, έτσι και η σκιτσογραφία ανήκει στο χαρτί, στην έκδοση, στο βιβλιοπωλείο, στη βιβλιοθήκη κλπ.
Είναι επίσης μια συνειδητή απόφαση έκθεσης. Μου αρέσει πολύ το pop και το λαϊκό στην τέχνη σε αντίθεση με τον ελιτισμό και την απόσταση οπότε χαίρομαι πολύ που αυτό που κάνω έχει πλέον την δυνατότητα να είναι προσβάσιμο και διαθέσιμο σε πολύ κόσμο.
Η μεγαλύτερη ανατροπή είναι να ζεις όπως πραγματικά θες, με όποιους πραγματικά θες
Για τη μεγαλύτερη προσωπική ανατροπή που αναγνωρίζει πως έχει κάνει μέχρι σήμερα, ο “Λαγός”, μας λέει: Νομίζω πως είναι η επιλογή να κάνω οικογένεια με τη σύντροφό μου. Η έννοια της οικογένειας είναι τόσο βαριά φορτισμένη με νοήματα και πεποιθήσεις, πολλές φορές όχι και τόσο ευχάριστες και συχνά καταπιεστικές, που η απόφαση και η προσπάθεια το να το κάνουν κάποιοι άνθρωποι με τους δικούς τους όρους εμπεριέχει διαρκείς προκλήσεις και ανατροπές.
Παράλληλα με αυτό νοιώθω πως μια προσωπική ανατροπή που έχω κάνει είναι η ενασχόληση μου με την τέχνη. Η συνειδητή απόφαση να κάνω συστηματικά και μεθοδικά κάτι ιδιαίτερα ασόβαρο και σχετικά γελοίο σχεδόν πάντα σε αντίξοες συνθήκες, με λίγο χρόνο, λίγα μέσα, λίγη γνώση, γενικά όπως μπορώ και όταν μπορώ, είναι αρκετή ανατρεπτική για τα δικά μου “φλώρικα” δεδομένα.
Συνοψίζοντας τα δύο παραπάνω, έχω την αίσθηση πως η διαρκής προσπάθεια του να ζει κάποιος όπως αυτός νομίζει με αυτούς που αγαπά και να εκφράζεται με τον τρόπο που επιθυμεί, ανεξαρτήτως της αποδοχής ή και όχι των άλλων είναι από τα πιο ανατρεπτικά πράγματα.
Ένα ζήτημα για τον “παρεμβατικό” καλλιτέχνη που “τσιγκλάει” τα κοινωνικά μας ταμπού, είναι το ζήτημα του να ζυγίζεις αντιδράσεις και αποτελέσματα. Μετά τον βανδαλισμό των έργων του Χριστόφορου Κατσαδιώτη στην Εθνική Πινακοθήκη, είχε πάρει και εκείνος θέση σκιτσάροντας την Παναγία “αλλιώς”. Τότε, αποφάσισε να ρισκάρει τη δημοσίευση και τα hate comments, επιλέγοντας να τοποθετηθεί ανοιχτά, υπηρετώντας δηλαδή το μείζον νόημα της τέχνης.
Ρωτάμε λοιπόν τον Rabbit, αν έχει αiσθανθεί κάποια στιγμή στην πορεία του πως θα έπρεπε ενδεχομένως να το “μαζέψει”, να αυτολογοκριθεί.
Δεν έχω αυτολογοκριθεί τελείως αλλά έχουν υπάρξει αρκετά σκίτσα τα οποία άργησα πολύ να ανεβάσω γιατί δίσταζα καθώς έβλεπα το τσουνάμι αντιδράσεων και πιθανού βρισίματος που θα ακολουθούσε.
Τις πιο πολλές φορές ευτυχώς το ξεπέρασα και προχώρησα κανονικά δεχόμενος την αντίδραση που σε κάποιο βαθμό είναι και κομμάτι της τέχνης αυτής άλλωστε.
Tι δεν θα διακωμωδούσες ποτέ;
Τους αδύναμους και τους άτυχους ανθρώπους. Αυτό το είδους χιούμορ που χρησιμοποιεί κυρίως η συντηρητική, συστημική και αντιδραστική πλευρά της κοινωνίας, που χτυπάει προς τα κάτω και είναι περισσότερο τραμπουκισμός και λιγότερο σάτιρα μου προκαλεί μια σχετικά αηδία και λύπηση και προσπαθώ να μείνω όσο πιο μακριά του γίνεται.
Ποιο είναι το αγαπημένο σου σκίτσο ως τώρα, ή αυτό που έχει για σένα μεγαλύτερη συναισθηματική αξία;
Κατά περιόδους αλλάζουν τα «αγαπημένα» μου σκίτσα. Η Αναρχία στον Οιδίποδα θαρρώ πως έχει πάντα μια ειδική θέση στην καρδιά μου.
Είναι τόσο ηλίθιο και λάθος που απορώ πραγματικά τι σκεφτόμουνα εκείνη τη μέρα.
Η ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΣΤΑ SOCIAL
Πώς εξηγεί όμως την επιτυχία που σημείωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;
Η απλή αισθητική τους συμπτωματικά ταιριάζει με την ταχύτητα των social media και το παντελώς περιορισμένο πλέον attention span μας.
Επίσης νομίζω πως το εμφανώς χειροποίητο στυλ, ξυλομπογιά, μολύβι κλπ. κάπως ελκύει τον κόσμο και τον ξεκουράζει μέσα στην τόση στυλιζαρισμένη fake ψηφιοποιημένη αισθητική που δέχεται από παντού.
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες επιρροές σου στη σκιτσογραφία;
Είναι αρκετές και αρκετά διαφορετικές. Σίγουρα ο Dagsson για τον μινιμαλισμό και το θάρρος που έχει στις χοντράδες του. Ο Quino κυρίως εκτός Μαφάλντα, στα μονόπλανα καρτούν του τα οποία βρίσκω φοβερά συγκηνιτικά. Ο Shrigley στα πιο εικαστικά για το πως μετουσιώνει τη βλακεία σε τέχνη. O Saul Steinberg για το πόσο χτυπάει στον πυρήνα της σκιτσογραφίας ως τέχνη αυθύπαρκτη και ουσιαστική και όχι ως παρακλάδι των comics και των εικαστικών. Η Liana Finck για τη συνειδητή της προχειρότητα και το υπαρξιακό της χιούμορ. Και πάρα πολλές άλλες και άλλοι καλλιτέχνες που θα μπορούσα να μιλάω ώρες ολόκληρες για τη δουλειά τους.
Τελικά τι είναι “αναρχία” σήμερα;
Ο Saul Steinberg, ίσως ο μεγαλύτερος σκιτσογράφος, έλεγε πως η τέχνη είναι μια διαδικασία εσωτερικής μετανάστευσης. Να φεύγεις ψυχικά από εκεί που στέκεσαι και να πηγαίνεις κάπου αλλού.
Να φεύγεις από τον εαυτό σου και από το σπίτι σου, πνευματικά και πραγματικά, ώστε να πας αλλού και να ξεκινήσεις έναν πολιτισμό. Η “αναρχία” είναι κάτι αντίστοιχο. Ανατροπή ώστε να υπάρξει χώρος ελευθερίας, κίνησης, αυτοπροσδιορισμού.
Το “Αναρχία παντού” του The Rabbit Knows κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κάκτος σε όλα τα βιβλιοπωλεία.
