ΣΧΟΛΕΙΑ: ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΕΝΟ ΣΤΟΥΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΕΛΕΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ

Η είδηση της προηγούμενης εβδομάδας από τις Σέρρες προκάλεσε αίσθηση. Μία 60χρονη εκπαιδευτικός, διευθύντρια γυμνασίου των Σερρών, φέρεται να έβαλε μονωτική ταινία στο στόμα ενός 13χρονου μαθητή. Σύμφωνα με τις ίδιες αναφορές έδεσε και τα χέρια του παιδιού με το ίδιο υλικό.

Κατατέθηκε καταγγελία από τους γονείς του 13χρονου μαθητή, η εκπαιδευτικός συνελήφθη, καταδικάστηκε σε δύο χρόνια φυλάκιση με αναστολή και παράλληλα τέθηκε σε διαθεσιμότητα. Έγινε, παράλληλα, γνωστό ότι για την ίδια εκπαιδευτικό υπήρχαν και στο παρελθόν παρόμοιες καταγγελίες που έβγαζαν στην επιφάνεια μία προβληματική συμπεριφορά.

Η αλήθεια είναι τέτοιου είδους περιστατικά με εκπαιδευτικούς στα σχολεία δεν προκύπτουν για πρώτη φορά. Στην εκπαιδευτική κοινότητα υπάρχουν, δυστυχώς, παραδείγματα προβληματικών συμπεριφορών σε παιδιά τα οποία, αν και βέβαια δεν χαρακτηρίζουν το σύνολο των εργαζόμενων εκπαιδευτικών, προξενούν ανησυχία.

Αυτομάτως, το θέμα που γεννάται είναι ιδιαίτερα σημαντικό: Ποιος και με ποιο τρόπο τσεκάρει τις ψυχικές αντοχές και εν γένει την ψυχική υγεία των εκπαιδευτικών που μπαίνουν στις τάξεις και συναναστρέφονται με παιδιά και εφήβους, εργασία που εκ φύσεως χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα απαιτητική;

Τι προβλέπεται

Κατά τον διορισμό του ο/η εκπαιδευτικός περνάει από ιατρικό έλεγχο (πριν παρουσιαστεί στη σχολική μονάδα στην οποία έχει κληθεί να υπηρετήσει). Μεταξύ των γιατρών που ελέγχουν βρίσκεται και ψυχίατρος. Ολοι οι εκπαιδευτικοί με τους οποίους συνομιλήσαμε για τις ανάγκες του ρεπορτάζ που διαβάζετε, μάς είπαν ότι ο έλεγχος είναι καθαρά τυπικού χαρακτήρα.

Το πολύ-πολύ να γίνουν κάποιες ερωτήσεις ρουτίνας (μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνεται και αυτή για πιθανή χρήση ναρκωτικών στο άμεσο παρελθόν). Εν συνεχεία ο γιατρός υπογράφει το σχετικό έγγραφο και ο/η εκπαιδευτικός αποχωρεί.

Αν πρόκειται για διορισμό μόνιμου, είναι σαφές ότι μέχρι το τέλος της καριέρας του, ο/η εκπαιδευτικός δεν πρόκειται να ξαναπεράσει από παρόμοιο έλεγχο. Δεν προβλέπεται κάτι τέτοιο ούτε έχει ο ίδιος κάποια υποχρέωση να εξεταστεί.

Αν πρόκειται για αναπληρωτή, η εξέταση θα επαναληφθεί στον επόμενο διορισμό αλλά δεν πρόκειται να ξεφύγει από τα τυπικά πλαίσια τα οποία περιγράψαμε αμέσως πιο πριν. Η εξέταση πολλές φορές δεν γίνεται καν. Το έγγραφο υπογράφεται και όλα τελειώνουν σε μερικά δευτερόλεπτα.

Πρακτικά συμβαίνει το εξής: Κανείς ψυχίατρος, στο δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα, δεν αναλαμβάνει την ευθύνη να “κόψει” μία καριέρα πριν καν αυτή αρχίσει με κάποια ψυχιατρική γνωμάτευση. Με τον τρόπο βέβαια που γίνεται εξέταση, είναι μάλλον απίθανο να προκύψει κάτι σχετικά ανησυχητικό ή επιβαρυντικό.

Περιστατικά σε σχολεία

Κατά καιρούς, όπως τονίστηκε και παραπάνω, οι επικεφαλής των σχολικών μονάδων ή και οι επικεφαλής των κατά τόπους διευθύνσεων εκπαίδευσης, αντιλαμβάνονται ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά με συγκεκριμένους εκπαιδευτικούς. Οι ίδιοι οι συνάδελφοι τους αντιλαμβάνονται ότι υπάρχει πρόβλημα. Και συχνά, μετά την ανησυχία, καταγράφονται ένα ή περισσότερα περιστατικά που αποδεικνύουν του λόγου το αληθές.

Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, η θέση των επικεφαλής των σχολείων είναι ιδιαίτερα λεπτή και δύσκολη. Ο τρόπος με τον οποίο θα επέμβει κανείς πρέπει να “φιλτραριστεί” έτσι ώστε να καταστεί όσο το δυνατόν πιο διακριτικός.

Κάποιες φορές, όπως στην περίπτωση των Σερρών, η περίπτωση αφορά επικεφαλής σχολικής μονάδας. Είχε συμβεί και σε σχολείο της ευρύτερης Αττικής τους προηγούμενους μήνες. “Είχαμε αντιληφθεί ότι κάτι δεν πήγαινε καλά με τον εν λόγω διευθυντή Λυκείου. Έφταναν συνεχώς παράπονα από συναδέλφους και γονείς. Χειριστήκαμε το θέμα όσο το δυνατόν πιο διακριτικά και τελικά ο διευθυντής απομακρύνθηκε από το σχολείο” είπε στο NEWS 24/7 εκπαιδευτική πηγή υπό την προϋπόθεση της ανωνυμίας.

“Σ’ αυτές τις περιπτώσεις” τονίζει άλλη εκπαιδευτική πηγή, “παίζει μεγάλο ρόλο η ενημέρωση που παίρνουμε από συναδέλφους. Τα χέρια όμως των επικεφαλής των διευθύνσεων εκπαίδευσης είναι δεμένα. Έτσι περιμένουν να συμβεί ένα πραγματικά σημαντικό περιστατικό το οποίο θα “αναγκάσει” τη διεύθυνση να επέμβει. Συνήθως έτσι συμβαίνει. Όταν ένας/μία έχει ανεξήγητη συμπεριφορά, θα “δώσει” ένα τέτοιο περιστατικό. Έχω ένα παράδειγμα στο νου μου με εκπαιδευτικό που έσκιζε συνεχώς γραπτά μαθητών και μαθητριών. Στο τέλος ο εκπαιδευτικός απομακρύνθηκε”.

Ενας άλλος “γνώριμος” δρόμος έτσι ώστε εκπαιδευτικοί με ιδιαίτερα προβληματική συμπεριφορά να αντιμετωπίσουν συνέπειες είναι αυτός της δικαιοσύνης.

Επικεφαλής διευθύνσεων εκπαίδευσης φροντίζουν να λαμβάνουν εισαγγελική παραγγελία αλλά όταν ζητούν ψυχιατρική εξέταση από τους εν λόγω εκπαιδευτικούς, οι περισσότεροι αρνούνται. Ετσι τη λύση την δίνει ακριβώς αυτή η άρνηση που ενεργοποιεί διαδικασίες απομάκρυνσης.

Την ίδια ώρα για τέτοιου είδους περιστατικά πάντα διατάζεται Ένορκη Διοικητική Εξέταση στο πλαίσιο του δημοσιοϋπαλληλικού κώδικα. Αν και η εσωτερική διαδικασία είναι ανεξάρτητη από το τυχόν ποινικό κομμάτι της κάθε υπόθεσης, συνήθως το πόρισμα της εκάστοτε ΕΔΕ έρχεται μετά το τέλος του ποινικού σκέλους και οι αποφάσεις “ταυτίζονται”.

Όλα τα παραπάνω φυσικά αφορούν, το τονίζουμε και πάλι, ένα πολύ μικρό ποσοστό εκπαιδευτικών. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το πλαίσιο που υπάρχει δεν πρέπει να αναβαθμιστεί και οι σχετικοί έλεγχοι να πυκνώσουν. Εχει χυθεί πολύ μελάνι για την περιβόητη αξιολόγηση των εκπαιδευτικών (που εν τέλει γίνεται μ’ έναν πολύ γραφειοκρατικό και συνάμα τιμωρητικό τρόπο) αλλά δεν λέγεται απολύτως τίποτα για την ψυχολογική υποστήριξή τους και την “ανίχνευση” προβλημάτων που αφορούν την ψυχική τους υγεία.

“To burn out για τους εκπαιδευτικούς είναι εύκολο να έρθει. Δεν είναι απλό πράγμα να μοιράζεσαι την καθημερινότητά σου με παιδιά και εφήβους” τονίζει η εκπαιδευτική πηγή στο NEWS 24/7.

“Γι’ αυτό και οι σχετικοί έλεγχοι πρέπει να είναι συνεχείς, τουλάχιστον μία φορά κάθε τρία χρόνια, και να διεξάγονται σύμφωνα με τα τελευταία σχετικά πρωτόκολλά. Παραδείγματα στο εξωτερικό επιτυχημένα υπάρχουν και μπορούμε σαφώς να τα μελετήσουμε”.

Ένα επιτυχημένο μοντέλο

Σ’ αυτό το κομμάτι η Σκανδιναβία διαθέτει ένα αξιοπρόσεκτο know how. Στη Δανία, για παράδειγμα, προσφέρεται εκπαίδευση στις δεξιότητες αναγνώρισης και αντιμετώπισης προβλημάτων ψυχικής υγείας, ενσωματωμένη στη συνεχή κατάρτιση των εκπαιδευτικών.

Σε κανένα βέβαια από τα συστήματα των χωρών του βορρά δεν υπάρχει κάτι που να μοιάζει ισοδύναμο με ιατρική εξέταση και πιστοποίηση ψυχικής υγείας για τους εκπαιδευτικούς. Το πλαίσιο όμως παρέχει συγκεκριμένη υποστήριξη στο εκπαιδευτικό περιβάλλον, στην ανάπτυξη δεξιοτήτων και στην πρόληψη. Τα προγράμματα υποστήριξης του προσωπικού είναι θεσμοθετημένα και προσβάσιμα σε όλα τα σχολεία και η εκτίμηση της ψυχικής υγείας γίνεται εθελοντικά, συνήθως από τον/την ψυχολόγο του σχολείου.

Παράλληλα δίνεται μεγάλη σημασία στην πρόληψη του burnout με συχνά σεμινάρια και συμβουλευτική. Όλα αυτά αφορούν το σύνολο των εκπαιδευτικών και όχι μόνο αυτών που μπορεί να εμφανίσουν προβλήματα κατά τη διάρκεια της σχολικής διαδικασίας.

Αυτή είναι και η καίρια διαφορά σε σχέση με το ελληνικό σύστημα. Στην Ελλάδα, η περιοχή που εκτείνεται από το διορισμό του εκπαιδευτικού μέχρι την καταγραφή κάποιου σοβαρού περιστατικού παραμένει κενή, χωρίς κάλυψη. Το σύστημα δεν φροντίζει για τη διατήρηση της ψυχικής υγείας των εκπαιδευτικών, ακόμα και όταν γίνεται φανερό ότι υπάρχει πρόβλημα. Η αντιμετώπιση, δε, περιορίζεται σε διοικητικές αποφάσεις και ποινές.

H κρίσιμη αλλαγή που έρχεται

Μετά και το περιστατικό των Σερρών, η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας θα επιχειρήσει να αλλάξει άμεσα το ισχύον σύστημα ψυχιατρικών ελέγχων.

Σύμφωνα με πληροφορίες του NEWS 24/7, μετά από σχετικό διάλογο με τους αρμόδιους φορείς (μεταξύ των οποίων και παράγοντες του Υπουργείου Υγείας) θα έρθει σύντομα ρύθμιση που θα προβλέπει ότι οι εκπαιδευτικοί μέσα στο χρόνο της καριέρας τους θα περνούν αρκετές φορές από ψυχιατρική/ψυχολογική εκτίμηση.

Αναζητείται το πλαίσιο βάσει του οποίου θα λάβει χώρα η αλλαγή αυτή και ο ακριβής τρόπος με τον οποίο θα σχεδιαστεί.